Kielce oraz otaczające je województwo świętokrzyskie to prawdziwa skarbnica unikatowych atrakcji – w skali Polski, Europy, a nawet świata. To właśnie w tym regionie odnajdziemy jedyne na świecie zachowane kopalnie krzemienia pasiastego z okresu neolitu (Krzemionki Opatowskie) czy Płytę Ornatów – unikatowy zabytek sztuki romańskiej z drugiej połowy XI wieku. Czekają tu na nas „najstarsze” góry w Polsce, autentyczne ślady dinozaurów oraz jaskinia, która w pełni zasłużenie została nazwana Rajem.

Województwo świętokrzyskie wymaga jednak specyficznego podejścia, ponieważ tutejsze atrakcje są rozsiane na dość dużym obszarze. Przez dekadę istnienia projektu Slow Road by Mazda często odwiedzałem ten region Mazdą MX-5. Lokalne drogi w okolicach Kielc (pomijając ekspresową S7) są wręcz stworzone do niespiesznej jazdy z otwartym dachem i uważnego chłonięcia przesuwających się za szybą krajobrazów.

Jaskinia Raj

Jaskinia Raj, usytuowana na zboczu wzgórza Malik, została odkryta przypadkowo w 1963 roku. Choć jako pierwsi do jej wnętrza weszli miejscowi chłopcy, szersze grono geologów dowiedziało się o tym znalezisku rok później, a swoją nazwę jaskinia zawdzięcza niezwykłemu bogactwu i pięknu skrywanych w niej formacji skalnych. Zwiedzanie tej 180-metrowej trasy rozpoczyna się w pawilonie wejściowym, w którym mieści się muzeum prezentujące fascynującą historię tego miejsca; odnalezione tam szczątki dowodzą bowiem, że około 50 tysięcy lat temu jaskinię tę zamieszkiwali neandertalczycy. Aby chronić unikalny mikroklimat wnętrza, turyści przechodzą przez specjalną, 20-metrową śluzę zabezpieczającą, za którą otwiera się zachwycający świat nacieków. Owalna trasa prowadzi kolejno przez Komorę Złomisk, Salę Kolumnową, Salę Stalaktytową oraz Salę Wysoką, podczas gdy Sala Studentów i Korytarz Niedostępny pozostają ukryte przed wzrokiem gości. Największe wrażenie wywiera Sala Stalaktytowa, w której według inwentaryzacji z 2004 roku doliczono się aż 12 886 stalaktytów. Cała wyprawa pod opieką przewodnika trwa około 45 minut i stanowi niezapomniane spotkanie z potęgą natury.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Krzemionki

Krzemionki (właściwie Muzeum Archeologiczne i Rezerwat „Krzemionki”), ukryte w lesie nieopodal Ostrowca Świętokrzyskiego, są jedynym zachowanym miejscem na świecie, gdzie w neolicie wydobywano krzemień pasiasty. Był to niezwykle popularny i pożądany materiał. Służył głównie do wykonywania siekier i dłut. Prace w neolitycznych kopalniach ustały mniej więcej 1600 lat p.n.e., czyli już w epoce brązu. „Krzemionki” to ogromny obszar obejmujący prawie 80 ha. Znajduje się tutaj ok. 4 tys. kopalń, z których najgłębsze sięgają nawet 9 m. Podziemna trasa turystyczna jest wyjątkowa – trudno porównać ją do jakiejkolwiek innej tego typu atrakcji. Widoczne ślady działalności człowieka sprzed kilku tysięcy lat przyprawiają zwiedzających o zawrót głowy. Można tu zobaczyć pozostawiony kilka tysięcy lat temu rysunek wykonany węglem drzewnym. Stanowi niewyjaśnioną do dziś zagadkę. W 2019 r. Krzemionkowski Region Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego został wpisany na Listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Geonatura Kielce

Geonatura Kielce to sieć geologicznych atrakcji na terenie stolic województwa świętokrzyskiego. Ich zwiedzanie najlepiej zacząć w Centrum Geoedukacji przy rezerwacie Wietrznia. To interaktywny ośrodek, gdzie dzięki bezpłatnej wystawie (wymagana rezerwacja) dzieci i dorośli mogą wcielić się w badaczy przeszłości Ziemi. Kolejnymi punktami na trasie są rezerwaty Kadzielnia i Ślichowice, zlokalizowane w dawnych wyrobiskach. Kadzielnia przyciąga turystów jaskiniami, malowniczym jeziorkiem z wodospadem oraz tyrolką dostarczającą sporej dawki adrenaliny. Z kolei Ślichowice to geologiczny unikat na skalę kraju – w dawnym kamieniołomie można podziwiać podręcznikowe przykłady form tektonicznych wkomponowane w miejską zabudowę.

Dopełnieniem wyprawy jest Ogród Botaniczny na zboczu Karczówki. To miejsce łączy bogatą roślinność z historią lokalnego górnictwa. Spacerując wśród kwiatów, natkniemy się na pozostałości pól górniczych, gdzie niegdyś wydobywano galenę – ten sam kruszec, z którego wykonano XVII-wieczną figurę św. Barbary w pobliskim kościele. Dodatkową atrakcją ogrodu są odsłonięte skały, których wiek szacuje się na imponujące 360 milionów lat.

Dojazd – Centrum Geoedukacji i rezerwat Wietrznia
Dojazd – Kadzielnia
Dojazd – Rezerwat Skalny Ślichowice
Dojazd – Ogród Botaniczny

Jura Park w Bałtowie

Bałtowski Kompleks Turystyczny to prawdziwy raj dla rodzin, położony w samym sercu województwa świętokrzyskiego. To miejsce o niezwykle bogatej ofercie, w którym turyści w każdym wieku znajdą coś dla siebie. Centralnym punktem wizyty jest JuraPark, którego powstanie zainspirowało odkrycie autentycznego śladu łapy dinozaura na bałtowskiej skale, znanego w lokalnych legendach jako „Czarnia Stopka”. Spacerując alejkami parku, można stanąć oko w oko z niezwykle realistycznymi modelami gadów – od tych najmniejszych, aż po giganty budzące prawdziwy respekt. Tuż obok znajduje się Muzeum Jurajskie z unikalnymi skamieniałościami oraz Adventure Planet – charakterystyczna, ogromna kula, w której można wziąć udział w wirtualnej przygodzie w świecie prehistorycznym.
To jednak zaledwie ułamek tego, co oferuje Bałtów. Na rozległym terenie kompleksu czekają również inne fascynujące miejsca, takie jak Zwierzyniec Bałtowski, Polska w Miniaturze, Słowiańskie Wzgórze czy dający dreszczyk emocji Nawiedzony Młyn.
Więcej informacji o atrakcjach związanych z dinozaurami w tym regionie znajduje się we wpisie „Poszukiwania dinozarów”.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Świętokrzyski Park Narodowy – Chełmowa Góra

W Świętokrzyskim Parku Narodowym do najliczniej odwiedzanych atrakcji zaliczają się Święty Krzyż oraz Łysica. To pierwsze miejsce jest znanym miejscem pielgrzymkowym, do którego w przeszłości przybywali nawet polscy królowie. Na szczycie znajduje się również rozległe gołoborze – charakterystyczne skalne rumowisko w Górach Świętokrzyskich. Na Łysicę szlakiem ze Świętej Katarzyny zmierzają zdobywcy Korony Gór Polski.

Tuż obok tych popularnych miejsc znajduje się prawdziwa przyrodnicza perełka, do której nie dociera zbyt wielu turystów, czyli Chełmowa Góra. Na jej zboczach w 1920 roku utworzony został rezerwat przyrody, który stał się fundamentem dzisiejszego parku narodowego. Obecnie obszar góry stanowi enklawę niepołączoną z innymi częściami ŚPN. Na szczyt prowadzi czarny szlak z Nowej Słupi. Główną atrakcją w tym miejscu są naturalne stanowiska modrzewia polskiego. Ich wiek szacowany jest nawet na 300 lat, a wysokość niektórych z nich sięga nawet 40 m. Inną ciekawostką przyrodniczą są gęsto występujące mrowiska, które spotkać można po drodze na górę. Na szczycie góry ustawiony jest pomnik poświęcony botanikowi Marianowi Raciborskiemu, który wyodrębnił gatunek modrzewia polskiego.

Przy szlaku nie ma wyznaczonego parkingu, dlatego najlepiej zatrzymać się w centrum Nowej Słupi. Przejście czarnym szlakiem na szczyt zajmuje ok. 1 godz. (118 m podejścia).

Parking Nowa Słupia – kliknij TUTAJ
Chełmowa Góra – kliknij TUTAJ
Bilet wstępu do Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach

Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach to jedna z najbardziej znaczących w Polsce placówek gromadzących pamiątki z dziecięcego świata. Bogate zbiory pozwalają prześledzić historię rozrywki na przestrzeni wieków – od rzadkich eksponatów z XVIII i XIX stulecia, aż po doskonale znane wielu pokoleniom zabawki z okresu PRL-u. Ekspozycje w sposób przekrojowy obrazują przemiany i rozwój, jakie dokonały się w branży zabawkarskiej na przestrzeni lat. Szczególną uwagę przyciąga wystawa „Bohaterowie filmów animowanych”, przywołująca kultowe postacie z ulubionych bajek. Muzeum ma swoją siedzibę w samym sercu miasta, w zabytkowym i stylowym, eklektycznym gmachu wzniesionym w 1872 roku, co nadaje każdej wizycie niepowtarzalnego klimatu.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Muzeum Wsi Opolskiej – Park Etnograficzny w Tokarni

Park Etnograficzny w Tokarni, funkcjonujący jako oddział Muzeum Wsi Kieleckiej, to miejsce, w którym dawna architektura wiejska odzyskuje swój dawny blask. Dzięki przemyślanemu podziałowi na sektory, odwiedzający mogą w trakcie jednego spaceru odkryć historię budownictwa z Gór Świętokrzyskich, Ziemi Sandomierskiej, Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej oraz malowniczego Ponidzia. Obiekty zgromadzone w skansenie były niegdyś nieodłącznym elementem lokalnego krajobrazu, a dziś zachwycają swoją autentycznością – mowa tu chociażby o osiemnastowiecznym spichlerzu z Wyszmontowa, chałupie ze Skorzowa z połowy XIX wieku czy zabytkowej organistówce z Bielin.Ciekawym urozmaiceniem są budynki z Wąchocka, w których wnętrzach urządzono dawny zakład fotograficzny oraz małomiasteczkowy sklepik.

W 2021 roku skorzystałem z unikatowej możliwości i spędziłem noc w muzeum! Pokoje przygotowano w klimatycznym Ośmioraku z Rudy Pilczyckiej, datowanym na 1914 rok. To idealna propozycja dla każdego, kto marzy o tym, by w absolutnej ciszy i spokoju zanurzyć się w uroku tego niezwykłego, drewnianego świata. Wieczorny i poranny spacer po skansenie, który miałem tylko dla siebie, to było niezapomniane przeżycie.

Dojazd – kliknij TUTAJ
Nocleg w skansenie – kliknij TUTAJ

Muzeum Archeologiczne w Wiślicy

Wiślica, niewielkie świętokrzyskie miasteczko jest ewenementem – jako jedna z nielicznych miejscowości w Polsce w całości znajduje się pod opieką konserwatorską. Sercem tutejszych odkryć jest Muzeum Archeologiczne (od 2017 roku oddział Muzeum Narodowego w Kielcach), które zaprasza w niezwykłą podróż pod ziemię. Stworzono tu unikatową trasę łączącą pawilon archeologiczny z podziemiami bazyliki mniejszej. Wędrując korytarzami wypełnionymi cennymi znaleziskami, przechodzimy obok fundamentów kościółka pw. św. Mikołaja oraz reliktów dwóch romańskich świątyń. Jednak największym skarbem, który zapiera dech, jest słynna Płyta Orantów z lat 1175–1177. Ta jastrychowa, rytowana posadzka z figuralnymi zdobieniami to jeden z najcenniejszych zabytków sztuki romańskiej, jakie możemy podziwiać w naszym kraju.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Góry Pieprzowe

Tuż obok Sandomierza, nad Wisłą, leżą Góry Pieprzowe – unikatowy rezerwat zbudowany z kambryjskich łupków sprzed 500 milionów lat. Nazwę zawdzięczają skałom, które wyglądem przypominają ziarna pieprzu. Przez wzgórza wiedzie ścieżka edukacyjna, a u ich podstawy szlak czerwony. Samochód warto zostawić na parkingu przy Willi Dzika Róża, skąd oznakowana ścieżka prowadzi do płatnego tarasu widokowego na wiślańskiej skarpie. Widok na dolinę rzeki zapiera dech, ale wędrówka po samych wzgórzach wymaga uwagi i dobrych butów – bywa tu stromo, zwłaszcza gdy grunt namoknie.

Dojazd po parkingu – kliknij TUTAJ

Sandomierz

Miasto, które obecnie głównie kojarzone z telewizyjnym serialem „Ojciec Mateusz” w którym sprytny ksiądz proboszcz pomaga miejscowej policji rozwiązywać zagadki kryminalne. Sandomierz to również miasto o bogatej historii, z licznymi zabytkami sakralnymi i świeckimi. Stare Miasto miejscami wyglądem przypomina włoskie miasteczko. Kolorowe fasady kamieniczek, brukowane uliczki i stroma skarpa opadająca w dolinę Wisły. Do najważniejszych punktów na mapie miasta zaliczają się Brama Opatowska, rynek z ratuszem, katedra oraz zamek królewski. Ciekawym sposobem na bliższe poznanie historii Sandomierza jest przejścia Podziemną Trasą Turystyczną. Przebiega ona m.in. pod płytą rynku i otaczającymi go kamienicami. Przechodząc przez nie w klimatycznym półmroku poznaje się krok po kroku dzieje miasta i związane z nim legendy.

Po zwiedzaniu koniecznie trzeba skosztować sandomierskich zapiekanek!

Dojazd – parking blisko rynku – kliknij TUTAJ

Podlasie, a ściślej rzecz ujmując – dzisiejsze województwo podlaskie, to jeden z najczęstszych celów slowroadowych wypraw. Dzięki budowie drogi ekspresowej S8 region ten stał się niezwykle łatwo dostępny. Dziś podróż z Warszawy do stolicy województwa zajmuje około dwóch godzin. Jeszcze 15 lat temu tyle samo czasu poświęcało się na sam wyjazd z zatłoczonej stolicy w stronę Radzymina. Teraz podróżuje się komfortowo, bezpiecznie i płynnie, zmierzając prosto na wschód.

Podlasie to kraina specyficzna. Gdybyśmy chcieli trzymać się sztywno granic historycznych, wywołalibyśmy spore zamieszanie. Jednak w XXI wieku, zostawiając na boku dawne spory geograficzne i historyczne, warto zauważyć, że od dwóch dekad w świadomości turystów utrwala się nowy przebieg granic regiony, który powszechnie nazywamy Podlasiem. Obok „klasyków” takich jak Tykocin, Kruszyniany czy Białowieża, postanowiłem odnaleźć miejsca poza utartymi szlakami. Oto 10 punktów na Podlasiu, które zaskoczą nawet tych, którzy twierdzą, że znają ten region na wylot.

Muzeum Siekier w Wojtówce

Muzeum Siekier we wsi Wojtówka to jedno z moich największych odkryć z marca 2026 roku. To miejsce idealnie dowodzi, że na Podlasiu wciąż powstają unikatowe inicjatywy z ogromnym potencjałem. Muzeum jest częścią Wioski Mnicha (nazwa pochodzi od nazwiska właścicieli) – agroturystyki położonej z dala od cywilizacji, wśród malowniczych pól i lasów.

W jednym z drewnianych budynków zgromadzono imponującą kolekcję ponad 2300 siekier i toporów. Pochodzą z różnych zakątków świata i zostały pogrupowane w niezwykle pomysłowy sposób – wiele z nich wyeksponowano na starych, otwieranych drzwiach. Choć mogłoby się wydawać, że siekiera to proste narzędzie, które zawsze wygląda tak samo, przyglądając się egzemplarzom z Japonii czy Kanady, od razu dostrzeżemy kunszt i różnice w ich budowie. Ale to nie wszystko. Na sąsiedniej posesji czeka Muzeum Emalii, kuźnia oraz stolarnia. Właściciele zgromadzili tam niesamowite zbiory: od tablic emaliowanych, po setki młotków, dłut, nożyc, strugów, hebli i wiertnic.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Moai w Knyszewiczach

Co w niewielkich Knyszewiczach robi rzeźba Moai? Czy ta podlaska wioska ma jakiś ukryty związek z Wyspą Wielkanocną? Pytań, które cisną się na usta, jest mnóstwo. Część odpowiedzi uzyskacie, skanując kod QR umieszczony bezpośrednio na rzeźbie. W rzeczywistości to bardzo oryginalna „kapsuła czasu” stworzona przez Stanisława Nicewicza.

Moai stoi na jego działce, tuż obok domu, w którym mieszka z żoną Joanną. Rzeźba przyciąga nie tylko ciekawskich sąsiadów, ale i turystów, których w te strony przywiodła pinezka w Mapach Google. Będąc na miejscu, warto spróbować spotkać się z samym pomysłodawcą. Asia i Stanisław prowadzą gospodarstwo rolne, więc przy odrobinie szczęścia, poza dawką lokalnych opowieści, będziecie mogli kupić u nich autentyczne, wiejskie produkty.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Skit w Odrynkach

Potocznie nazywa się go Skitem w Odrynkach, ale oficjalnie to Skit Świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich. Słowo „skit” oznacza prawosławną pustelnię. Z zasady buduje się je w miejscach oddalonych od cywilizacji i trudno dostępnych – na bagnach, w gęstych kniejach czy, jak w przypadku Odrynek… na wyspie!

Legendarny ojciec Gabriel, który założył pustelnię w tym miejscu, wybrał niezwykle dziki zakątek w dolinie Narwi. Pustelnia ze wszystkich stron otoczona jest mokradłami. Wiosną oraz w czasie deszczowego lata można się do niej dostać jedynie dzięki długiej, drewnianej kładce, która sama w sobie jest elementem wprowadzającym w stan wyciszenia. Skit powstał całkiem niedawno, bo w 2009 roku, więc nie szukajcie tu wiekowych zabytków. Znajdziecie tu jednak coś znacznie cenniejszego: autentyczny spokój. Po terenie często oprowadzają prawosławni mnisi, którzy z niezwykłą łagodnością opowiadają o swoim codziennym życiu w tym odosobnionym miejscu.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Synagoga w Orli

Hasła „synagoga” i „Podlasie” automatycznie przywołują skojarzenie z Tykocinem, gdzie stoi dostojna Wielka Synagoga. Jednak znacznie mniej znanym, a równie fascynującym zabytkiem kultury żydowskiej jest murowana synagoga w Orli. Powstała ona w miejscu dawnej, drewnianej świątyni, a w jej obecnej formie przenikają się style klasycystyczny, renesansowy oraz późny barok.

Odzwierciedla to liczne zmiany wprowadzane podczas przebudów w XVIII i XIX wieku, choć pierwotna murowana bryła miała powstać już w wieku XVII. Aż do wybuchu II wojny światowej synagoga służyła lokalnej społeczności, by później – zdewastowana przez Niemców – pełnić funkcję szpitala i magazynu. Choć budowla znajduje się dziś w stanie dalekim od czasów dawnej świetności, nadal robi ogromne wrażenie i świadczy o zamożności orlańskich Żydów, którzy ją wznieśli. Do połowy XX wieku była to jedna z nielicznych murowanych budowli w całej okolicy. Synagoga jest udostępniona dla zwiedzających, warto jednak pamiętać o wcześniejszej rezerwacji telefonicznej.

Dojazd i kontakt – kliknij TUTAJ

Kraina Otwartych Okiennic

Trześcianka, Puchły i Soce – to trio najczęściej wymieniane w kontekście Krainy Otwartych Okiennic. To właśnie te miejscowości stały się symbolem tradycyjnej podlaskiej architektury, przyciągając wzrok charakterystycznymi okiennicami i kunsztownymi zdobieniami na szczytach domów. Są to tzw. wyrezki – drewniane elementy dekoracyjne z misternymi motywami roślinnymi i zwierzęcymi. Choć można je spotkać w wielu miejscach regionu, to właśnie w tych trzech wsiach ich zagęszczenie jest największe.

Jeśli jednak chcecie poczuć ten klimat bez turystycznego zgiełku, udajcie się nieco dalej wzdłuż doliny Narwi. Warto odwiedzić Ciełuszki, Kaniuki czy Ploski – tam również zachował się tradycyjny układ gospodarstw i autentyczne zdobienia snycerskie. Na ławeczkach przed domami, szczególnie w ciepłe dni, wciąż przesiadują wiekowi mieszkańcy. Warto zatrzymać się choć na chwilę, by uciąć sobie z nimi krótką pogawędkę. To niezwykle serdeczni ludzie, którzy mają otwarte nie tylko okiennice swoich domów, ale przede wszystkim serca dla przyjezdnych.

Dojazd – Trześcianka
Dojazd – Puchły
Dojazd – Soce

Dąb Dunin w Przybudkach

Trwają nieustanne spory o to, jak stary jest naprawdę Dąb Dunin. Jedne źródła szacują jego wiek na 400, inne na 350 lat. W obliczu jego majestatu nie ma to jednak większego znaczenia. To prawdziwy kolos o wysokości 13 metrów, którego obwód – w zależności od miejsca pomiaru – sięga od 5,3 do nawet 7 metrów!
O „Strażniku Puszczy” (to jego alternatywna nazwa) zrobiło się głośno w 2021 roku, kiedy to bezapelacyjnie zwyciężył w konkursie na Europejskie Drzewo Roku, zdobywając tysiące głosów. Od tego czasu stał się jednym z najchętniej odwiedzanych punktów na mapie regionu. Znajdziecie go przy szutrowej drodze na skraju wsi Przybudki (gmina Narew). Choć kondycja tego sędziwego drzewa jest obecnie trudna, specjaliści nieustannie podejmują próby jego ocalenia, by ten niezwykły pomnik przyrody mógł trwać na straży podlaskiego krajobrazu jak najdłużej.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Zagroda Pokazowa Żubrów w Kopnej Górze

Podlasie to kraina dzika w każdym tego słowa znaczeniu. Poza niedźwiedziami, które w naszym kraju spotkać można niemal wyłącznie w górach, występują tu niemal wszyscy przedstawiciele nizinnej fauny. Wśród nich prym wiodą oczywiście żubry. Choć od lat przyciągają one miłośników przyrody głównie do Białowieży, warto skierować wzrok również na Puszczę Knyszyńską.

To właśnie tutaj, w Kopnej Górze, Nadleśnictwo Supraśl stworzyło wyjątkową Zagrodę Pokazową Żubrów. Leśnikom należą się za nią ogromne brawa – teren jest przestronny i urozmaicony, co pozwala zwierzętom czuć się swobodnie. Z bezpiecznej odległości możemy podziwiać żubry w różnych sceneriach: od pory karmienia przy paśnikach, po leniwe popołudnia w zacienionych zagajnikach. Obserwację ułatwiają dobrze rozmieszczone wieże widokowe oraz specjalna konstrukcja ogrodzenia, która nie zakłóca kontaktu z naturą.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pracownia rzeźbiarska Marka Szyszko w Chwaszczewie

Marek Szyszko to rzeźbiarz mieszkający w malowniczej wsi Chwaszczewo, u którego czas jakby się zatrzymał. W jego pracowni powstają zabawki „jak za dawnych lat” – proste, drewniane konstrukcje, które urzekają pomysłowością. To w stu procentach ręczna praca, dzięki czemu każdy przedmiot ma duszę i natychmiast wywołuje uśmiech na twarzach zarówno dzieci, jak i dorosłych.

Niekiedy wystarczy jeden delikatny ruch, by w rzeźbach ożyła magia: drewniany bocian zaczyna poruszać skrzydłami, a kolorowa kaczuszka posłusznie „schodzi” po deseczce. To rzemiosło w najczystszej postaci, które uczy nas doceniać prostotę. Jeśli chcecie odwiedzić pracownię pana Marka i zobaczyć ten proces na własne oczy, koniecznie umówcie się z nim wcześniej telefonicznie.

Dojazd i kontakt – kliknij TUTAJ

Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie

Choć niektóre podlaskie wsie – jak Plutycze, Soce czy Kaniuki – wciąż przypominają „żywe skanseny”, wizyta w Podlaskim Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie pozwala spojrzeć na nie z innej perspektywy. Dopiero tutaj, zestawione obok siebie domy kryte strzechą i stare zabudowania gospodarskie pokazują, jak bardzo podlaska architektura drewniana ewoluowała na przestrzeni lat.

W Wasilkowie udało się ocalić wiele unikatowych obiektów: dawne kuźnie, stodoły czy majestatyczny młyn. Poza samymi budynkami w zbiorach znajdują się tysiące eksponatów – przedmiotów codziennego użytku, bez których kiedyś nie mógł funkcjonować żaden tutejszy dom.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Waniewo nad Narwią

Narwiański Park Narodowy to królestwo dzikiej natury w skali, którą trudno znaleźć gdziekolwiek indziej w Polsce. To nie jest marketingowy slogan – ogromna część parku to po prostu niedostępne dla człowieka mokradła. Poza nielicznymi ścieżkami turyści rzadko zapuszczają się w głąb tego labiryntu. Nawet zwiedzanie z perspektywy kajaka ma swoje ograniczenia: siedząc nisko na wodzie, pośród wysokich trzcin, rzadko dostrzegamy ogrom tej doliny.

Jednym z najlepszych miejsc, by poczuć potęgę „Polskiej Amazonii”, jest wieś Waniewo. Niegdyś ważne miasto przy przeprawie na szlaku łączącym Koronę z Litwą, dziś jest spokojną osadą. To tutaj zaczyna się słynna drewniana kładka łącząca Waniewo ze Śliwnem. Jej bieg kilkukrotnie przecinają kanały, przez które przeprawiamy się za pomocą pływających pomostów napędzanych siłą własnych rąk. Stojąc pośrodku kładki, otoczeni bezkresem bagien, można prawdziwie poczuć, czym jest dzicz. Przed wejściem na pomost pamiętajcie o wykupieniu biletu wstępu do Parku – możecie to zrobić online lub w punktach kasowych w Waniewie i Kurowie.

Dojazd – kliknij TUTAJ
Bilety do Narwiańskiego Parku Narodowego

Czy Polska ma swój biegun zimna? W tej kwestii zdania są nieco podzielone. Jedne źródła wymieniają Halę Izerską, inne wskazują Tatry, a jeszcze inne okolice Suwałk. Patrząc na wykresy temperatur z przełomu stycznia i lutego 2026 roku, postanowiłem wyruszyć Mazdą CX-60 na północny wschód Polski. Wybrałem więc trzecią opcję i chciałem sprawdzić, jak to jest z tym polskim biegunem zimna w rzeczywistości. Czy prognozy mówiące o tym, że w nocy temperatura spadnie do -30 stopni Celsjusza, są prawdziwe? Czy Mazda CX-60 z silnikiem Diesla zda egzamin w tak ekstremalnych warunkach? Czy drogi będą przejezdne i czy uda mi się dotrzeć na przysłowiowy koniec świata gdzieś między Rutką-Tartakiem a Wiżajnami? Wiele pytań, a odpowiedzi na nie znaleźć mogłem jedynie tam, na miejscu. Ruszyłem zatem Mazdą CX-60 na polski biegun zimna. Posłuchajcie…

Kierunek Suwałki

Niedzielny wieczór w Warszawie. Na termometrze -14 st. C. Zatrzymałem się na stacji benzynowej koło domu i przy dystrybutorze miałem małą zagwozdkę. Pamiętam z dawnych lat, że zimą stacje reklamowały „zimowe paliwo”. Teraz nie zobaczyłem ani grama informacji o tym, czy paliwo, które mam zamiar zatankować, jest w jakikolwiek sposób przystosowane do niskich temperatur. Kolejnym zaskoczeniem było dla mnie to, że ani na tej, ani na dwóch innych stacjach benzynowych nie znalazłem płynu do spryskiwaczy z temperaturą zamarzania niższą niż -20 st. C. Zapytałem o paliwo i płyn obsługę – niestety odesłali mnie z kwitkiem.

Ostatecznie zatankowałem „droższego” Diesla i zalałem zbiornik płynem do spryskiwaczy z etykietą -20 st. C. Kiedy jechałem najpierw drogą S8, a później S61 w kierunku Suwałk, naszły mnie refleksje. Od dobrych 15 lat nie pamiętam takiej zimy, żeby mróz trzymał tak długo, a słupki rtęci sięgały tak nisko. Odzwyczailiśmy się od mroźnych zim. Paradoks polega też na tym, że fala mrozów czy śnieżyc zazwyczaj nie obejmuje całej Polski. Kiedy ja zmierzałem do Suwałk, gdzie prognozowano w nocy -30 st. C, we Wrocławiu temperatura miała spaść „tylko” do -14 st. C. Śniegu na zachodzie Polski też praktycznie nie ma (poza górami).

Myśli o tej nierównej i zapomnianej zimie towarzyszyły mi przez trzy godziny jazdy z Warszawy do Suwałk. Po drodze obserwowałem, jak termometr w samochodzie pokazywał coraz to niższe wartości. Zaczynałem od -14 st. C, a kiedy dojechałem do celu, termometr wskazywał już -26 st. C. Jak się jechało? Zasadniczo do zjazdu z drogi S61 w Szypliszkach całą trasę mknąłem po suchej nawierzchni. Mazda CX-60 przemknęła bez problemu prawie 300 km drogi ekspresowej. Kiedy zjechałem z „eski”, zrobiło się ciekawiej. Zamiast asfaltu pod kołami miałem żywy lód.

Ile wynosi droga hamowania?

Koła samochodu po kilkuset kilometrach suchego asfaltu nagle znalazły się na lodzie. Nie na śliskim śniegu – na lodzie. Przy tak niskich temperaturach żarty się kończą, a tam, gdzie dróg nie posypuje się solą, trzeba liczyć się z tym, że pod kołami będzie lodowisko. No i było. Na rozgrzewkę dostałem ok. 20 km z Szypliszek do Rowel. Miejscami w lodzie występowały „dziury” asfaltu, ale było to bardzo złudne. Przełączyłem auto w tryb „off-road” i zdecydowanie zdjąłem nogę z gazu.

Jazda po takiej nawierzchni jest wymagająca. Jechać się da, ale gorzej jest, kiedy trzeba się zatrzymać. Zwłaszcza nagle. Wtedy szybko okazuje się, że droga hamowania jest bardzo trudna do przewidzenia. Nawet przy niewielkiej prędkości trudno jest zatrzymać auto dokładnie tam, gdzie się tego chce. Trzeba maksymalnie uważać. Wiedziałem, że coś takiego mnie tam spotka, i byłem pogodzony z tym, że prędkość oraz czas dojazdu będą zupełnie inne niż w normalnych warunkach. Na całe szczęście ruch na tych lokalnych drogach jest niewielki, a pozostali kierowcy zmagają się z tym samym.

Czy Mazda CX-60 poradziła sobie z tymi warunkami? Przyznam, że początkowo miałem obawy, czy uda mi się podjechać do siedliska Cisowe Wzgórze w Rowelach. To miał być sprawdzian możliwości i przy okazji odpowiedź na pytanie, gdzie wybrać się kolejnego dnia. Kiedy znalazłem się na początku podjazdu, na ramieniu usiadł mi strach. Droga nie dość, że stroma, to ma jeszcze do tego dwa zakręty. Latem pokonuje się ją bezwiednie. Teraz, kiedy pokryta była lodem, wywołała moje zwątpienie.

Ruszyłem delikatnie z miejsca i dosłownie czułem, jak napęd 4×4 pracuje na to, żeby auto się nie zatrzymało i wjechało na górę. Byłem pod wrażeniem, jak płynnie udało się tam wjechać. Okazało się, że Mazda CX-60 bez zająknięcia pokonała mój strach i kolejny już raz udowodniła, że daje radę w każdych warunkach. Dzięki temu, że bez problemu wjechałem do Cisowego Wzgórza, wiedziałem, że nic gorszego nie spotka mnie kolejnego dnia i cały „koniec świata” stoi przede mną otworem. Na miejsce dotarłem po 20:00, więc nie pozostało mi nic innego, jak rozpalić ogień w kominku i delektować się ciszą. Pozostała już tylko jedna niewiadoma: czy jeśli w nocy słupek rtęci spadnie do -30 st. C, to Mazda rano odpali?

Polski biegun zimna

Nie mnie rozstrzygać, czy okolice Wiżajn to rzeczywiście polski biegun zimna. Ja mogę powiedzieć jedynie o moich obserwacjach i doświadczeniach. Kiedy tuż po 7:00 wyszedłem do auta, termometr wskazywał -26 st. C. Wsiadłem, nacisnąłem nogą pedał hamulca i zobaczyłem zieloną lampkę przy napisie „START”. Przycisnąłem go i wstrzymałem oddech. Na wyświetlaczu zakręcił się model samochodu, zapaliły się kontrolki, a silnik jakby nigdy nic ruszył z takim samym dźwiękiem jak zawsze. Dawniej mówiło się, że auto „pali na dotyk” – i tak właśnie zachowała się Mazda CX-60 z silnikiem Diesla. Temperatura nie zrobiła na niej wrażenia. Auto szybko się rozgrzało i po chwili mogłem już ruszyć w poszukiwaniu kadrów.

Jak wyglądał polski biegun zimna w pierwszych dniach lutego 2026 roku? Był senny. Z kominów w niebo biły kłęby dymu. Na drogach ruch był znikomy. Zjechałem ze wzgórza, korzystając z asystenta zjazdu, który pozwolił mi utrzymać stałą prędkość. Obok trybu „off-road” to bardzo przydatna funkcja w takich warunkach. Zwłaszcza na odcinkach, przy których stały znaki „stromy zjazd 11%”, a droga pokryta była lodem.

Z Rowel pojechałem do Rutki-Tartaku i na rondzie skręciłem w lewo. Jechałem cały czas prosto, aż dotarłem do granicy Polski i Litwy. Wysiadłem z auta na szczycie jednego z polodowcowych wzgórz i zaniemówiłem z wrażenia. Cisza tak gęsta, że można było kroić ją nożem. Dookoła tylko zamrożony świat. Taki piękny koniec świata. Drogi, choć sakramencko śliskie, były w stu procentach przejezdne. Dotarłem we wszystkie moje miejscówki, które odwiedzam zazwyczaj w pozostałych porach roku. Zajrzałem do Ejszeryszek, Olszanki, Potopów, Makowszczyzny i Poszeszupia. Jeżdżąc po tym „końcu świata”, w obniżeniach terenu termometr wskazywał -30 st. C. Wiem, że różnica między -15 a -30 st. C jest trudna do opisania, ale kiedy znajdzie się w takim miejscu, to dosłownie czuje się, jak mróz „szczypie” w nos i policzki. Mnie nie kręciła jednak sama temperatura. Ja uganiałem się za zimowymi pejzażami, których w ostatnich latach nie widziałem nigdzie poza górami. Polski biegun zimna pokryty był szadzią. Szczególnie brzozy w takiej białej szacie wyglądały zjawiskowo.

Piękne „nic”

Taka zimowa podróż na polski biegun zimna i przysłowiowy koniec świata jest ze swojej natury czymś dla koneserów. Ja chciałem doświadczyć prawdziwej zimy, mrozu i trudnych warunków na drodze, ale w planach miałem też zrobienie zdjęć tej mroźnej aury. Wiedziałem jednak, że nie będzie to takie zwiedzanie jak wiosną czy latem. Każde wyjście z auta to małe wyzwanie. Trudno zabiera się ręce z podgrzewanej kierownicy i wstaje z podgrzewanego fotela.

Na tym polskim biegunie zimna znalazłem piękne „nic”. Wiedziałem, że tak będzie, bo już dobre 15 lat temu doświadczyłem czegoś podobnego na Suwalszczyźnie. Nie pojechałem tam zwiedzać, lecz doświadczać. Pojechałem przekonać się, czy Mazda CX-60 da radę. Spędziłem cały dzień na jeżdżeniu wśród morenowych wzgórz i delektowaniu się tym czasem. Kiedy znowu przyjdzie taka zima? Może za rok? A może za kolejne 15 lat?

Zebrałem dużo wspaniałych doświadczeń. Przełamałem strach i obudziłem w sobie radość z podróżowania bez jasnego celu. To droga była moim celem. Mazda wyśmienicie zdała wszystkie „testy”, którym ją poddałem. Nawet kiedy ja wykazywałem się zbyt dużą brawurą, potrafiła wyciągnąć mnie z opałów i bezpiecznie dowiozła mnie do celu. To ważne doświadczenie, bo samochód – obok aparatu – jest moim podstawowym narzędziem pracy i teraz wiem, że potrafi sprostać skrajnie wymagającym warunkom. Przecież to dopiero początek roku, więc jeszcze niejedno slowroadowe wyzwanie przed nami…

Ta przygoda rozpoczęła się w ostatnich dniach tegorocznych wakacji. Przemierzałem Mazdą 6e kręte mazurskie drogi i zaglądałem do nieznanych mi wcześniej miejsc. Żar lał się z nieba, a ja – chcąc złapać chwilę wytchnienia od niemiłosiernego gorąca – postanowiłem zrobić krótką przerwę w Kętrzynie. Kusząca była perspektywa zwiedzania muzeum w chłodnych murach krzyżackiego zamku. Byłem akurat przy śluzie na Kanale Mazurskim w Leśniewie i, ustawiając nawigację na Zamek w Kętrzynie, zobaczyłem w pobliżu intrygującą nazwę: „Konsulat Świętego Mikołaja”. Zaintrygowało mnie to na tyle, że natychmiast postanowiłem sprawdzić, co kryje się pod tym adresem. Posłuchajcie…

Konsulat Świętego Mikołaja

Zaparkowałem Mazdę w pobliżu ceglanego budynku. Już na pierwszy rzut oka świąteczne akcenty mocno kontrastowały z sierpniowym upałem. Po schodkach wszedłem przez drzwi „konsulatu” i spotkałem przesympatyczną panią, która na wstępie zapytała, ile mam czasu na zwiedzanie.

Nie wiedząc, z czym mam do czynienia, bezpiecznie odpowiedziałem, że jestem tu przejazdem i w zasadzie się spieszę. To był błąd! W tym momencie mogłem stracić szansę zobaczenia tego niezwykłego miejsca, bo owa pani uczciwie stwierdziła, że w takim razie lepiej będzie, jeśli wrócę w innym terminie. Uparłem się jednak, że kupię bilet i po prostu „rzucę okiem”. Nie rozumiałem jej zapewnień, że „to się tak nie da”… Doszliśmy do porozumienia, a ja miałem otwartą drogę „odwrotu”. Wyprzedzając fakty – spędziłem w „Konsulacie Świętego Mikołaja” prawie trzy godziny! A przyjechałem przecież przypadkiem, tylko na chwilę.
Ze sklepu, w którym mieści się kasa, poszedłem piętro wyżej. No i przepadłem! Trudno będzie mi słowami opisać klimat tej przestrzeni, bo nigdy wcześniej czegoś takiego nie widziałem. Z jednej strony są tam gabloty z przepięknymi bombkami, ale są tam również liczne stanowiska, przy których własnoręcznie pracuje się nad ozdobami choinkowymi.

Nie brałem udziału w warsztatach, ale mogłem obserwować je z boku, bo równolegle ze mną konsulat zwiedzała rodzinka z dzieciakami. Ileż tam było radości i zabawy przy ozdabianiu! Już na tym pierwszym piętrze zrozumiałem, dlaczego przez Konsulat Świętego Mikołaja nie da się „przebiec”. To nie jest atrakcja typu „instant” – zobacz, zrób zdjęcie i zapomnij. Mnie porwał ten magiczny świat. Dla przypomnienia: za oknem upał i końcówka wakacji, a ja czułem się jak w grudniu!

Przechodząc przez kolejne sale i piętra, mogłem podziwiać bombki i ozdoby produkowane przez firmę Doroszko. Funkcjonuje ona w Kętrzynie od 1992 r., ale czerpie z dużo starszych tradycji – w latach 1955-1979 w mieście działała wytwórnia ozdób choinkowych „Styl”. Zarówno dawniej, jak i teraz, bombki z Kętrzyna są głównie towarem eksportowym. To, dlaczego ten rynek wygląda tak, a nie inaczej, dowiedziałem się znacznie później i wyjaśnię to pod koniec tekstu.

Tym, co najbardziej zaskoczyło mnie w Konsulacie Świętego Mikołaja, był fakt, że bombka to nie tylko kula, szpic czy sopel. Były tam przeróżne kształty – zwierząt, samochodów, jedzenia, roślin, budowli. Dodatkowym atutem jest tam również forma ekspozycji. Wszystko urządzone jest niczym w baśniowej krainie. Sala na samej górze… eh, tego nie da się opowiedzieć, tego nie oddadzą zdjęcia – to trzeba zobaczyć!

BOMBkOWA historia Częstochowy

Po wyjściu na upalną ulicę w Kętrzynie ta historia pozornie dobiegła końca. Konsulat Świętego Mikołaja i bombki firmy Doroszko trwale zapisały się w mojej pamięci, ale nie miałem w planach rozwijać tego tematu. Życie pisze jednak swoje scenariusze.

W połowie listopada natrafiłem na informację, że w Muzeum Częstochowskim zostanie otwarta czasowa wystawa pt. „BOMBkOWA historia Częstochowy”. To przecież moje rodzinne miasto! Naładowałem baterię w Mazdzie 6e i ruszyłem odkrywać historię bombki.

W tym miejscu mały przerywnik narracyjny, bo już wcześniej na slowroadowych trasach miałem styczność z taką tematyką. Odwiedzając Dolinę Baryczy, trafiłem do Muzeum Bombki w Miliczu. Ależ to jest wystawa! Prawie 6000 bombek pochodzących z wzorcowni jednego z największych zakładów tego typu w regionie. Wracamy do Częstochowy, ale zanim koła Mazdy 6e zatrzymają się w centrum Miasta Świętej Wieży, spójrzmy krótko na historię samej bombki.

Dzieje bombki nie są pokryte patyną wielowiekowych tradycji. Jej początków możemy szukać w XIX wieku, zaglądając przez okno do jednej z manufaktur w niemieckiej wiosce Lausche. To właśnie tam, niejako z potrzeby chwili, jeden z pracowników – którego nie było stać na kupno innych ozdób świątecznych – postanowił wydmuchać coś na kształt szklanego jabłka.

Zauważyli to znajomi i sąsiedzi, co przyczyniło się w kolejnych latach do rozwoju tej gałęzi w przemyśle szklanym. Nie były to jednak tak trwałe bombki jak dzisiaj. Wykonane z bardzo cienkiego szkła, swój żywot kończyły po jednym sezonie.

Z 1848 roku pochodzą wzmianki o pierwszym pisemnym zamówieniu na „szklane kule”. Jeśli natomiast chodzi o formy, to tutaj kłania się rok 1870, bo to właśnie wtedy powstać miały pierwsze niekuliste ozdoby, choć już wcześniej wydmuchiwano „szklane winogrona”.

A jak to było w Częstochowie i okolicach? Tutaj sięgnąć trzeba do lat 30. XX w., ale zasadniczo dopiero po II wojnie światowej rozwinęła się właściwa produkcja ozdób choinkowych, które trafiły na cały świat. W latach PRL-u były to oczywiście zakłady państwowe. Po zmianach ustrojowych pałeczkę w sztafecie przejęły firmy prywatne, które, bazując często na doświadczeniach zdobytych w spółdzielniach, zaczęły tworzyć własną historię.

Najbardziej rozpoznawalną z częstochowskich marek jest „Komozja”, której produkty zadebiutowały już w 1946 roku na Międzynarodowych Targach we Francji. W kolejnych latach następne pokolenia kontynuowały te tradycje i w latach 70. XX w. – po czasach upaństwowienia produkcji – firma wróciła do pracy na własny rachunek.

W Częstochowie i jej najbliższych okolicach istniało i istnieje nadal wiele firm produkujących bombki. Świadczą o tym gabloty na muzealnej wystawie, które przekrojowo ukazują najciekawsze wzory z częstochowskich pracowni. Są to prawdziwe perełki.

Wystawa „BOMBkOWA historia Częstochowy” została przygotowana w taki sposób, żeby pokazać nie tylko same produkty końcowe, ale również poszczególne etapy tworzenia bombek.

STOP! A jak to wygląda na żywo?

Rękodzieło przez duże R

Zachwycony wystawą w Muzeum Częstochowskim, postanowiłem zgłębić ten temat. Nie tak dawno, bo jesienią 2025 r., odwiedziłem Miasto Szkła, czyli Krosno, ale tam styczności z bombkami nie miałem. Jak wygląda ich produkcja? Złapałem za telefon i zacząłem szukać takiego miejsca w Częstochowie, w którym ktoś pokazałby mi ten proces krok po kroku.

Do trzech razy sztuka: kiedy już traciłem nadzieję, że to się uda, telefon odebrała pani Agnieszka Zgajewska z firmy Koronex. Nazwa nic mi nie mówiła, ale fakt, że istnieją już prawie 30 lat, przekonał mnie, że zobaczę tam, jak powstają bombki.

Momentów, w których zaniemówiłem z wrażenia podczas mojej wizyty w firmie Koronex, było kilka.

Wzorcownia: Pierwszym było wejście do wzorcowni, która składa się z trzech pomieszczeń, w których ściany wypełnione są… bombkami? To mało powiedziane! To istne cuda, a niektóre bez przesady mogę nazwać dziełami sztuki!

Dmuchanie: Kolejny moment w którym zaniemówiłem, to ten, w którym dmuchacz z niekształtnej, szklanej „kluski”, którą włożył do metalowej formy, wyciągnął bałwanka z latarnią. To trwało kilka sekund! Musiałem obserwować to bacznie kilka razy, żeby nic mi nie umknęło.

Srebrzenie: Następnie pani Agnieszka zabrała mnie do pracowni, w której srebrzy się szklane bombki – tam dopiero działy się cuda! Trudno było mi uwierzyć, jak w zasadzie prosta reakcja chemiczna sprawia, że przezroczysta forma w kilka sekund jest cała srebrna.

Dekoracja: Z tego miejsca poszliśmy do sali, w której siedziały panie dekoratorki. Ależ one muszą być precyzyjne! Każdy ruch pędzelka ma znaczenie i nie ma tu mowy o pośpiechu. Chcąc otrzymać zamierzony efekt finalny, trzeba niekiedy kilkanaście razy brać do ręki tę samą bombkę, aby nakładać na nią kolejne kolory i dekoracje.

Historia firmy Koronex sięga 1996 roku. Założyli ją Agnieszka i Maciej Zgajewscy. To, dlaczego nazwa ich firmy nie była mi znana (mieszkałem w Częstochowie przez 26 lat), wyjaśniło się w trakcie rozmowy: przez wiele lat niemal cała ich produkcja miała odbiorcę zagranicznego. Dopiero dekadę temu otworzyli się na rodzimy rynek.

Dlaczego ich bombki są moim zdaniem wyjątkowe? Chodzi tu o kształty! Kulista bombka jest piękna w swojej prostocie. Można nanieść na nią najpiękniejsze malowidło, ale dalej będzie to kula. Kiedy do gry wchodzą inne formy, zaczyna się robić ciekawie.

Tak naprawdę historia produkowania bombek przez rodzinę Zgajewskich rozpoczęła się od tworzenia form. To metalowe „pudełka”, często złożone z kilku części, do których wkłada się szklaną „kluskę”, a następnie wdmuchuje powietrze. Brzmi prosto? Nic bardziej mylnego!

Tu mówimy przecież o formach w przeróżnych kształtach – owocach, samochodach, kilku postaciach, budowlach… Nim dojdzie się do etapu wdmuchiwania powietrza, trzeba zaprojektować i wykonać formę, która umożliwi wykonanie bombki. Muszą być w niej wykonane grawery i odpowiednie łączenia, bo każda z części formy musi podnieść się w tym samym momencie, żeby uwolnić bombkę po wydmuchaniu. Co więcej, nie ma mowy o tym, żeby zostały jakieś ślady po łączeniach części! Kiedy pani Agnieszka pokazała mi z bliska jedną z takich form złożonych z pięciu części, nie mogłem uwierzyć, że z tej bezkształtnej masy metalu może powstać tak piękne szklane dzieło.

Koronex tworzy Rękodzieło przez duże R. Nie ma tu dróg na skróty, nie ma mowy o „przyspieszaniu” produkcji – Rękodzieło wymaga rąk i czasu. Jeden błąd, jeden zły ruch i szkło pęka. Nie traci się tylko „szkła”, ale przede wszystkim traci się czas poświęcony na pracę. Im bardziej skomplikowana bombka, tym więcej czasu i pracy rąk potrzebne jest do osiągnięcia efektu końcowego. Później trzeba bombkę odpowiednio zapakować, bo kiedy kończy przygodę na produkcji, rozpoczyna podróż… często na drugi koniec świata: USA, Japonia, Niemcy, Australia… A zaczyna się wszystko od szklanej rurki i mocnego oddechu dmuchacza w Częstochowie.

Rozmawiając z panią Agnieszką Zgajewską, zrozumiałem, dlaczego Koronex, ale także wiele innych polskich firm z tej branży, produkują głównie na eksport. Niczym mantra powtarza się ten schemat – piękna bombka powstaje w Polsce i wędruje w świat.

Cena bombki odzwierciedla wkład pracy, który jest ogromny. Nie jest to produkcja masowa, a to doceniają zagraniczni klienci. W Polsce rynek bombki sukcesywnie rośnie, tak jak rośnie ogólna świadomość doceniania rękodzieła. Rozkład procentowy nadal pokazuje jednak, że łatwiej częstochowską bombkę kupić na stoisku z pamiątkami na Hawajach niż na polskich Krupówkach. Zagranicą polskie bombki są doceniane i kolekcjonowane. Chciałbym, żeby ten trend uległ zmianie, bo są to naprawdę wyjątkowe przedmioty. Sam chętnie powiesiłbym na choince bombkę z sylwetką Giewontu czy bryłą schroniska w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. To byłoby coś!

Kruche i piękne

Przygoda na tropie historii bombki z Mazdą 6e była dla mnie wspaniałym doświadczeniem. Dowiedziałem się wielu nowych rzeczy i poznałem zupełnie nieznany mi dotąd świat.

Szczyt produkcji bombek przypada na lato, więc jest dość zabawne, że cała fabryka żyje świętami i klimatem choinki, kiedy ludzie opalają się na plażach i nawet nie myślą o grudniowych dekoracjach.

Bombki są piękne, ale zarazem kruche. Chłoną w siebie rodzinne historie i tradycje. W moim rodzinnym domu są ozdoby, które na choince wieszali jeszcze moi dziadkowie. To jest jakiś niezwykły łącznik pokoleń i rytuał, w którym wyciągamy z szafy pokryte kurzem pudełka z dekoracjami. Są w nich nie tylko szklane przedmioty, ale również nasze wspomnienia.

Myślę, że właśnie w tym zawarty jest największy fenomen bombki.

Od zarania dziejów ludzie stawiali pomniki. Różne były ich motywacje, a i same pomniki przyjmowały przeróżne formy. W kulturze taka forma wyróżnienia zdaje się być zarezerwowana dla najbardziej zasłużonych postaci i wydarzeń trwale wpisanych w dzieje narodu, miasta czy regionu. Kiedy jednak przyjrzeć się bliżej pomnikom, które zdobią nasze rynki i place, a także tym, które upamiętniają niecodzienne wydarzenia, wyraźnie widać, że w sferze stawiania pomników na przestrzeni wieków zaszły ewidentne zmiany.
Zapraszam na mój subiektywny TOP 10 niecodziennych pomników w Polsce. Mam nadzieję, że to dopiero pierwsza część dłuższej serii, bo na każdym kroku spotykam coś zaskakującego…

Pomnik UFO w Emilcinie

10 maja 1978 roku w Emilcinie (województwo lubelskie) pan Jan Wolski spotkał kosmitów. Przynajmniej tak twierdził i wielokrotnie powtarzał swoją historię. Te niecodzienne wydarzenia zostały przedstawione m.in. w dwóch filmach dokumentalnych (z 1978 i 2021 roku) oraz posłużyły jako inspiracja dla twórców miniserialu „Projekt UFO”. W 2005 roku Fundacja Nautilus doprowadziła do powstania w Emilcinie pomnika upamiętniającego wydarzenia z majowego poranka 1978 roku, których bohaterem miał być pan Jan Wolski.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Kaloryfera w Stąporkowie

Jest to prawdopodobnie jedyny i zarazem największy pomnik kaloryfera na świecie. Nie pojawił się w Stąporkowie, „Mieście Grzejników”, przypadkowo. Lokalna Odlewnia Żeliwa w czasach PRL-u dostarczała do wielu polskich domów znane nam doskonale z wyglądu grzejniki o nazwie T-1. Pomnik w skali 4:1 powstał w stąporkowskiej odlewni w 1978 roku i ma 230 cm wysokości, 148 cm szerokości i 55 cm głębokości. Pierwotnie stał przed bramą wjazdową do Odlewni Żeliwa, a obecnie znajduje się na skwerze przy ul. Piłsudskiego. Dookoła niego znajduje się sporo innych „instalacji”, do których wykorzystano kaloryfery standardowej wielkości.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Sękacza w Żytkiejmach

15 sierpnia 2024 roku niewielka wieś Żytkiejmy ożyła z okazji odsłonięcia Pomnika Sękacza. Tego nietypowego zlecenia podjął się artysta Marek Szyszko, który jako jedyny zgłosił się do przetargu ogłoszonego przez gminę. Kilka lat temu miałem przyjemność odwiedzić pana Marka w jego pracowni w Chawszczewie, w okolicach Sokółki, i nie przypuszczałem, że nasze drogi spotkają się ponownie hen na północy Polski przy „posągu sękacza”.
Stworzenie pomnika związane jest z organizacją corocznego Święta Sękacza. A czym jest sękacz? Najprościej opisać go można jako wyrób cukierniczy z ciasta biszkoptowo-tłuszczowego. Oryginalnie sękacze były pieczone nad otwartym ogniem, na którym obracano je na drewnianym wałku. Wyglądem sękacz przypomina pień drzewa z licznymi sękami.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Szymona Giętego

Szymon Gięty to pseudonim Kazimierza Wnuka, który przez lata wpisywał się w panoramę centrum Gorzowa Wielkopolskiego oraz historię miasta. Mieszkańcy znali go jako kloszarda, ekscentryka i żartownisia. Na kartach historii zapisały się zwłaszcza jego wybryki z czasów pochodów pierwszomajowych. Podczas jednego z nich pojawił się w stroju kosmonauty, który wykonał samodzielnie przy użyciu przeróżnych znalezionych przedmiotów. Był też niedoścignionym mistrzem w toczeniu fajerki (prosta gra dziecięca).
Po śmierci w 1998 roku został pochowany na miejscowym cmentarzu. Gorzowianie ufundowali mu nagrobek. 1 maja 2004 roku odsłonięto pomnik Kazimierza Wnuka przy ul. Sikorskiego w samym centrum miasta.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pierwszy Pomnik Tysiąclecia (Pomnik Grzyba XXI)

Minutę po północy 1 stycznia 2001 roku odsłonięty został pomnik w kształcie kamiennego grzyba (wykonano go ze strzegomskiego granitu). Przyjmuje się, że jest to pierwszy pomnik na świecie odsłonięty w trzecim tysiącleciu. Nad przebiegiem wydarzenia czuwało Centrum Badań Kosmicznych PAN, pod którego opieką znajduje się zegar w Obserwatorium Astrogeodynamicznym w Borówcu nieopodal Poznania.
Pomnik ustawiono przy malowniczym punkcie widokowym na obrzeżach wsi Łężeczki. Roztacza się stąd widok na Sierakowski Park Krajobrazowy z Jeziorem Chrzypskim na pierwszym planie. Data odsłonięcia była szczególna, ale nie brakowało też innych okazji do świętowania: 10. rocznicy utworzenia Sierakowskiego PK i 38. rocznicy powstania Akademickiego Klubu Seniora w Poznaniu.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Wagarowicza w Gryfowie Śląskim

W 1908 r. na rynku w Gryfowie Śląskim ustawiono fontannę, która miała upamiętniać otwarcie wodociągów miejskich. Za jej projekt odpowiedzialny był berliński artysta Arnold Kunne. U podstawy kolumny znajdują się cztery gryfy nawiązujące do symboli miasta. Na kolumnie zobaczyć można również dwie postacie z brązu, które przedstawiają młodych uczniów. Miejska legenda głosi, że dwóch chłopców, którzy udali się na wagary przyszli na gryfowski rynek, żeby napić się wody ze studni. Zauważyli w tym momencie pożar jednego z domów i zaalarmowali mieszkańców pracujących na pobliskich polach. Podobno to dzięki wagarowiczom udało się ocalić to urokliwe miasteczko…

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Leszcza w Nowym Warpnie

Nowe Warpno samo w sobie jest miejscem dla koneserów. Trzeba chcieć do niego dotrzeć, bo nie da się trafić do niego po drodze, bowiem droga się w nim kończy. Miasto oblewają wody Zatoki Nowowarpieńskiej i Jeziora Nowowarpieńskiego. Na tym swoistym „końcu świata” znajduje się kilka pomników, a wśród nich obrotowy pomnik Leszcza. Nawiązuje on do lokalnego Święta Leszcza, które odbywa się już od ponad dwóch dekad.
W Nowym Warpnie znajdują się również: pomnik Rybka, pomnik Matki oraz pomnik Hansa Hartiga (przedwojennego malarza).

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Krzysztofa Jarzyny w Szczecinie

Krzysztof Jarzyna ze Szczecina, czyli „szef wszystkich szefów”, to postać z kultowego filmu „Poranek kojota” wyreżyserowanego przez Olafa Lubaszenkę. Na ekranie pojawia się tylko na chwilę, a w jego postać wcielił się Edward Linde-Lubaszenko, ale i tak stał się swojego rodzaju ikoną.
Krzysztof Jarzyna, choć w filmie jest realną osobą, to również synonim wszechwładzy i ktoś, kogo znają wszyscy. I czują przed nim respekt.
Pomnik tak ważnej postaci z popkultury stanął w 2021 roku na rzecznej wyspie Łasztownia w Szczecinie. Na ten pomnik nie da się trafić przypadkiem w czasie spaceru po mieście. Do niego trzeba wybrać się specjalnie, bo jest to miejsce oddalone od słynnych Wałów Chrobrego czy innych znanych zakamarków miasta. Na Łasztowni, która obecnie przyciąga głównie za sprawą nowoczesnego Morskiego Centrum Nauki, znajduje się również Pomnik Paprykarza Szczecińskiego. Jest on jednak ukryty za budynkiem Centrum Kultury Euroregionu Stara Rzeźnia, więc trzeba go nieco poszukać.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Karolinki i Karlika w Gogolinie

„Poszła Karolinka do Gogolina” to jedna z tych pieśni, którą mimochodem słyszał chyba każdy mieszkaniec Polski. Pierwsze słowa tej śląskiej pieśni automatycznie przywołują w głowie dalsze wersy, w których pojawia się postać Karliczka, który udaje się za Karoliną z flaszeczką wina. Wzmianki o tym utworze pojawiają się w spisie pieśni z terenu Górnego Śląska z 1863 roku. Ma ona jednak jeszcze trzy inne wersje. Główny sens jest zachowany, ale w jednej z nich Karolina idzie do Bogumina, a nie do Gogolina.
Idea powstania pomnika Karolinki i Karlika w Gogolinie zrodziła się w latach 60. XX wieku. Uroczyście odsłonięto go 28 maja 1967 roku. Jego autorem jest Tadeusz Wencel, artysta plastyk pochodzący z Opola.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Kota w Butach z biesiadnikiem w Bytomiu Odrzańskim

Legenda, która w Bytomiu Odrzańskim krąży od kilku pokoleń, głosi, że można w tym mieście balować do białego rana, bo każdego imprezowicza bezpiecznie do domu odprowadzi kot. Rzeźba stojąca w centralnej części rynku ewidentnie podtrzymuje rozbawionego jegomościa, który dzierży w dłoni kufel piwa. Pomnik na rynku postawiono w 2007 roku. Wśród turystów budzi on głównie ciekawość i uśmiech, ale w lokalnych dyskusjach pojawiają się głosy krytyki dla obecności „pomnika pijaka”, bo tak też czasem jest on nazywany.
Bytom Odrzański zaskakuje nie tylko niecodziennym pomnikiem. Miasteczko ma wyjątkowy urok, stąd czasem porównuje się je do nadwiślańskiego Kazimierza Dolnego. Odnowiony rynek otoczony jest kolorowymi kamienicami. Warto również przejść nieco poza centrum nad Odrę, żeby zobaczyć pozostałości mostu z 1907 roku, który wysadzono 10 lutego 1945 roku. Ciekawostką jest fakt, że chcąc przedostać się na drugi brzeg odległy o około 500 metrów, trzeba pokonać samochodem (lub pieszo czy rowerem) aż 26 km!

Dojazd – kliknij TUTAJ

Trias, trzeciorzęd, zauropsydy i wiele innych naukowych terminów jest związanych z żyjącymi w przeszłości dinozaurami. W przeszłości tak odległej, że trudnej do wyobrażenia! Zakładając, że dinozaury pojawiły się w triasie (okres ery mezozoicznej), mówimy o wycieczce 237 milionów lat wstecz. Kiedy rozpoczynałem podróż Mazdą MX-5 po Polsce w poszukiwaniu najciekawszych miejsc związanych z dinozaurami, postanowiłem, że nie chcę utknąć tylko w sferze nauki i paleontologii, z terminami, których nie rozumiem, a czytanie o nich może laika przyprawić o ból głowy. Chciałem przeżyć przygodę! Trochę poczuć się jak dziecko, bo przecież to właśnie najmłodsi turyści uwielbiają atrakcje tego typu. Na własne oczy widziałem tłumy rodzin z dziećmi odwiedzające dinoparki. W muzeach sprawa ma się nieco inaczej, ale i tam nie brakuje młodych poszukiwaczy przygód. Zapraszam w podróż po moim zdaniem najciekawszych atrakcjach w Polsce związanych z dinozaurami!

JuraPark Krasiejów

Moim zdaniem jest to najciekawsze ze wszystkich miejsc, które odwiedziłem, szukając śladów dinozaurów w Polsce. O moim sceptycznym podejściu do tego typu atrakcji wspominałem już w artykule „10 miejsc w województwie opolskim, które warto zobaczyć”. Po wizycie zmieniłem zdanie i to właśnie w Krasiejowie zrodził się pomysł, by odwiedzić inne miejsca związane z tą tematyką.
Dlaczego JuraPark Krasiejów tak mnie zauroczył? Myślę, że jego sekret tkwi w autentyczności, która połączona została z bardzo ciekawym pomysłem na wykorzystanie przestrzeni. Ścieżka, na której napotkać można około 200 modeli dinozaurów, płazów i gadów, ma około 1500 metrów. Biegnie przez teren dawnego wyrobiska, ale ma się tam poczucie, jakby wkraczało się do świata pełnego tajemnic.
Poza bardzo realistycznymi modelami, oddającymi rzeczywistą wielkość tych prehistorycznych stworzeń, można zobaczyć też miejsce, w którym dokonano odkrycia skamieniałości. Ochrania je specjalny pawilon. Dla mnie wejście do niego było niezwykłym przeżyciem, bo dotarło do mnie, że patrzę na coś, co ma miliony lat!
Dinozaury to jednak nie wszystko, co czeka na turystów w Krasiejowie. Na miejscu działa też ogromny plac zabaw dla dzieci w różnym wieku, dostępne jest także kino, Tunel Czasu i Prehistoryczne Oceanarium, po którym wędruje się w specjalnych okularach. Śmiało można zaplanować tam cały dzień, zwłaszcza że w sąsiedztwie znajduje się Park Nauki i Ewolucji Człowieka.

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

JuraPark Bałtów

Numer dwa na mojej liście zajmuje JuraPark w Bałtowie. To właśnie w tej lokalizacji zapoczątkowano tworzenie sieci trzech parków jurajskich w Polsce (Krasiejów, Bałtów, Solec Kujawski), które działają pod jednym zarządcą.
Jeśli ktoś, patrząc na mapę atrakcji w Krasiejowie, uznał, że jest ich dużo, to pewnie nie widział planu Bałtowskiego Kompleksu Turystycznego, którego częścią jest JuraPark. Polecam dokładnie przejrzeć mapkę i wybrać dla siebie najciekawsze atrakcje, których z pewnością wystarczy na cały dzień – sugeruję nawet zaplanować tam cały weekend. Ja odwiedziłem park dinozaurów, Muzeum Dinozaurów i zaintrygowany wyglądem ogromnej kuli wszedłem do Adventure Planet (atrakcja dla dzieci od 8 roku życia). Tam, dzięki wirtualnej rzeczywistości, można przenieść się do świata dinozaurów.
Wróćmy na ziemię, a w zasadzie do parku dinozaurów. Jest to zupełnie inna przestrzeń niż ta w Krasiejowie. Tutaj ścieżka wije się wąskimi alejkami, przy których stoją modele dinozaurów. Miejsce, w którym ulokowano park, nie jest przypadkowe, ponieważ to właśnie w Bałtowie, na jednej ze skał, naukowcy odnaleźli trop łapy dinozaura. Krążyły o tym miejscu liczne legendy, a miejscowi uważali, że to sam diabeł odbił w skale swój ślad.
Duże wrażenie zrobiło na mnie muzeum, w którym bardzo ciekawie przedstawiono dzieje życia na Ziemi. Są tam liczne skamieniałości, m.in. te odkryte w Bałtowie i okolicach.

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

JuraPark Solec Kujawski

Czy po Krasiejowie i Bałtowie kolejny park dinozaurów mógł mnie czymś zaskoczyć? Oczywiście! W Solcu Kujawskim przeżyłem wspaniałe chwile, bo to, co go wyróżnia na tle pozostałych parków, to prawdziwie leśny charakter.
Dzień, w którym dojechałem na miejsce, był pochmurny i mroczny. Ku mojemu zdziwieniu, nawet przy tak niezachęcającej pogodzie park tętnił życiem. To zasługa świetnie zagospodarowanej przestrzeni. Ja minąłem plac zabaw i wystawę „Polska w miniaturze”, przechodząc prosto w stronę dinozaurów. Po drodze zatrzymało mnie jednak Muzeum Ziemi. Cóż za bogactwo eksponatów! Można zobaczyć w nich skamieniałości z całego świata, w tym liczne okazy odnalezione przez polskie grupy paleontologów.
Idźmy do dinozaurów! One czekają na turystów w lesie. Pięknym, bujnym sosnowym lesie, który dodaje scenerii niezwykłego uroku. Modele dinozaurów prezentują się wyjątkowo realistycznie – od tych najmniejszych po największe okazy.

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

Muzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” im. Jana Pazdura w Starachowicach

W Starachowicach działa Muzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” im. Jana Pazdura. Odwiedziłem je kilka lat temu, zwiedzając województwo świętokrzyskie. W tamtym czasie najbardziej interesowała mnie wystawa dotycząca dawnego zakładu wielkopiecowego z 1841 roku oraz tematy związane z górnictwem żelaza.
Obok Wielkiego Pieca z 1899 roku i osady starożytnego hutnictwa żelaza, w muzeum mieści się również wyjątkowa wystawa paleontologiczna. Zaprezentowano na niej tropy kręgowców odkryte w 1980 roku przez paleoichnologa Tadeusza Ptaszyńskiego w pobliskich Wiórach.
Są to jedne z najstarszych na świecie śladów triasowych archozaurów. Pochodzą one z okresu poprzedzającego dinozaury, ale na wystawie znalazły się również tropy z osadów jurajskich występujących w Górach Świętokrzyskich.
Ekspozycja, umieszczona w dawnych przemysłowych wnętrzach, skutecznie potrafi przenieść do przeszłości odległej o miliony lat. Gra świateł i cieni w połączeniu z realistycznymi modelami i oryginalnymi tropami tworzą tam niepowtarzalny klimat.

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

Rezerwat przyrody Gagaty Sołtykowskie

Po wizycie w starachowickim muzeum zadałem sobie kluczowe pytanie: jak wyglądają w naturze tropy dinozaurów sprzed milionów lat? Szansa na ich odnalezienie wydaje się być bliska zeru. A jednak co i rusz natrafiam na takie informacje. Zacząłem głębiej badać ten temat i okazało się, że mogę sam na własne oczy przekonać się, jak to wygląda. Wystarczy udać się do rezerwatu przyrody Gagaty Sołtykowskie. To świetna opcja na uzupełnienie wycieczki po wizycie w Starachowicach.
Dotarłem na leśny parking, oddalony nieco od głównej szosy. W tym miejscu pomyślałem, że to chyba pomyłka, bo nie tak wyobrażałem sobie scenerię dla tropów dinozaurów. Co więcej, do przejścia miałem jeszcze dobry kilometr przez las. Szedłem sceptycznie nastawiony.
Leśna droga zaprowadziła mnie na skraj mokradeł. To znak, że dotarłem na teren dawnego wyrobiska gliny ceramicznej. Niecki wypełniły się wodą, więc przejście dalej jest możliwe tylko dzięki drewnianym kładkom. One doprowadziły mnie na otwartą przestrzeń, gdzie stoi niepozorna wiata. Podszedłem bliżej i zacząłem przyglądać się skalnej powierzchni. Po chwili aż przetarłem oczy ze zdumienia. Są! Widzę tropy! Nie jeden, ale całą ścieżkę!

Parking – TUTAJ
Lokalizacja – TUTAJ

GEOsfera w Jaworznie

W dawnym kamieniołomie wapieni triasowych w Jaworznie dokonano wielu niezwykłych odkryć. Trafiłem w to miejsce, podążając szlakiem prehistorycznych stworzeń. Jest to z pewnością przestrzeń warta uwagi, zwłaszcza dla turystów głębiej zainteresowanych tą tematyką.
Sama przestrzeń GEOsfery jest świetnie zaaranżowana i można potraktować ją jako zwykłe miejsce spacerowe – są tam alejki, ławki i tężnia solankowa. Wśród tych parkowych atrybutów dostrzec można m.in. modele prajaszczura nothozaurusa sprzed 230 milionów lat.
W kamieniołomie naukowcy dokonali wielu odkryć szczątków mięczaków, ryb czy głowonogów. Co ciekawe, jest tam również stanowisko paleontologiczne megaripelmarków, które potwierdzają występowanie miliony lat temu potężnych tropikalnych huraganów.

Lokalizacja i parking – TUTAJ

Jurajski Park Dinozaurów w Wasilkowie

Kiedy zacząłem interesować się tematem dinozaurów, odkryłem, że dookoła mnie istnieje ogromna ilość różnej wielkości parków, w których umieszczone są modele dinozaurów. Mowa tu o miejscach, które nie są w żaden sposób związane z odkryciami paleontologicznymi.
Przyznam, że odwiedziłem kilka z nich, ale tylko dwa uznałem za miejsca godne polecenia. Pierwszym z nich jest Jurajski Park Dinozaurów w Wasilkowie. Zobaczyłem tam sporo modeli dinozaurów i prehistorycznych stworzeń, których nie widziałem nigdzie indziej. Są one wyeksponowane w bardzo ciekawy sposób w leśnej scenerii.
W sąsiedztwie parku działa rodzinny park rozrywki. W ramach biletu można też zobaczyć bardzo ciekawy park grzybów i owadów – świetna frajda dla dzieci!

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

Zoo w Lubinie

Drugim miejscem, które zrobiło na mnie bardzo duże wrażenie, jest ZOO w Lubinie (województwo dolnośląskie). Na jego terenie wyznaczono kilka szlaków tematycznych, a jednym z nich jest „szlak zwierząt wymarłych”.
Na początku zwiedzania napotkałem przedstawicieli ssaków z epoki lodowcowej. Kilka kroków dalej, przechodząc pod skrzydłami kecalkoatla, wkroczyłem na 600-metrowy szlak, przy którym zobaczyłem bardzo realistyczne modele dinozaurów. Największe wrażenie zrobiły na mnie te największe z nich, m.in. mamenchizaura, brachiozaura czy tyranozaura. W trakcie zwiedzania uderzyło mnie również to, jak wielobarwne są te modele.
Tym, co również wyróżnia ZOO w Lubinie, jest fakt, że wejście na jego teren jest bezpłatne. Polecam zaplanować wizytę w tym miejscu jako ciekawy przystanek, np. w drodze z Wrocławia w kierunku Szczecina. Niezapomniane wrażenia gwarantowane!

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

Śląski Ogród Zoologiczny

Wisienką na torcie w moim zestawieniu jest Kotlina Dinozaurów w Śląskim Ogrodzie Zoologicznym w Chorzowie. Na pustyni Gobi, w latach 1963–1971, polscy paleontolodzy pod kierownictwem prof. Zofii Kielan-Jaworowskiej prowadzili wykopaliska, a to właśnie ich odkrycia stały się inspiracją do stworzenia Kotliny Dinozaurów.
W lipcu 2025 roku Kotlina Dinozaurów obchodziła swoje 50-lecie. Znajduje się w niej 16 betonowych modeli prehistorycznych gadów. Są to nie tylko wielkich rozmiarów dinozaury, ale także mniej znane gady. W roku jubileuszowym otwarta została szklana kładka, która pozwala na nowo odkrywać uroki tej części chorzowskiego ZOO.
Umieściłem to miejsce nieprzypadkowo w moim zestawieniu. Pamiętam z dzieciństwa, że było to dla mnie pierwsze spotkanie z prehistorią w takim wydaniu. W rodzinnym albumie mam zdjęcia przy ogromnych dinozaurach. Myślę, że podobnie jak ja, wiele osób odwiedzających ZOO w Chorzowie w latach 90. XX wieku miało podobne przeżycia. Mimo upływu lat, Kotlina nadal przyciąga rzesze ciekawskich dzieci (i nie tylko), które z bliska chcą zobaczyć te „wielkie” dinozaury.
Sentyment? Oczywiście! Z perspektywy dziecka było to ogromne wydarzenie, które zapamiętałem na całe życie. Nie da się przecież zapomnieć pierwszego w życiu dinozaura, którego cień padał hen daleko…
Życzę wszystkim wielu wspaniałych przygód w trakcie poszukiwań śladów dinozaurów w Polsce!

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

Czy to nie przesada z tą Wenecją Mazowsza? Mam co do tego mieszane uczucia. Byłem we włoskiej Wenecji i byłem w mazowieckim Pułtusku. Zdaję sobie jednak sprawę z tego, że to przecież tylko porównanie, które ma działać na wyobraźnię. Ma też duże znaczenie z turystycznego punktu widzenia. Wenecja Mazowsza bardziej zachęca do kliknięcia w link niż Pułtusk. Choć w przypadku Małego Wiednia (Bielsko-Biała) czy Padwy Północy (Zamość) skojarzenia są bardziej czytelne, to Pułtusk jest miejscem wartym odwiedzenia nawet bez maski weneckiej. Wybrałem się do tego miasta, żeby spędzić w nim popołudnie. Dla mieszkańców Warszawy czy osób podróżujących przez Mazowsze jest to idealne miejsce na krótki city break. I zaznaczę wyraźnie: wystarczą dwie, góra trzy godziny, żeby zobaczyć najciekawsze zakątki Pułtuska.

Brak skojarzeń

Rzucam hasło „Pułtusk” i co pojawia się w głowie? Być może ktoś pamięta sceny z kultowego serialu Stanisława Barei Alternatywy 4. Tam Roman Wilhelmi, serialowy Stanisław Anioł, wypowiada słowa: „Myśmy w Pułtusku nie takie rzeczy robili”, a jego żona Miećka (Bożena Dykiel) pokazana jest w trakcie kupowania futra na pułtuskim rynku. A inne skojarzenia? Przyznam, że sam ich nie mam i wcale mnie to nie dziwi.
Pułtusk jednak dużo zyskuje przy bliższym poznaniu. Szybko okazuje się, że jest tam sporo perełek architektury, a sama historia miasta ma wiele ciekawych epizodów. Przykłady? Stare Miasto położone jest na wyspie na Narwi, więc to weneckie skojarzenie nie jest z kosmosu. A właśnie z kosmosu w okolice Pułtuska 30 stycznia 1868 r. spadł meteoryt! Deszcz kamieni z nieba pojawił się w lasach na północny wschód od miasta. Największy z odnalezionych okazów waży ponad 9 kg i trafił do londyńskiego Muzeum Historii Naturalnej. Drugi, ważący 8,1 kg, znajduje się w Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. Zaskoczeni tymi faktami? A to dopiero początek!

Bruku ci u nas dostatek

Mazdą MX-5 w upalne wiosenne popołudnie wjechałem na Pułtuski rynek. Gdybym siedział na fotelu pasażera z zamkniętymi oczami, to i tak wyczułbym, że nawierzchnia pod kołami diametralnie się zmieniła. Gdzie tylko spojrzeć, dookoła bruk, nazywany często kocimi łbami. Jazda po nim to spore wyyy-zwaaa-nieee, bo trzęsie, jakby jutra miało nie być. Jest to najdłuższy brukowany rynek w Europie! Ma prawie 400 m długości i 50 m szerokości. Przyznam, że byłem w Pułtusku kilka razy i zawsze ten widok robi na mnie duże wrażenie.
Na rynku i dookoła niego panuje spory małomiasteczkowy chaos. Dużą część zajmuje parking, a także część handlowa. Można zapomnieć o wymuskanych instaphoto rodem z placu św. Marka w Wenecji. W środkowej części rynku stoi budynek ratusza. Sąsiaduje on z ceglaną wieżą z XV-w., która w przeszłości była częścią dawnej siedziby władz miasta. Wieża, poza funkcją widokową, pełni również funkcję muzealną. Mieszczą się w niej wystawy pochodzące z Muzeum Regionalnego w Pułtusku (wystawy są również w kamienicy Rynek 36).

Sacrum i trochę profanum

Na przeciwległych krańcach rynku znajdują się dwa ciekawe obiekty. Od strony Narwi jest to dawny Zamek Biskupi, obecnie Dom Polonii (hotel i restauracja). Budowla o ciekawej historii i niecodziennej architekturze. Była rezydencją biskupów płockich, do których należał Pułtusk. Dzisiaj z jego dawnej sfery sacrum nie pozostało zbyt wiele, ale udając się na drugi kraniec rynku, można popaść w zachwyt, widząc przepiękny przykład renesansowej świątyni. To bazylika kolegiacka Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny z połowy XV w. We wnętrzu w latach 90. XX w. odkryto unikatowe renesansowe polichromie.

Nad rzekę

Zabytkowa część Pułtuska położona jest na wyspie. Dookoła niej po wodach Narwi kursują gondole i statki (sezonowo). Można też rozpocząć w Pułtusku spływ kajakowy w kierunku Jeziora Zegrzyńskiego. Opcji dla spacerowiczów jest bez liku i to nawet w samym mieście, gdzie warto przejść wzdłuż kanałów oblewających Stare Miasto. Można też wybrać się do jednej z wielu pobliskich miejscowości. Mnie do gustu przypadły okolice Szygówka. Wioska jest typowym letniskiem, od której ze wszystkich stron odchodzą liczne drogi i ścieżki biegnące wzdłuż rzeki: z prądem i pod prąd. Kolejnym miejscem, gdzie się zatrzymałem nad Narwią, był Dzierżenin. Kilka lat temu wypożyczyłem tam kajak i pływałem po starorzeczach. Niezapomniana przygoda.

Kompaktowe miasto

Pułtusk nie przytłacza, a jego najważniejsze atrakcje skupione są na niewielkim obszarze. To wszystko sprawia, że krótki city break nie jest nudny. W tym mieście nie doświadcza się długich spacerów przez mniej ciekawe zakątki. Podoba mi się również bliskość natury, bo w pobliżu jest sporo miejsc nad Narwią, które urzekają dzikością. Wyjazd do Pułtuska czy potraktowanie go jak przystanku na trasie (np. na Mazury) to ciekawa opcja na urozmaicenie podróży. Ja gorąco polecam!

Wśród polskich miast średniej wielkości Łowicz jest dość osobliwym przykładem. Jego nazwa chyba nikomu nie brzmi obco. Spotykamy się z nią na przykład w sklepowym dziale spożywczym, na półkach z dżemami i sokami. Na hasło „Łowicz” mogą nam się pojawić przed oczami również słynne pasiaki, czyli barwne stroje ludowe, i kolorowe wycinanki. To wszystko pozostaje jednak na płaszczyźnie skojarzeń, i to często bardzo ogólnych. Pewnie już trudniej byłoby wskazać to miasto na mapie. A jeszcze większy problem mogłaby stanowić próba wymieniania jego atrakcji turystycznych. Ogólnie wiemy, że Łowicz istnieje, ale dobrze byłoby się dowiedzieć, co warto w nim zobaczyć. Zapraszam na spacer pełen niespodzianek!

Przewodnik na wagę złota

Zacznę od tego, że łowickich niezwykłości nie odkrywałem sam. Po mieście oprowadzał mnie Maciej Malangiewicz, wieloletni dyrektor Łowickiego Ośrodka Kultury i autor licznych publikacji dotyczących historii tego miasta. To dzięki niemu dotarłem w różne zakątki, które znałem pobieżnie z kilku poprzednich wizyt. Ten spacer uświadomił mi jednak, że samodzielnie trudno się przebić przez warstwę oczywistości i jedynie prześlizgnąłem się po wierzchu, nie zaglądając do wnętrza, które okazało się arcyciekawe. W czasie naszej wycieczki przekonałem się o tym, że Maciej to człowiek Łowicza. Co kilka kroków nasze zwiedzanie przerywały radosne „dzień dobry”, „cześć”, „siema”. Miałem wrażenie, że zna go pół miasta.

Kino

W 1912 r. przy ul. Podrzecznej w Łowiczu otwarte zostało kino EOS Edmunda Aleksandra Schmidta i Aleksego Kobielskiego. W tamtych czasach powstanie kinematografu w niewielkim mieście w zaborze rosyjskim było naprawdę wielkim wydarzeniem. Dzisiaj te dawne tradycje kontynuuje kino Fenix otwarte w 2006 r. dokładnie w tym samym miejscu, gdzie mieściło się to pierwsze. To kontynuacja dawnych tradycji, a także ukłon w kierunku kina ambitnego. Widać to po repertuarze, w którym poza aktualnymi hitami znajdują się także niszowe produkcje o bardzo zróżnicowanej tematyce. Kino mieści się w budynku Łowickiego Ośrodka Kultury i w związku z tym organizowane są tam cykliczne spotkania i dyskusje na tematy filmowe.

Sztuka uliczna

Wycieczkę po Łowiczu rozpoczęliśmy w budynku kina. Wyszliśmy z niego na zewnątrz, a dokładniej na dziedziniec od ul. Starorzecze i dosłownie mnie „zamuralowało”. Ściany dookoła pokryte są różnymi muralami. Są to zarówno niewielkie malowidła, jak i bardzo duże aranżacje. Moje zaskoczenie było jeszcze większe, kiedy Maciej powiedział, że to, co widzimy, to dopiero preludium. W różnych zakątkach Łowicza natrafialiśmy na murale, które ściśle nawiązują do miejsc, w których powstały. Duże wrażenie zrobiło na mnie dzieło Marcina Tybusia „Tybera” umieszczone na budynku dawnego zakładu Syntex, przez lata produkującego pończochy na masową skalę.
W Łowiczu znajduje się również największy mural w Polsce. Przyznam, że w porównaniu z innymi malowidłami w mieście, zrobił on na mnie wrażenie głównie ze względu na swój rozmiar. Do mnie lepiej przemawiają dzieła uliczne wkomponowane w tkankę miejską. Praca Marka „Looneya” Rybowskiego, która znajduje się na ścianie zakładu Agros Nova, zachwyca łowickimi motywami. Mural zajmuje 4600 m2 z czego 3500 m2 jest pokryte farbą. Przedstawia dziewczynkę i chłopca w strojach łowickich w otoczeniu natury. Obraz robi wrażenie, bo jest gigantyczny, ale niestety otoczenie gryzie się z tym, co przedstawia. Oglądałem go spomiędzy zaparkowanych ciężarówek. Wiem, że podstawą street artu jest koegzystencja z miastem, jednak o ile w przypadku przepompowni w parku, ściany przy parkingu w centrum miasta czy elewacji domu kultury jest to do zaakceptowania, o tyle tutaj, przy tak dużej skali, efekt wywołał we mnie mieszane uczucia.

Trójkąt do kwadratu

Łowicz ma dwa rynki. To niby nic nadzwyczajnego, bo wiele miast ma stary i nowy rynek. Tu jednak rolę odgrywa kształt. Stary Rynek, wokół którego skupiają się liczne zabytki architektury, jest klasycznym prostokątem. Nowy Rynek ma kształt trójkąta. W ten sposób Łowicz można zaliczyć do elitarnego grona europejskich miast, w których znajduje się trójkątny rynek. Taki układ urbanistyczny można spotkać m.in. w Paryżu czy Bonn. W Polsce trójkątny rynek występuje również m.in. w Sępólnie Krajeńskim i Brodnicy.
Te dwa rynki to pozornie dwa odrębne światy, które łączy nić historii. Przy Starym Rynku wznosi się piękna bryła barokowej katedry, a także gmach Muzeum Regionalnego, który zajmuje pomisjonarski budynek z XVII w. W jednej z kamienic otaczających rynek funkcjonuje muzeum z prawdopodobnie najmniejszą siedzibą na świecie. Jest to Muzeum Guzików, a jego siedziba to nic innego jak skórzana walizka, która może pomieścić wszystkie eksponaty. Wystawa składa się z guzików przekazanych przez różne znane osobistości ze świata sztuki, kultury czy sportu. Muzeum dzieli przestrzeń ze sklepem Folkstar, w którym można kupić różne przedmioty ozdobione motywami łowickimi.
A jak wygląda trójkątny Nowy Rynek? Na pozór jest tam bardziej ubogo w zabytki. Ramiona rynku szczelnie otacza niska zabudowa, a fasady niektórych domów stylizowane są na stare kamieniczki. Warto zatrzymać się przy budynku nr 32, gdzie znajduje się tablica upamiętniająca fakt kręcenia w tym miejscu w 1938 r. scen do kultowego przedwojennego filmu Paweł i Gaweł. Pośrodku rynku można zobaczyć ślady po fundamentach dawnego ratusza.

Kompaktowe miasto

Po Łowiczu spacerowałem ponad dwie godziny. Tyle mniej więcej czasu trzeba poświęcić, żeby bez zwiedzania muzeum czy wnętrza katedry w spokojnym tempie przejść przez najciekawsze zakątki miasta. Ta jego kompaktowość sprawia, że podczas spaceru zwraca się uwagę na detale i niespiesznie czyta historię zapisaną na murach. Można wtedy dostrzec ślady po dzielnicy żydowskiej, najwęższą ulicę w mieście (ul. Koszarowa) czy kolejną wieżę zabytkowego kościoła. Nie trzeba i nie warto się w Łowiczu spieszyć. Odległości nie są duże, więc przechadzka po mieście nie jest męcząca. Myślę, że dobrym pomysłem jest połączenie zwiedzania z seansem w kinie, bo to nada podróży niecodziennego kolorytu.
Gdzie postawić kropkę nad i pobytu w Łowiczu? Dla mnie była to restauracja Powroty. Ta nazwa symbolicznie oddawała moje uczucia w tamtym momencie. Jeszcze przecież z Łowicza nie wyjechałem, a już myślałem o tym, żeby wrócić…

Gdyby na mapie Polski istniało takie miejsce, w którym obok siebie są góry, morze, dzikie rzeki, leśne ostępy i żeby było co zwiedzać, kiedy z nieba lecą krople deszczu… Stop! To nie senne marzenie, bo przecież mamy w Polsce takie miejsce. Jest nim Suwalszczyzna. To prawdziwy raj, który dzięki budowie drogi ekspresowej S61 stał się łatwo dostępny.

Przez wiele lat podróże w okolice Suwałk wiązały się z wielogodzinnymi przeprawami po zatłoczonych szosach województwa podlaskiego. Dzisiaj na Suwalszczyznę prowadzi komfortowa droga, dzięki której zyskujemy nie tylko na czasie, ale także na bezpieczeństwie i wygodzie. Trudno uwierzyć, że dojazd z centrum Warszawy w okolice Wiżajn zajmuje ok. 4 godzin. O tym, czy rzeczywiście tak jest, postanowiłem się przekonać, jadąc na Suwalszczyznę Mazdą CX-80.

Droga do raju

Wiem, że nie wszyscy na jadą Suwalszczyznę z Warszawy. Układ autostrad i dróg ekspresowych sprawia, że dla zdecydowanej większości kierowców z centralnej, południowej i zachodniej Polski punktem wspólnym będzie węzeł dróg S8 i S61. To w tym miejscu z szosy na Białystok odbija ekspresówka w kierunku Suwałk. Nie jest jeszcze w stu procentach gotowa (stan na kwiecień 2025), bo ciągle trwają prace przy moście na Narwi. Niemniej nie trzeba jechać już przez centrum Łomży czy pokonywać długich kilometrów przez teren zabudowany z ograniczeniami prędkości, światłami i maszynami rolniczymi dojeżdżającymi na pola.
Droga do raju, jakim jest Suwalszczyzna, jeszcze nigdy nie była tak przyjemna. Korzystając z aktywnego tempomatu, przy dźwiękach ulubionych podcastów dotarłem na miejsce w niespełna 4 godziny (wyjechałem z centrum Warszawy w piątkowe popołudnie). Kiedy minąłem Wyszków, na trasie S8 zrobiło się dużo spokojniej, a kiedy zjechałem na drogę S61, odniosłem wrażenie, że było na niej nawet dziwnie pusto. Kilometry rytmicznie znikały, a ja byłem coraz bliżej celu. Co ciekawe, taka równa jazda sprawiła, że przy prędkości 110-120 km/h Mazda CX-80 spalała tylko 5,2 l/100 km. Przy silniku Diesla o pojemności 3,3 litra i mocy 254 KM to wynik, który naprawdę mnie ucieszył.

Góry i morze?

Zacząłem z wysokiego C, więc pora wyjaśnić, o co chodzi z tymi górami i morzem na Suwalszczyźnie. Zacznę od tego, że praktycznie cały teren na północ od Suwałk aż po okolice Wiżajn i Rutki-Tartaku jest mocno pagórkowaty. Ten krajobraz to pozostałość po ostatnim zlodowaceniu, w czasie którego ogromne masy lodu tak cudownie wyrzeźbiły te pagórki. Kiedy nastąpiło ocieplenie i lądolód zaczął się przemieszczać na północ, utworzyły się malownicze doliny, którymi popłynęły rzeki, a większe puste przestrzenie, często w kształcie rynien, wypełniła woda, tworząc urocze jeziora.
A co z górami? W okolicach Wiżajn znajdują się Góry Sudawskie! Tu jednak winien jestem pewne uściślenie, bo tak naprawdę ich obszar nie różni się jakoś wybitnie od otoczenia. Kiedy dojedzie się w okolice Ejszeryszek, Krejwian, Laskowskich, Maszutkini, Sudawskich czy Wiłkupi, gdzie rozciągają się te góry, trudno dostrzec wyraźne różnice w terenie. Wysoczyzna morenowa, bo tak nazywa się ten twór polodowcowy, za nic ma jakiekolwiek granice. Swoją drogą te okolice to moim zdaniem jeden z najpiękniejszych zakątków Suwalszczyzny. Sieć lokalnych dróg w ostatnich latach została w dużej mierze pokryta asfaltem, a w miejscach, gdzie go nie ma, znajduje się mocno ubity szuter. Godzinami można tam jeździć wśród pól, łąk i lasów w poszukiwaniu pięknych widoków. Dookoła rozciągają się jedynie rozrzucone gospodarstwa. Są tam oznakowane punkty widokowe, np. w Rowelach, Smolnikach czy Baranowie, ale i tak to, co najpiękniejsze, skrywa się wśród suwalskich przestrzeni.
A czy z morzem nie poniosła mnie fantazja? Oczywiście, że Suwalszczyzna nie ma dostępu do falującego morza, ale w jej sercu położone jest ogromne jezioro Wigry. Jego kształt, a także rozmiar sprawiają, że skojarzenie z morzem nie jest całkowicie chybione. Szlak rowerowy, który poprowadzono dookoła Wigier ma ok. 46 km! W rankingu polskich jezior plasują się one dopiero na 11. pozycji, ale nie zmienia to faktu, że tafla wody miejscami ciągnie się po horyzont. Znajduje się na nim aż 19 różnej wielkości wysp, co dodaje mu jeszcze większego uroku. Na półwyspie Klasztornym we wsi Wigry znajduje się bodaj najbardziej znana atrakcja Suwalszczyzny, czyli pokamedulski klasztor z zachowanymi eremami (domki pustelników) i piękną barokową świątynią.
Wigry nie są jedynym à la morzem na Suwalszczyźnie. Jezior i jeziorek jest tam bez liku. Bardzo ciekawe jest jezioro Hańcza. Nie ze względu na wielkość, ale głębokość, która – w zależności od źródła – waha się od 105 do 113 m. Zdecydowanie najczęściej podawana jest uśredniona wartość ok. 108 m. Dla przeciętnego turysty te kilka metrów nie ma żadnego znaczenia, bo stojąc nad brzegiem Hańczy i tak nie dostrzeże się różnicy. Co innego w przypadku nurków mających w okolicy kilka dużych baz, z których wyruszają w podwodne głębiny.
Tym, co łączy Wigry i Hańczę, jest bodaj jedna z najbardziej malowniczych rzek w Polsce, czyli Czarna Hańcza. Polecam każdemu prześledzić jej bieg, który z każdym kilometrem się zmienia. W okolicach Błaskowizny, gdzie przepływa dnem stromego wąwozu, przypomina górską rzekę, ale kiedy minie most we Frąckach i zaczyna meandrować wśród pól, to emanuje błogim spokojem.
Wody i wzgórz na Suwalszczyźnie nie brakuje. Trzeba uruchomić nieco wyobraźnię, żeby dostrzec ich piękno. Lubię tę krainę za to, że tam ciągle można zostać odkrywcą – zdobyć bezimienną górę, dotrzeć nad dziki brzeg jeziora czy wyznaczyć nowy szlak do nieznanego nikomu punktu widokowego. Suwalszczyzna to prawdziwy raj dla odkrywców.

A co, kiedy pogoda nie współpracuje?

Deszcz czy gorsza pogoda na Suwalszczyźnie nie są problemem. Istnieje tam bowiem sporo miejsc, które idealnie sprawdzą się w momencie, kiedy z różnych powodów nie będziemy chcieli/mogli korzystać z uroków natury tego regionu. Wspomniałem już o klasztorze na Wigrach, który warto odwiedzić nie tylko ze względów religijnych, ale również historycznych. Znajduje się tam sporo zabytków sztuki sakralnej. Kolejnym ciekawym miejscem jest Muzeum Wigier w Starym Folwarku, w którym zaprezentowano najważniejsze zagadnienia przyrodnicze i kulturowe występujące na terenie Wigierskiego Parku Narodowego oraz w jego okolicach. Pozostając w muzealnym świecie, nie można pominąć mieszczącego się w Suwałkach Muzeum im. Marii Konopnickiej. Nieco na uboczu położone jest bardzo ciekawe muzeum poświęcone twórczości Czesława Miłosza. Znajduje się w malowniczej Krasnogrudzie.
Lista jest już pokaźna, a przecież nie ma na niej jeszcze muzeów z Puńska, Sejn czy Augustowa. Ich cechą wspólną jest to, że są mocno skupione na dość wąskiej tematyce i dzięki temu przedstawiają ją w interesujący sposób. Muzeum Kanału Augustowskiego jest świetnym przykładem na to, jak w pigułce można przestawić nie tylko sam proces budowy tego zabytku hydrotechniki, ale także jego znaczenie. W Puńsku poznaje się świat kultury litewskiej, a w Sejnach odkrywa się nieznane karty historii Żydów zamieszkujących dawniej te tereny. W sezonie od wiosny do jesieni warto wybrać się także do galerii Andrzeja Strumiłły w Maćkowej Rudzie, a także odwiedzić położoną w pobliżu galerię Piotra Malczewskiego.

Dla leniuchów czy aktywnych?

Trudno dać jednoznaczną odpowiedź, dla kogo jest wyprawa w Suwalskie, bo moim zdaniem obie te grupy, mimo że skrajne, bez problemu odnajdą się w tamtejszych klimatach. Warto podkreślić, że w tym regionie wiele pięknych miejsc – jezior czy morenowych wzgórz – można zobaczyć z okien samochodu (to opcja da leniwych). Inna rzecz to sielski klimat i błogi spokój, który dość szybko potrafi się tam udzielić wszystkim. Kilka razy spędzałem weekendy w siedlisku Cisowe Wzgórze w Rowelach i wiem, że wybór między czytaniem książki w hamaku zawieszonym między starymi jabłoniami a aktywnym zwiedzaniem może być trudny. Warto szukać równowagi i dzielić czas między błogie nicnierobienie a poznawanie uroków Suwalszczyzny.
Do moich ulubionych atrakcji związanych z aktywnymi formami spędzania czasu zaliczają się: szlak rowerowy dookoła Wigier, szlak pieszy wśród Sucharów w Wigierskim Parku Narodowym, spływ kajakowy Czarną Hańczą z Wysokiego Mostu do Okółka i spacer do głazów cesarza Wilhelma w Puszczy Rominckiej. No właśnie! Zapomniałbym o dwóch leśnych cudach w tym zakątku Polski, bo poza wspomnianą Puszczą Romincką jest jeszcze gigantyczna Puszcza Augustowska! Pierwsza jest terenem trudnym dla turystów, bo jest dzika, a odległości w niej są spore. Idealnie sprawdza się w niej rower, który z łatwością pozwala pokonywać długie leśne dukty. Ze względu na bliskość z Obwodem Królewieckim trzeba się tam liczyć z brakiem zasięgu. Jeśli chodzi o Puszczę Augustowską, to najbardziej lubię okolicę Raczek i uroczyska Święte Miejsce nad Rospudą. Można tam dojechać samochodem lub rowerem.

Garść wskazówek

Z moich wieloletnich obserwacji wynika, że Suwalszczyznę najlepiej odwiedzić w okresie od początku maja do połowy października. Bywałem tam kilka razy zimą i wiem, że wtedy jest to miejsce dla prawdziwych miłośników tego regionu, a krótki dzień nie sprzyja eksploracji. Sprawy zimą nie ułatwia także fakt, że wiele miejsc (noclegów czy restauracji) jest zamkniętych na cztery spusty.
Jeśli chodzi o kwestie kulinarne, to mogę polecić restaurację Pod Jelonkiem w Jeleniewie oraz Makarewicz Dworek w Szypliszkach i przydrożny Bar Skustele. Na Suwalszczyźnie koniecznie trzeba spróbować sękacza i w tym celu najlepiej wybrać się do Sejn, gdzie działa Domowy Wypiek Sękaczy u Marzeny.
Wybór opcji noclegu w tym regionie jest bardzo duży. Do moich ulubionych adresów zaliczają się: Cisowe Wzgórze w Rowelach, siedlisko Zakole Czarnej Hańczy w Tartaczysku, pensjonat Sirvis w Mołowistem i agroturystyka Dalej Nie Idę w Budzie Ruskiej.