W centralnej i północno-wschodniej Polsce rok 2026 rozpoczął się iście zimowo. Od wielu lat nie było tak długiej, mroźnej i śnieżnej zimy. Media co i rusz obiegały informacje o jeziorach pokrytych grubą taflą lodu, które od dekad nie zamarzały, oraz o termometrach wskazujących ekstremalnie niskie temperatury. Takiej „prawdziwej zimy” doświadczyłem na Suwalszczyźnie, gdzie udałem się Mazdą CX-60.

Kiedy tylko zaczął się marzec i mróz odpuścił, bardzo liczyłem na to, że topniejący śnieg zasili doliny Narwi i Biebrzy, tworząc widowiskowe rozlewiska. Moje zaskoczenie było jednak ogromne, gdy okazało się, że wody jest nadzwyczaj mało, a na niektórych odcinkach rzek rozlewisk nie ma prawie wcale. Zmiany klimatu i postępująca z każdym rokiem susza są tu widoczne gołym okiem.

Mimo to ruszyłem ponownie na wschód, by spróbować uchwycić na zdjęciach przedwiośnie – ten ulotny czas, którego coraz rzadziej możemy w Polsce doświadczyć w jego pełnej formie. Przedwiośnie to czas na rozdrożu: poranki bywają jeszcze lodowato zimne, ale w południe można już cieszyć się słońcem i pierwszą, przyjemną aurą budzącej się przyrody. Jak wygląda ten moment na wschodzie Polski? Pojechałem przekonać się o tym Mazdą CX-60. Posłuchajcie…

Oczekiwanie

Gdybym miał znaleźć synonim dla przedwiośnia na bazie obserwacji poczynionych na wschodzie Polski, użyłbym słowa: oczekiwanie. Czeka zarówno natura, jak i rolnicy czy gospodarze. Marcowe, południowe słońce bywa złudne. Przyroda czeka, aż zrobi się naprawdę ciepło, a poranne przymrozki odejdą w niepamięć. Wszystko zdaje się trwać w napięciu.

Ludzie, skuszeni pierwszymi promieniami, ruszają do prac w ogrodach. W ruch idą grabie, miotły i sekatory – trzeba przygotować się na kolejny sezon. Rolnicy niepewnie spoglądają na pola, gdzie pracy jest mnóstwo, ale wiedzą doskonale, że ziemia jest jeszcze zbyt mokra, by wjeżdżać w nią traktorem. Trzeba cierpliwości.

Przemierzając Mazdą CX-60 podlaskie drogi, niemal z każdej strony dostrzegałem to wielkie wyczekiwanie. Wszyscy wypatrują ciepłych podmuchów wiatru, pierwszych bocianów w gniazdach, zapachu świeżo skoszonej trawy czy widoku kwiatów zalewających łąki. W marcu pejzaż jest jeszcze pozornie „martwy”. Nie do końca jednak, bo na niebie panuje już spory ruch…

Klucze do wiosny

Od zarania dziejów pojawiające się na niebie klucze gęsi zwiastują przełom. W 2026 roku apogeum przelotu stad nad Biebrzą przypadło na połowę marca. To dość wcześnie – jeszcze piętnaście lat temu ten spektakl obserwowałem dopiero na początku kwietnia. Miałem sporo szczęścia, trafiając nad rzekę w samym szczycie migracji.

W dolnym basenie Biebrzy, na odcinku od Wizny do Radziłowa, nocowały tysiące ptaków. Kiedy słońce pojawia się nad rozlewiskami, rozpoczyna się niezwykłe przedstawienie. Całe stada podrywają się do lotu i ruszają na okoliczne pola. Dzieje się to niemal automatycznie – jakby ktoś nacisnął magiczny guzik i startował kolejne grupy. Początkowo ruszają chaotycznie, robiąc niesamowity rejwach, ale gdy tylko wzbiją się wyżej, formują kształtny klucz i znikają hen, nad polami. Obserwowałem to z brzegu rzeki w Brzostowie. Stałem tam dobre pół godziny, niczym zahipnotyzowany patrząc, jak tysiące gęsi rozpoczynają swój dzień. Gdy wróciłem tam tydzień później o wschodzie słońca, nie zastałem już nic poza ciszą i pustką ziejącą z przepastnych rozlewisk.

W dolnym biegu Biebrzy wody było sporo. Jednak im dalej w górę rzeki, tym częściej płynęła ona jedynie w swoim korycie. To widok niespotykany o tej porze roku, kiedy brzegi powinny być zalane. Choć zima była śnieżna, sucha ziemia i bagna błyskawicznie wchłonęły wilgoć. Widać wyraźnie, że mimo mrozów, opady były jedynie kroplą w morzu potrzeb.

Poszukiwania

Przedwiośnie to wymagająca pora na Podlasiu. Świetnie odnajdują się tu fotografowie przyrody, ale ci, którzy szukają typowo turystycznych atrakcji, mogą poczuć niedosyt – wiele miejsc startuje dopiero z majówką. Przyroda też potrafi stawiać twarde granice.

Przekonałem się o tym w Kopytkowie. Od dawna chciałem przejść szlakiem do Uroczyska Nowy Świat właśnie teraz, gdy nie ma jeszcze liści (i komarów!). To tylko trzy kilometry przez bagno. Gdy jest sucho, przejście nie stanowi problemu. Teraz jednak, mimo wysokich kaloszy, po pięciuset metrach musiałem zrezygnować. Kiedyś bagno mało nie „wyrwało mnie z butów”, więc tym razem wolałem nie ryzykować.

Pojechałem dalej na północ. Zaparkowałem Mazdę CX-60 przy kładce w Szuszalewie i ruszyłem przez bagna aż do promu na rzece. Aby przeprawić się na drugi brzeg, trzeba tam użyć siły własnych mięśni i przeciągnąć prom za pomocą łańcucha. Proste i bardzo satysfakcjonujące doświadczenie.

Zostałem w dolinie Biebrzy i udałem się do wsi Mścichy. Ku mojemu zaskoczeniu droga do wieży na Białym Grądzie była praktycznie w całości przejezdna. Choć dzięki wyższemu zawieszeniu i napędowi 4×4 moja Mazda CX-60 poradziłaby sobie z dojazdem do samego końca, wolałem zatrzymać się wcześniej. Resztę drogi pokonałem pieszo, co pozwoliło mi w ciszy obserwować ptaki wodne, które powoli zaczynały szykować się do lęgów.

Wyjątkowe spotkanie na koniec

Ostatni poranek mojej podróży spędziłem w terenie. Wstałem chwilę przed piątą, więc gdy pierwsze promienie słońca zaczęły zalewać dolinę Biebrzy, byłem już kawałek za Brzostowem. Nagle, z niewielkiej kępy drzew między asfaltem a wsią, wyszły trzy łosie. Dumnie wędrowały wprost ku słońcu. Stałem i fotografowałem tę scenę, całkowicie zauroczony tym, co widzę.

Jaki to piękny symbol. Natura powoli wraca do siebie, w niedostępne, dzikie ostępy. Wraz z nadejściem wiosny łosie przestaną zapuszczać się poza dolinę w poszukiwaniu pożywienia. Nadchodzą poranki, kiedy nie dojrzy się ich już tak łatwo poza ich matecznikiem w sercu Biebrzańskiego Parku Narodowego. Tam, chronione zarówno prawem, jak i samą naturą, w spokoju doczekają kolejnej jesieni i zimy.

Być może kiedyś jeszcze się spotkamy, gdzieś wśród tych bezkresnych, wschodnich przestrzeni…

Relacja między Bydgoszczą a Toruniem pełna jest subtelnych „uprzejmości”. Od dawien dawna te dwa położone blisko siebie miasta prowadzą cichą rywalizację o to, które z nich zasługuje na miano tego „lepszego”. Jeśli w Toruniu zadacie pytanie: „Co jest najładniejsze w Bydgoszczy?”, odpowiedzią będzie zapewne: „Widok na most w kierunku Torunia”. Mieszkanki i mieszkańcy Bydgoszczy odpowiedzą podobnie, zmieniając jedynie kolejność miast.

Konflikt ten ma korzenie jeszcze w średniowieczu. Toruń był miastem krzyżackim – bogatym, dumnym i rozwijającym się dzięki przynależności do Hanzy. Bydgoszcz z kolei to miasto królewskie, od wieków lojalne wobec Korony Polskiej. W czasach bliższych współczesności podział tylko się ugruntował: w Bydgoszczy dynamicznie rozwinął się przemysł, podczas gdy Toruń postawił na status ważnego ośrodka akademickiego, otulonego gotycką architekturą. W 1999 roku reforma administracyjna połączyła te dwa żywioły w jedno województwo. Dziś Bydgoszcz jest siedzibą wojewody, a w Toruniu urzęduje marszałek i sejmik, co sprawia, że ten specyficzny dialog trwa w najlepsze.

Przepis na weekend

Wyruszając w podróż do Bydgoszczy i Torunia, postanowiłem zostawić na boku historyczne waśnie i animozje. Przeglądając ofertę muzealną oraz kulturalną obu miast, doszedłem do wniosku, że są one idealnym miejscem na weekendowy city break. Dzięki temu, że tak bardzo różnią się architekturą, można odnieść wrażenie przebywania w dwóch zupełnie innych światach. Z jednej strony zachwyca gotycki klimat Torunia, z drugiej – Bydgoszcz ze swoją secesją i industrialnym sznytem wcale nie pozostaje w tyle.

Miasta oddalone są od siebie o niecałą godzinę jazdy samochodem. Planując wyjazd, zdecydowałem się na nocleg w Bydgoszczy – głównie dlatego, że znalazłem tam hotel na samej wyspie. W centrum miasta znajduje się bowiem Wyspa Młyńska, otoczona wodami Brdy i kanałami, która stanowi namiastkę włoskiej Wenecji.

Taki wybór był podyktowany również logistyką. Po niedzielnym zwiedzaniu Torunia miałem na wyciągnięcie ręki autostradę A1, którą Mazda CX-60 komfortowo zawiozła mnie do Łodzi, a następnie trasą A2 prosto do Warszawy. W zależności od tego, z którego regionu Polski przyjeżdżacie w te strony, warto rozważyć takie rozwiązanie – dzięki niemu zyskałem w niedzielę dodatkową godzinę na spokojny spacer. Co prawda w piątek musiałem tę godzinę doliczyć do dojazdu, ale nie robiło mi to większej różnicy. Był późny wieczór, a ja do celu jechałem, słuchając Listy Przebojów Radia 357 i – zgodnie z duchem slow – nigdzie się nie spiesząc.

Dzień dobry!

Noc na Wyspie Młyńskiej upłynęła spokojnie. Na poranną kawę wybrałem się pieszo na Stary Rynek. Po drodze znów chłonąłem atmosferę bydgoskiej Wenecji i muszę przyznać, że to miejsce ma w sobie coś naprawdę magnetycznego. Korzystając z tego, że rano w mieście panuje jeszcze kojący spokój, poszedłem na dłuższy spacer wzdłuż Brdy ulicą Stary Port aż do Mostu Bernardyńskiego, by wrócić drugą stroną rzeki w kierunku katedry pw. św. Marcina i Mikołaja.

Gdy na zegarze wybiła 10:00, bydgoskie muzea stanęły przede mną otworem. Zacząłem dość nietypowo – udałem się na ulicę Długą i przekroczyłem próg Muzeum Mydła i Historii Brudu. Ta rzadko spotykana tematyka to coś więcej niż chwyt marketingowy. Woda, tak kluczowa dla higieny, miała przecież fundamentalne znaczenie dla rozwoju przemysłowej Bydgoszczy. To tutaj w 1774 roku oddano do użytku Kanał Bydgoski, który połączył dorzecza Wisły i Odry, zmieniając oblicze regionu.

O tym, jak prężnie rozwijała się w mieście sieć wodociągowa, przekonałem się nieco później, odwiedzając jedyne w Polsce Muzeum Wodociągów. Jego siedziby mieszczą się w imponującej, zabytkowej Hali Pomp oraz w dawnej Wieży Ciśnień. Wróćmy jednak do samego mydła i tego, jak ono powstaje. Miałem okazję podejrzeć ten proces podczas warsztatów, które poprzedziły zwiedzanie. To była solidna dawka wiedzy i ciekawostek, o których – przyznaję – nie miałem wcześniej pojęcia.

Po warsztatach i zwiedzaniu Muzeum Mydła i Historii Brudu ruszyłem na prawdziwe muzealne tournée. Postanowiłem odwiedzić niemal wszystkie oddziały Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (pominąłem jedynie Dom Wyczółkowskiego, który akurat był nieczynny). Zdaję sobie sprawę, że taka dawka muzealnych wrażeń nie dla każdego będzie kusząca, ale wachlarz możliwości jest tu na tyle duży, że każdy może wybrać to, co interesuje go najbardziej.

Zacząłem od wizyty w Europejskim Centrum Pieniądza. Podczas porannego spaceru zajrzałem do wnętrza bydgoskiej katedry, w której w 2018 roku pod posadzką odkryto słynny Skarb Bydgoski. Na wystawie w ECP można zobaczyć tę oszałamiającą kolekcję: 480 złotych monet i ponad 200 wyrobów jubilerskich z przełomu XVI i XVII wieku. Robią niesamowite wrażenie, gdy pomyśli się o ich burzliwej historii.

Po wyjściu z ECP skręciłem w lewo i po kilku krokach stanąłem przed zabytkowym, szachulcowym budynkiem, w którym mieści się wystawa archeologiczna. To fascynująca lekcja historii – dzięki pracy badaczy możemy „czytać” z ziemi opowieści o czasach, z których nie zachowały się żadne źródła pisane. Ta wizyta zrodziła w mojej głowie sporo pytań o początki miasta, a odpowiedzi na wiele z nich znalazłem w kolejnym oddziale – w Spichrzach nad Brdą. Te charakterystyczne budynki są wizytówką Bydgoszczy. Droga do nich wiodła przez Most Jana Kiepury, z którego podziwiałem nowoczesną bryłę Opery Nova, pięknie kontrastującą z historyczną zabudową.

Mając za sobą trzy muzea, wcale nie czułem znużenia. Każde z tych miejsc ma inną energię. Przeszedłem na ulicę Gdańską, gdzie znajduje się Apteka pod Łabędziem. Tu najbardziej zaskoczyła mnie autentyczność i niezwykle pomysłowe podejście do historii farmacji. Po drugiej stronie ulicy mieści się gmach główny Muzeum Okręgowego – to była prawdziwa uczta dla duszy. Ekspozycje skupione na sztuce, z obrazami i rzeźbami wyeksponowanymi w przestronnych, jasnych salach, pozwoliły na chwilę wyciszenia i czystej estetycznej przyjemności.

Na tym zakończyłem moje miejskie tournée, choć to nie koniec możliwości. Muzeum Okręgowe posiada jeszcze jeden, wyjątkowy oddział – Exploseum, urządzone w dawnej fabryce zbrojeniowej III Rzeszy. Zwiedzałem je już jakiś czas temu, więc tym razem zostałem w centrum, by zrealizować jeszcze jeden plan. Ale najpierw – skoro dookoła panują weneckie klimaty – czas na pizzę!

Doświadczenie i nauka

Wróciłem na Wyspę Młyńską, by wstąpić do polecanej przez niemal każdego restauracji „Monka”. Mieści się ona w surowych, ceglanych wnętrzach zrewitalizowanych Młynów Rothera. Muszę przyznać, że entuzjastyczne opinie, które słyszałem o tym miejscu, sprawdziły się w stu procentach! Pizza była doskonała, a krótki odpoczynek pozwolił mi nabrać sił na ostatni punkt mojej bydgoskiej mapy atrakcji.

W tym samym kompleksie budynków znajdują się niezwykle ciekawe wystawy. Zwiedzanie zacząłem od ekspozycji „Węzły. Opowieść o mieście nad rzeką”. To tutaj w pełni uporządkowałem i uzupełniłem wcześniej zdobytą wiedzę. Dzięki nowoczesnym multimediom i stanowiskom interaktywnym mogłem niemal namacalnie poczuć klimat dawnej Bydgoszczy. Jeśli jednak mowa o autentycznym doświadczaniu, to prawdziwe emocje czekały na mnie na kolejnej wystawie – „Młyn-Maszyna”. To była genialna zabawa! Mogłem nie tylko dowiedzieć się, jak działał dawny młyn, ale także własnoręcznie wprawić w ruch wielkie koła zębate i poznać mechanizmy, które przez dziesięciolecia napędzały to miejsce.

Na tym nie kończą się atrakcje Młynów Rothera – dostępna jest tu również strefa SOWA (Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności). Niestety, gdy do niej dotarłem, było już zbyt późno na zwiedzanie. Ale nic straconego! Razem z Domem Leona Wyczółkowskiego, którego również nie udało mi się tym razem odwiedzić, mam teraz dwa solidne argumenty, by jak najszybciej wrócić do Bydgoszczy.

Plan na Toruń?

Po śniadaniu wsiadłem do Mazdy CX-60 i ruszyłem w godzinną podróż do Torunia. Samochód zaparkowałem na strzeżonym parkingu przy Bulwarze Filadelfijskim. To doskonały punkt startowy – pozwala uniknąć kluczenia po wąskich, brukowanych uliczkach Starego Miasta, gdzie o wolne miejsce bywa naprawdę trudno.

Jaki był mój plan na Toruń? To miasto wcale nie ustępuje Bydgoszczy pod względem liczby muzeów. Podobnie jak u sąsiadki, prężnie działa tu wielooddziałowe Muzeum Okręgowe w Toruniu. Idąc nieco na przekór schematom, postanowiłem na początku poznać mniej znane oblicze miasta. Toruń był przecież potężną twierdzą! Przeszedłem przez całe Stare Miasto, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, by dotrzeć do Muzeum Twierdzy Toruń. Wystawa w niezwykle wciągający sposób przybliża znaczenie poszczególnych obiektów wchodzących w skład miasta-fortecy. Były to dla mnie zaskakujące informacje – choć Toruń kojarzy się głównie z Kopernikiem i piernikami, w jego tle drzemie fascynująca, militarna historia.

Toruńska klasyka

Po spotkaniu z dziejami twierdzy przyszedł czas na klasykę. Tutaj nie będę oryginalny – jak niemal każdy podróżnik, skierowałem kroki ku punktom z listy „must see”. Pierwszym przystankiem w drodze powrotnej do Rynku Staromiejskiego było Muzeum Toruńskiego Piernika. To „smakowite” zwiedzanie, które zgrabnie łączy przeszłość z teraźniejszością. Pierniki to bezsprzecznie najpopularniejsza pamiątka z miasta, a w budynkach dawnego zakładu piernikarskiego mogłem prześledzić wszystkie etapy powstawania tego korzennego smakołyku.

Kolejnym oddziałem Muzeum Okręgowego, do którego zajrzałem, był Ratusz Staromiejski. Mieści się tam bogata kolekcja sztuki, jednak na mnie największe wrażenie wywarły gotyckie rzeźby – ich surowość i kunszt idealnie pasują do klimatu miasta. Wychodząc z Ratusza, natknąłem się na pomnik Mikołaja Kopernika. Grzechem byłoby nieodwiedzenie miejsca poświęconego jego życiu i wielkim odkryciom. Dom Mikołaja Kopernika to piękna gotycka kamienica, w której udało się zachować autentyczny klimat dawnych lat, łącząc go z nowoczesnymi formami przekazu.

Kropką nad „i” w tej muzealnej przygodzie była wizyta w Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika. Jako czytelnik wszystkich jego książek, z ogromnym zainteresowaniem oglądałem kolekcję przedmiotów przywiezionych z najdalszych zakątków świata, które Elżbieta Dzikowska przekazała miastu. W mojej pamięci natychmiast ożyły opisy przygód na Mato Grosso czy słynnej podróży jeepem z Ziemi Ognistej na Alaskę. Przy okazji gorąco polecam książkę Mirosława Wlekłego „Tu byłem. Tony Halik” – to genialna biografia, której autor dotarł do miejsc i ludzi osobiście związanych z tym legendarnym podróżnikiem.

Nawet nie wiem, kiedy minęło tych kilka godzin, a słońce zaczęło mocno chylić się ku zachodowi. Zanim ostatecznie pożegnałem Toruń, podjechałem jeszcze na koniec ulicy Majdany. Znajduje się tam punkt widokowy, z którego roztacza się najpiękniejsza panorama Starego Miasta. To był idealny, spokojny akcent na zakończenie tego intensywnego weekendu.

Bydgoszcz czy Toruń?

Czy po takim weekendzie potrafię ocenić, które z tych miast jest „lepsze”? Absolutnie nie i… wcale nie zamierzam tego robić. Doszedłem do wniosku, że taki podział po prostu nie ma sensu. Bydgoszcz i Toruń tworzą bowiem wyjątkowy, turystyczny duet, w którym nie ma miejsca na nudę.
Zarówno jedno, jak i drugie miasto urzekło mnie zupełnie czymś innym. Kiedy wracałem do domu, w głowie kołatały mi odmienne obrazy i wspomnienia – myślę, że to właśnie ta różnorodność sprawiła, że był to tak wartościowy czas. Jestem przekonany, że gdybym wybrał tylko jedno z nich, czułbym pewien niedosyt. Wspólnie sprawiły, że przeżyłem niezapomniany city break i z dużą przyjemnością będę do nich wracał.

Są takie podróże, o których tylko się pomyśli, a uśmiech sam wkrada się na usta. Dokładnie tak się stało, kiedy kolejny jesienny weekend zapowiadał się deszczowo, a ja chciałem za wszelką cenę pojechać gdzieś Mazdą MX-5. Prognozy odbierały mi kolejno wszystkie interesujące kierunki, aż w końcu pogodziłem się z faktem, że będzie padać. I co dalej? Można się poddać i zostać w domu, albo spojrzeć na turystyczną mapę Polski pod nieco innym kątem – gdzie warto pojechać nawet wtedy, kiedy pada deszcz? Mój wybór padł na Góry Złote i to był strzał w dziesiątkę! Posłuchajcie…

Dlaczego Góry Złote?

Powodów, żeby pojechać Mazdą MX-5 w Góry Złote, znalazłem kilka. Jest to taki zakątek Dolnego Śląska, w którym pogoda praktycznie nie ma większego znaczenia, bo w najbliższej okolicy jest taka mnogość atrakcji, że nie trzeba się martwić tym, że z nieba spadają krople deszczu.

Poczynając od Paczkowa, gdzie znajduje się fenomenalne Muzeum Gazownictwa, aż po Kłodzko ze słynną Twierdzą, zwiedzać można wyjątkowe zabytki. W tej okolicy występuje również spore zagęszczenie tras podziemnych – kopalnie, trasa miejska i aż dwie sudeckie jaskinie.

Do tego wszystkiego dodać trzeba, że wisienką na torcie są lokalne drogi – górskie i kręte, a przecież to w roadsterze daje najwięcej frajdy. Nie liczy się prędkość, ale frajda z jazdy i zapewniam, że przejazd ze Złotego Stoku do Lądka-Zdroju jest idealną trasą do jazdy Mazdą MX-5. Miałem szczęście, bo kiedy ją pokonywałem, na chwilę przestało padać, więc niespiesznie, z otwartym dachem, delektowałem się górskim powietrzem, przefiltrowanym przez bukowe lasy. To jest naprawdę bajka!

Marzenia o złocie

Pamiętam dokładnie dzień, w którym pierwszy raz odwiedziłem Kopalnię Złota w Złotym Stoku. Był to upalny sierpniowy dzień, a ja Mazdą CX-5 byłem w pierwszej slowroadowej trasie po Polsce. Był rok 2016 i trudno mi dzisiaj uwierzyć, że to już tyle lat minęło. Od tamtej wizyty wielokrotnie odwiedzałem te podziemia i za każdym razem zaskakują mnie czymś innym.

Tym razem z wrażenia zaniemówiłem, podchodząc do jedynego w Polsce podziemnego wodospadu (to mój ulubiony punkt na trasie zwiedzania). Woda z impetem rozbijała się o skałę, a wszystko mieniło się złotem – za sprawą „LED-owej” żyły złota, którą zainstalowano w ścianie. Wyobraźnia ruszyła! Marzenia o złocie stały się żywe! Ależ to musiało być ekscytujące, kiedy górnicy w najróżniejszych zakątkach świata, w nikłym świetle lampki, natrafiali na żyłę złota.

Stałem przy tym wodospadzie dłuższą chwilę i z zapartym tchem myślałem o gorączce złota, która wielu uczyniła bogaczami, ale również wielu doprowadziła do bankructwa. Z ciekawości zajrzałem na polskie podwórko i ze zdziwieniem natrafiłem na informację, że nasz rodzimy KGHM produkuje rocznie ok. 2 do 3 ton złota! Jest to co prawda efekt uboczny ich właściwej działalności, ale mimo wszystko są to gigantyczne ilości. Dla porównania, w 2024 roku w Kanadzie wydobyto ok. 200 ton złota, a w Chinach, które są największym producentem złota na świecie, było to aż 380 ton!

Kopalnia Złota w Złotym Stoku nie jest zwykłą trasą podziemną. To miejsce, w którym ogląda się wydrążone w górach sztolnie, ale dzięki opowieściom przewodników i odpowiednim aranżacjom zwiedzanie przeradza się w niezapomnianą przygodę. Poza standardową trasą polecam też wybrać się na zwiedzanie Sztolni Ochrowej – to jest dopiero przeżycie!

Niezwykła jaskinia

Wspomniałem, że w tych okolicach zwiedzić można aż dwie jaskinie, co jak na sudeckie warunki jest prawdziwym ewenementem. Pierwszą z nich jest bardzo znana Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie, moim zdaniem najpiękniejsza z polskich jaskiń udostępnionych do zwiedzania (z całym szacunkiem dla pięknej Jaskini Raj w Górach Świętokrzyskich). Istnieje jednak druga, mam wrażenie, mniej znana atrakcja tego typu, czyli Jaskinia Radochowska. Zlokalizowana jest na zboczu Góry Bzowiec. Jej charakter jest wyjątkowy, bo żeby odkryć jej piękno, trzeba się trochę pogimnastykować. Wejście na trasę możliwe jest tylko pod opieką przewodnika. Od maja do września jaskinia otwarta jest codziennie, a w pozostałych miesiącach trzeba dokonać wcześniejszej rezerwacji. Zapewniam, że warto, bo w żadnej innej jaskini w Polsce, a mamy ich trochę udostępnionych do zwiedzania, nie przeżyłem takich emocji.

Jaskinia Radochowska emanuje naturalną surowością. Nacieki i formy krasowe tworzą niezwykłą scenerię, którą zwiedzający wydobywają z mroków przy pomocy czołówek lub latarek. W tej jaskini nie ma stałego oświetlenia. Na początku trasy trzeba też przygotować się na to, że będzie trzeba się mocno schylić, żeby pokonać dość niski fragment korytarza. Później zrobi się już przestronniej, ale i tak cała trasa biegnie dość wąskimi korytarzami, więc ruch jest jednokierunkowy. Duże wrażenie zrobiła na mnie pokaźnych rozmiarów sala z niewielkim podziemnym jeziorkiem.

Odwiedziłem tę jaskinię dwa razy. Pierwszy raz w sierpniu, a drugi w październiku 2025 roku. Odstęp czasu był stosunkowo niewielki, ale zachwyt za drugim razem był jeszcze większy. Podziemia zwiedzałem w towarzystwie pani Natalii, która opiekuje się jaskinią i jest odpowiedzialna za ruch turystyczny. Na zewnątrz lało jak z cebra, a my w błogiej ciszy we wnętrzu góry podziwialiśmy niezwykłości tego podziemnego świata.

Ilekroć zwiedzam jakąkolwiek jaskinię, jestem pod ogromnym wrażeniem tego, do czego zdolna jest natura. Choć nikt nie dawał jej wskazówek i wzorów, to potrafiła stworzyć wśród tych ciasnych skał prawdziwe cuda!

Złoty Jar

Na koniec przyznam się, że miałem jeszcze jeden powód wyjazdu w Góry Złote. Po kilku latach prób udało mi się zarezerwować pokój w Złotym Jarze. Być może ta nazwa nie brzmi znajomo, ale sylwetka tego niezwykłego pensjonatu z pewnością jest bardzo rozpoznawalna. Jeśli ktoś interesuje się miejscówkami „slow”, to prędzej czy później musi trafić na Złoty Jar.

Jego dzieje sięgają 1884 roku i są związane z rosnącą popularnością malowniczej doliny, w której jest położony. Najpierw powstała w tym miejscu niewielka leśna gospoda, a już w połowie lat 20. XX wieku otwarto w niej restaurację z prawdziwego zdarzenia. To właśnie jej trójkątny kształt podziwiamy dzisiaj, przyjeżdżając na nocleg do Złotego Jaru. Po II wojnie światowej dolina przestała być tłumnie odwiedzana przez turystów, a w pensjonacie przez wiele lat funkcjonował ośrodek kolonijny dla dzieci. W 2015 roku budynek trafił w ręce Gosi Szumskiej, znanej na Instagramie jako Meg Małgorzata Szumska, która tchnęła w niego nowe życie i nadała jego zabytkowym wnętrzom zupełnie nową jakość.

Prawdziwą gratką była dla mnie noc w tym niezwykłym miejscu. To prawdziwa górska ostoja ciszy z dala od cywilizacji. Góry dookoła działają niczym naturalny filtr – nie ma tam zasięgu telefonicznego (jest Wi-Fi), ale co dla mnie ważniejsze, wieczorem nie słychać niczego poza szumem drzew. A nad głową – miliony gwiazd.
Budynek ma swoje lata, a co za tym idzie, ma również pewne ograniczenia. Są pokoje, których prywatne łazienki znajdują się na korytarzu obok. Coś za coś, ale myślę, że nie są to rzeczy bardzo istotne w tak klimatycznym miejscu.

Atrakcje na każdą porę roku

Góry Złote są niezwykłe i sprawdzą się o każdej porze roku i w każdą pogodę. Lubię zmienność, jaka występuje w tym regionie – natura cudnie koegzystuje tam z architekturą. Na górski szlak zawsze jest blisko. Nie są to miejsca tak popularne, jak Śnieżka czy Szczeliniec Wielki, więc nawet w szczycie sezonu nie napotka się tam tłumów. Doświadczyłem w tych miejscach wielu niezapomnianych przeżyć, a frajda z jazdy Mazdą MX-5 po tych górskich drogach okazała się cenniejsza niż złoto!

Na początku było zdziwienie: „Jak tu jest pięknie!” Po chwili nadeszło rozgoryczenie: „Dlaczego dopiero teraz?” Wiatr z południa, który przefrunął po pierzejach krośnieńskiego rynku, rozwiał moje skrajne uczucia. Przecież lepiej późno niż wcale. Wyrzucałem sobie jeszcze kilka razy, że do Krosna nie zajrzałem wcześniej, bo przecież wielokrotnie przejeżdżałem przez to miasto lub jego najbliższe okolice. Tym razem celem mojej podróży za kierownicą Mazdy MX-5 było Krosno, polska stolica szkła. Po bliższym poznaniu z pewnością stało się jednym z tych miejsc, do których będę z przyjemnością wracał. A zaczęło się wszystko od szkła. Posłuchajcie…

Ślady przeszłości

Zacznę od tego, że ten zakątek Polski, w którym położone jest Krosno, kojarzy mi się głównie z naturą. Być może stąd wynikało moje wielkie zaskoczenie, gdy po zaparkowaniu na jednej z ulic w pobliżu rynku okazało się, że dookoła mnie aż roi się od zabytkowej architektury. I to bynajmniej nie drewnianej, ale murowanej. Na dodatek wiekowej, bo patrząc na bryłę bazyliki kolegiackiej Świętej Trójcy, bez problemu rozpoznałem, że jej mury przesiąknięte są historią. Co ciekawe, to właśnie przy niej pierwszy raz zetknąłem się z postacią Wojciecha Roberta Portiusa, która to jeszcze kilka razy „objawiła” mi się podczas wizyty w Krośnie. Nie planując wcześniej noclegu, w ostatniej chwili zarezerwowałem pokój w… Hotelu Portius. Ten jegomość pochodził ze Szkocji i zapisał się trwale w dziejach miasta. W XVII wieku był on jednym z najbogatszych mieszczan – działał w dziedzinie handlu i gospodarki, a w 1657 roku król Jan Kazimierz mianował go komendantem miasta. Pod jego dowództwem miasto stanęło do obrony przed najazdem Jerzego II Rakoczego. Po tym zasłużonym obrońcy i mecenasie miasta pozostało do dzisiaj sporo śladów – Wieża Portiusa (dzwonnica przy Farze), a także znacząca przebudowa bazyliki po pożarze, to jego zasługi.

Zostawmy na boku źródła i rozejrzyjmy się po Śródmieściu. To na terenie tej dzielnicy skupiona jest większość najważniejszych zabytków i atrakcji turystycznych Krosna. Spacer po mieście zacząłem od Rynku, który już na pierwszy rzut oka zaskoczył mnie swoją architekturą. Szybko zrozumiałem, że porównania do Krakowa są uzasadnione, choć skala i klimat są nieco inne.

W Krośnie (wiem to już po dwóch dniach spędzonych w tym mieście) najbardziej urzekła mnie kameralność i bliskość atrakcji. Mieszczańskie kamienice, które otaczają Rynek, mają gdzieniegdzie oryginalne renesansowe podcienia. Wychodząc z Rynku w którąkolwiek ze stron, bardzo wyraźnie mogłem dostrzec granicę „Starego Miasta”, gdyż zostało ono wybudowane na szczycie skarpy.

Wspomniałem wcześniej o bazylice i dzwonnicy, ale jest jeszcze drugi zabytek sakralny, który warto zobaczyć – to kościół i klasztor franciszkanów. Niestety Kaplica Oświęcimów w czasie mojej wizyty była w remoncie, ale z pewnością wrócę do Krosna, żeby zobaczyć to arcydzieło sztuki renesansowej i barokowej, jakim jest mauzoleum rodowe Oświęcimów.

Im dalej od Rynku, tym robi się coraz większy miszmasz architektoniczny. Widać to bardzo wyraźnie, kiedy wyjdzie się z niego ulicą Sienkiewicza, którą dochodzi się na Plac Konstytucji 3 Maja. Tu ciekawostka: stoi przy nim pomnik Ignacego Łukasiewicza, wielce zasłużonej postaci dla tego regionu, ale to temat na osobny artykuł. Temat wydobycia ropy i biografii Łukasiewicza można najlepiej zgłębiać, udając się do pobliskiej Bóbrki, gdzie funkcjonuje Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego. W każdym razie, kiedy z Placu pójdzie się dalej ulicą Staszica, wyraźnie będzie widać, jak zmienia się architektura.

I tu mała uwaga – odradzam jeżdżenie samochodem po centrum Krosna. Jest tam zawiła sieć jednokierunkowych ulic. Teren nie jest duży i pieszo można naprawdę obejść wszystko w niecałą godzinę. Próbując przemieszczać się autem, straciłem niepotrzebnie dużo czasu i nerwów, a kiedy dotarłem do celu… i tak nie mogłem znaleźć miejsca do zaparkowania. Dość przestronny parking znajduje się m.in. przy ulicy Legionów. Zostawiając tam samochód, mamy przed sobą drzwi do Centrum Dziedzictwa Szkła. A to właśnie ono przyciągnęło mnie do Krosna. Nim przejdę do „kruchej” historii, dodam jeszcze, że jeśli ktoś lubi muzea, to polecam wybrać się do Pałacu Biskupiego, w którym mieści się Muzeum Podkarpackie. Teraz do szkła!

Miasto Szkła

Pierwszy raz na moją listę Krosno trafiło po wizycie u Pati Dubiel, kiedy przygotowywałem trasę „Zakręcony Dolny Śląsk”. Ta artystka, znana na arenie polskiej i międzynarodowej, pochodzi z Krosna i kiedy oglądałem jej prace, to miasto mimochodem przewijało się cały czas w rozmowie. Zapisałem i czekałem…

2 czerwca 2012 roku rozpoczął się nowy rozdział historii Krosna, które postawiło w komunikacji na podkreślanie tego arcyważnego aspektu swoich wielowiekowych dziejów. Początków krośnieńskiego szkła należy szukać w okresie międzywojennym. W 1923 roku powstała huta szkła, która z biegiem lat stała się jednym z największych zakładów przemysłowych w okolicy. Produkcja ruszyła w 1924 roku i pierwsze transporty ruszyły w świat. Krosno sukcesywnie zaczęto kojarzyć z szeroko pojętym „szkłem”. Mieszkańcy, borykający się wcześniej z bezrobociem, znaleźli pracę w nowo powstałej hucie. Wielu z nich musiało nauczyć się fachu i tak, krok po kroku, rosły kolejne pokolenia mieszkańców, których życie zawodowe związane było z produkcją szkła. W mieście funkcjonowały też Zakłady Gumowe „Wudeta” i „Lnianka”. W połączeniu z hutą szkła te zakłady znacząco poprawiły sytuację na rynku pracy, a co za tym idzie, wzrósł też poziom życia mieszkańców.

Niestety, II wojna światowa nie obeszła się łagodnie z krośnieńskim przemysłem. W czasie okupacji produkowano m.in. szkło gospodarcze i oświetleniowe, ale kiedy zbliżał się koniec wojny, wycofujący się Niemcy podpalili hutę, która doszczętnie spłonęła w ciągu dwóch dni. Rozegrało się to jesienią 1944 roku i już po krótkim czasie postanowiono odbudować zakład. Do pozyskania funduszy wykorzystano m.in. to, co ocalało, czyli szklane wyroby. Produkcję udało się wznowić 20 stycznia 1945 roku.

W okresie PRL-u zakład tętnił życiem. Pod koniec lat 50. XX wieku wytwarzano ok. 1833 ton wyrobów rocznie. Szkło z Krosna eksportowano na cały świat – zestawy otrzymali m.in. król Hiszpanii Juan Carlos, prezydent ZSRR Michaił Gorbaczow i Cesarzowa Japonii.

Przemiany ustrojowe nie wpłynęły dobrze na kondycję zakładu. Jego działalność i struktura uległa znacznym przekształceniom. Obecnie w mieście funkcjonuje huta pod nazwą KROSNO GLASS S.A., a także kilkanaście mniejszych hut i pracowni artystycznych.

Centrum Dziedzictwa Szkła

Wraz z nadaniem Krosnu miana „Miasta Szkła” otwarte zostało Centrum Dziedzictwa Szkła (CDS). Nie jest to klasyczne muzeum ani zabytkowa pracownia. To miejsce stworzone z myślą o zachowaniu wielkiego dziedzictwa, jakim jest szklana historia regionu. Zwiedzanie rozpocząłem, wchodząc do niepozornego budynku na rogu Rynku. Towarzyszką mojej podróży przez historię krośnieńskiego szkła była pani Katarzyna. Ku mojemu zaskoczeniu, na samym początku musieliśmy zjechać windą na poziom -4. Wcześniej wspomniałem o parkingu przy ulicy Legionów i drzwiach do CDS. Wchodząc nimi należy udać się schodami ruchomymi na górę do kas, bo to właśnie na tym poziomie rozpoczyna się zwiedzanie, które zawsze odbywa się pod opieką przewodnika.

CDS zaskoczyło mnie niezwykle wciągającą formułą zwiedzania. Na pierwszy ogień (dosłownie) poszło to, co robi chyba największe wrażenie, czyli kontakt z hutnikami, którzy na moich oczach w kilka minut zrobili prawdziwe cuda ze szkła. Z wielką przyjemnością oglądałem, z jaką gracją i profesjonalizmem stworzyli szklaną różę. Najbardziej urzekło mnie to, że mogłem prześledzić cały ten proces, i przyznam, że w pewnym momencie zamrowiło mnie z wrażenia, bo z niekształtnej kulki wyciągniętej z pieca zrobili istne cudo, i to nie przy użyciu gotowych form – wszystko ręcznie! Do tego widać było swobodę, z jaką to robią, bo jednocześnie opowiadali mi o dawnych realiach pracy w krośnieńskiej hucie szkła.

Wszystko ręcznie – to mogłaby być dewiza CDS! Kiedy przeszliśmy na kolejny poziom, mogłem zobaczyć przy pracy artystów/rzemieślników. Każdy przy swoim stanowisku zajęty był swoimi zadaniami, które ja mogłem obserwować jako zwiedzający. Co więcej – to, co oni wytwarzają na moich oczach, później można kupić w sklepie, który działa w budynku kasowym. Kolejne piętro zaskoczyło mnie bogatą kolekcją szkła artystycznego. Przyznam, że jest w tym coś niezwykle fascynującego – to, że ludzie są w stanie nadać tym przedmiotom takie kształty. Ot, niby prosty wazon, a jaka piękna rzecz sama w sobie.

Moje zwiedzanie nie zakończyło się w budynku głównym. Pani Katarzyna zabrała mnie też na drugą stronę Rynku, gdzie weszliśmy do piwnic, w których umieszczona została część ekspozycji. Połączenie starych, surowych murów z wielobarwnym szkłem jeszcze bardziej wzbudziło mój zachwyt.

Krosno – miasto, do którego chcę wrócić

Krosno urzekło i zachwyciło mnie na wielu poziomach. Z jednej strony są to rzeczy wymierne, jak architektura, a z drugiej urzekająca jest dla mnie formuła poznawania historii szkła zaproponowana przez CDS. Spędziłem w Krośnie dwa dni i czuję niedosyt.
Wiem, że chcę wrócić do tego miasta, żeby zobaczyć Kaplicę Oświęcimów, ale również przyjrzeć się innym kartom historii w Muzeum Rzemiosła, które prezentuje m.in. długie tradycje tkactwa w tym regionie. Jest po co wracać!

Pamiętam, jak w 2009 roku jechałem nocą z Berlina do Warszawy. Ta trasa była dla mnie prawdziwą gehenną. Nie byłem przecież kierowcą zaprawionym w dalekich wojażach. Karawany TIR-ów, głębokie koleiny, korki na światłach, nieustanny hałas i tłok na stacjach benzynowych — to była norma.
Obecnie podróż z Warszawy w kierunku Poznania wygląda zupełnie inaczej. Autostrada A2 całkowicie zmieniła komfort jazdy na linii wschód–zachód w centralnej Polsce.
A co dzieje się na „starej dwójce”? Wiosną sprawdzałem, jak wygląda dawna droga nr 4 do Zgorzelca, a tym razem, jadąc Mazdą 6e z Warszawy do Poznania, postanowiłem zobaczyć, jak wygląda podróż tą obecną drogą nr 92.

Sztuka zapominania

Nim przejdę do tego, co zobaczyłem na samej trasie, chcę podzielić się kilkoma spostrzeżeniami. To, co uderzyło mnie najbardziej w czasie tej podróży, to fakt, jak szybko człowiek zapomina o dawnej codzienności.
Kiedy wyjechałem z domu, musiałem porzucić nawigację GPS, która usilnie chciała zaprowadzić mnie na obwodnicę Warszawy. Ja uparłem się, że chcę opuścić stolicę ulicą Połczyńską. Tak jak dawniej. Kiedy odstałem swoje na kolejnych światłach, przypomniałem sobie, że niemal każdy wyjazd z miasta wyglądał kiedyś w ten sposób.
Minęło dobrych 40 minut, nim udało mi się wydostać z Warszawy. Godzina była dobra, bo ruszyłem rano, więc teoretycznie jechałem bez korków. Obserwowałem sznur aut ciągnących się kilometrami na dojeździe do obwodnicy. Ja sunąłem drogą nr 92 w kierunku Sochaczewa. Życie jednak szybko sprowadzało mnie na ziemię: ciężarówka skręcająca w lewo, traktor, ktoś na przejściu, światła…
Zapomniałem już, że w czasach przed budową sieci autostrad i ekspresówek tak właśnie jeździło się po Polsce. Ba, są nadal takie regiony, gdzie nie ma alternatywy i trzeba toczyć się wąskimi drogami krajowymi i wojewódzkimi. Minęła dobra godzina, a ja dopiero zobaczyłem tablicę z napisem: „Błonie – stolica polskiej logistyki”. Gdybym pojechał autostradą, dojeżdżałbym już pewnie do Łowicza! A ja przecież byłem dopiero w drodze do Sochaczewa! I to jechałem bez większych przygód – po prostu powoli, bo na tej trasie trudno nawet osiągnąć dozwoloną prędkość. Czułem, że przemieszczam się w zwolnionym tempie.
Po dłuższej refleksji zobaczyłem jednak, że taka jazda ma swoje plusy. Po pierwsze, zupełnie inaczej dostrzega się to, co znajduje się przy drodze. Na autostradach są to zazwyczaj pola, lasy, ekrany i barierki. Pustka i nuda. Na „starej dwójce” od rogatek Warszawy aż po Sochaczew non stop widziałem „coś” po drodze. Niby nic szczególnego, ale zawsze to „coś” lepsze niż nic. Tak minęła mi cała trasa do stolicy Wielkopolski. Kolejna sprawa to łatwość w wyborze miejsca do zatrzymania. Na autostradzie jedyne opcje to MOP, stacja benzynowa lub opuszczenie jej najbliższym zjazdem. Przy zwykłej drodze nie ma problemu ze znalezieniem miejsca do bezpiecznego przystanku – są sklepy, parkingi leśne, stacje benzynowe. Wyraźnie widać też, że kiedyś ta trasa tętniła życiem – ogromne parkingi, przydrożne bary – sporo z nich jest dzisiaj zamkniętych lub opuszczonych. Przechodził tędy przecież szlak wschód–zachód, który pokonywały niezliczone ilości ciężarówek.
To właśnie ich brak jest najbardziej widoczny na „starej dwójce”. Samochodów osobowych, zwłaszcza w miejscach, gdzie autostrada A2 jest płatna, nie brakuje, ale i tak są odcinki, gdzie ruch samochodów nawet w środku dnia był znikomy.

Atrakcje po drodze

Podczas podróży „starą dwójką” z Warszawy do Poznania jest sporo opcji na krótsze lub dłuższe przystanki. Moim zdaniem to świetna odskocznia i reset od jazdy za kółkiem.
Pierwszym przystankiem na trasie może być Sochaczew, którego centrum obecnie omija się obwodnicą. Zjeżdżając z niej do miasta, z pewnością warto zajrzeć do Muzeum Kolei Wąskotorowej, które posiada wyjątkową kolekcję zabytkowych parowozów. W sezonie wiosenno-letnim kursuje pociąg „retro”, pokonujący trasę z Sochaczewa na skraj Puszczy Kampinoskiej w Wilczu Tułowskim. Przy rynku w centrum czekają dwie inne atrakcje: ogólnodostępne ruiny zamku książąt mazowieckich położone na szczycie malowniczej skarpy nad Bzurą oraz Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą.
Droga nr 92 z Sochaczewa biegnie dalej w kierunku Łowicza. O tym mieście i jego mniej znanych obliczach pisałem po wiosennych odwiedzinach Mazdą CX-80. Jadąc dalej, tuż za miastem, warto zrobić przystanek przy zabytkowym moście w okolicach Maurzyc. Jest to pierwszy na świecie spawany most drogowy! Dzisiaj już nieczynny, ale z pewnością godny uwagi. Tuż obok niego przystanek mogą zrobić miłośnicy folkloru i etnografii, ponieważ działa tam Skansen Ziemi Łowickiej.
Kolejny odcinek wiedzie do Kutna. Miasto doczekało się obwodnicy, ale zapewniam, że warto zjechać do centrum na krótki spacer. Ja zaparkowałem Mazdę 6e przy Placu Wolności i przeszedłem ulicą Królewską na rynek. Stoi przy nim charakterystyczny Pałac Saski, w którym funkcjonuje muzeum regionalne.
Następny przystanek zrobiłem w Krośniewicach. Nazwa może nie brzmi znajomo, ale to właśnie w tym mieście krzyżują się drogi nr 91 i 92, czyli „stara dwójka” ze „starą jedynką”. Korki w tym mieście poznał każdy, kto jechał od strony Katowic w kierunku Gdańska. Dzisiaj miasteczko emanuje spokojem i tylko dawne drogowskazy przywołują wspomnienia z czasów, kiedy cały tranzyt przejeżdżał przez rynek. Na jego rogu, w zabytkowej kamienicy, funkcjonuje Muzeum im. J. Dunin-Borkowskiego, które polecam odwiedzić. Mieści się w nim bardzo ciekawa wystawa poświęcona generałowi Władysławowi Andersowi, który urodził się we wsi Błonie nieopodal Krośniewic. Muzeum posiada również dużą kolekcję zegarów i militariów.

Trzy razy K

Kłodawa, Koło i Konin to trio miast z wyjątkowymi atrakcjami. W Kłodawie funkcjonuje Kopalnia Soli z najniżej położoną w Polsce trasą podziemną. Turyści zjeżdżają tam aż 600 m pod ziemię – dla porównania, w Wieliczce trasa ma tylko ok. 135 m! Jadąc do Koła, koniecznie trzeba wybrać się na spacer po starym mieście, które oblane jest wodami Warty. Nieco dalej od centrum znajdują się ruiny zamku królewskiego, położone w pięknej scenerii nad brzegiem rzeki.
Ja w czasie podróży najdłuższy przystanek zrobiłem w Koninie. Z drogi nr 92 nie zjechałem jednak od razu do centrum, bo najpierw udałem się na obrzeża miasta do Muzeum Okręgowego, które funkcjonuje w Gosławicach, północnej dzielnicy Konina. Od dawna chciałem zobaczyć odnalezione szczątki słonia leśnego, które pochodzą z odkrywki Jóźwin pobliskiej Kopalni Węgla Brunatnego. Muzeum funkcjonuje w kilku budynkach, a jednym z nich jest położony nad brzegiem jeziora Zamek w Gosławicach. W jego zabytkowych wnętrzach ulokowano wystawę poświęconą pradziejom Ziemi Konińskiej, a także bardzo ciekawą ekspozycję ukazującą rozwój oświetlenia – od najdawniejszych czasów po współczesność.
Z muzeum pojechałem do centrum i zostawiłem Mazdę 6e na parkingu przy Moście Toruńskim. Przeszedłem nim na drugą stronę Warty i przez rynek udałem się, żeby ponownie zobaczyć najstarszy znak drogowy w Polsce. Datowany jest na połowę XII w. i przyjmuje się, że ustawiono go w połowie drogi między Kruszwicą a Kaliszem. Obecnie stoi przy kościele św. Bartłomieja.

Ostatnia setka

Konin od Poznania dzieli około 100 km. Na tym odcinku wyraźnie widać różnicę w czasie przejazdu autostradą A2 i drogą nr 92, która wynosi dobre 40 minut. Autostradą jedzie się krócej, ale pomija się jeszcze dwa godne uwagi miejsca.
Pierwszym z nich jest Września. To miasto zaskoczyło mnie urokliwym rynkiem i mnogością zabytkowych kamienic. Zatrzymałem się tam dosłownie na godzinę i nie odszedłem dalej od rynku niż do kościoła Wniebowzięcia NMP i św. Stanisława. Wracając na rynek, zajrzałem do Muzeum Regionalnego im. Dzieci Wrzesińskich. Jest kameralne, ale posiada niezwykle ciekawie zaaranżowaną przestrzeń zabytkowej kamienicy.
Z Wrześni do Poznania „stara dwójka” z każdym kilometrem traci swój klimat. Ostatnim akcentem po drodze jest bardzo ciekawy skansen i Muzeum Pszczelarstwa im. prof. R. Kosteckiego. Coś dla koneserów, ale przyznam, że wystawa, a szczególnie kolekcja zabytkowych uli i barci, była dla mnie bardzo interesująca.
Droga nr 92 bez sygnałów ostrzegawczych dociera do Poznania. Mija miasto od północy i biegnie dalej w kierunku granicy z Niemcami. Ja już na opłotkach stolicy Wielkopolski zjechałem w kierunku centrum i na dobre utknąłem w korkach.
Z ulgą dojechałem do węzła autostradowego i przez pierwsze 50 km delektowałem się jazdą po szerokiej autostradzie: bez świateł, rond, przejść dla pieszych, traktorów i samochodów wykonujących niespodziewane manewry bez ostrzeżenia.
Przejazd „starą dwójką” z Warszawy do Poznania zajął mi cały dzień. Ten czas nie był jednak stracony, bo po drodze zobaczyłem sporo ciekawych miejsc. Była to z pewnością bardzo urozmaicona i „inna podróż”. Kiedyś tak się jeździło, bo nie było wyboru. Dzisiaj zjazd z trasy szybkiego ruchu czy autostrady jest świadomym wyborem. Polecam każdemu takie przygody, bo wtedy cel schodzi na drugi plan – liczy się droga.

Rytmiczny dźwięk kierunkowskazu zwiastował zjazd z autostrady A2. Właśnie w ten sposób Mazda 6e i ja kończyliśmy nasz początkowy etap podróży z Warszawy do Krainy 100 Jezior. Była to moja pierwsza tak daleka trasa elektrykiem, więc z wielkim zainteresowaniem obserwowałem zasięg i zużycie energii. Ku mojemu zaskoczeniu, wszystko odbyło się niemal katalogowo – po pokonaniu prawie 360 km miałem jeszcze spory zapas zasięgu na wycieczki po okolicy.
Po zjeździe z autostrady zwolniłem dosłownie i w przenośni. Zaczęły mnie fascynować krajobrazy za oknem, które z każdym kilometrem stawały się coraz ciekawsze. To wszystko zasługa lodowca, który przed tysiącami lat wyrzeźbił tę krainę. Minęło niespełna trzydzieści minut na drodze numer 24 i zobaczyłem drogowskaz z napisem „Prusim”. Gdyby go nie było i tak wiedziałbym, że to w tym miejscu muszę skręcić, a podpowiadały mi to trzy drewniane wiatraki stojące przy drodze. Był to nieomylny znak, że Olandia jest już blisko.

Z szacunkiem dla historii

Przez ceglaną bramę wjechałem na teren dawnego folwarku. Jego korzenie sięgają XVIII wieku, a mimo upływu lat udało się zachować pierwotny układ. Zmieniło się jedynie przeznaczenie: w zabytkowych wnętrzach spichlerza, dworu i kamiennika działają obecnie hotel i restauracja.
To, co natychmiast rzuciło mi się w oczy, to fakt, że Olandia żyje w swoim niespiesznym tempie. Ów brak pośpiechu i swobodna atmosfera, połączona z gustowną elegancją, udzielają się bardzo szybko. Usiadłem na tarasie z kawą w dłoni, obserwując promienie zachodzącego słońca muskające taflę Jeziora Kuchennego. Z zachwytem podziwiałem, z jakim szacunkiem dla historii udało się nadać temu miejscu nowy charakter. Myślami sięgnąłem do roku 1840, kiedy majątek ten trafił w ręce rodziny von Reiche. Czy oni też z takim podziwem spoglądali na jezioro ze swojej letniej rezydencji?
Olandia funkcjonuje już od dobrych 15 lat i mocno ugruntowała swoją pozycję w Krainie 100 Jezior. Jest to świetna baza wypadowa do wycieczek po okolicy. Można też spędzić czas na miejscu, korzystając z basenu z widokiem na jezioro lub strefy SPA, a po błogim lenistwie skosztować wyśmienitego jedzenia w restauracji Olenderskie Smaki.
Olandia przyjęła mnie z otwartymi ramionami. Zaproszenie do tego miejsca miałem od kilku lat i żałuję, że tak długo zwlekałem z odwiedzeniem tego zakątka Wielkopolski. Mój pokój znajdował się w spichlerzu. Z okna widziałem dwór i skrawek jeziora. Pełnymi garściami czerpałem ze spokoju, jakim emanuje to miejsce. Po emocjonujących wycieczkach bez problemu mogłem znaleźć oazę ciszy nad jeziorem, a przecież nie ma nic lepszego niż kontakt z naturą. Z nieukrywaną radością wracałem do Olandii z myślą o pysznym jedzeniu. Menu oparte jest na lokalnych produktach i sprawdzonych przepisach. Efekt? Każde danie, którego spróbowałem, to mistrzostwo!

A skąd właściwie wzięła się ta nazwa? Czy ten zabytkowy folwark ma coś wspólnego ze szwedzką wyspą Olandią? Rozwiązanie tej zagadki leży w przeszłości tych terenów. W XVIII wieku sprowadzono tutaj osadników niderlandzkich, zwanych Olędrami. Nie mieli oni prostego zadania, ponieważ ujarzmienie ziemi w tej polodowcowej krainie nie było łatwe. Olędrzy byli uznawani za specjalistów w osuszaniu bagien, co miało kluczowe znaczenie w pobliskiej Puszczy Noteckiej.

Kraina 100 Jezior

Z Prusimia wyruszyłem w mało znany mi teren. W Sierakowie i Puszczy Noteckiej byłem kilka lat temu, ale wtedy skupiałem się na centralnej i północnej części tego kompleksu leśnego. Tym razem sporo miałem do odkrycia w Sierakowskim Parku Krajobrazowym i w dolinie Warty. Trasę zaplanowałem, stojąc przy mapie na ogromnej planszy w Olandii.
Pierwszym przystankiem był Międzychód. Zaparkowałem nad brzegiem Jeziora Miejskiego obok Parku Oskara Tietza. Już stąd mogłem podziwiać panoramę zabytkowej części miasteczka. Im bardziej zagłębiałem się w uliczki, tym bardziej rósł mój zachwyt. Przeszedłem znad jeziora nad Wartę. Po drodze minąłem rynek i zabytkowy kościół pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela.
Międzychód, jak wiele innych miast na terenie Ziem Odzyskanych, ma specyficzny klimat. Są w nim miejsca zapomniane i zrujnowane, ale nie brak też promyków nadziei. Podobne wrażenie miałem, spacerując po Sierakowie. Tam jest nieco inaczej, bo miasto ma konkretne atrakcje – Zamek Opalińskich czy zabytkowe stajnie Stada Ogierów. W Międzychodzie trzeba szukać detali i „smaczków”. Kryją się one głównie w architekturze: stare szyldy, wyłaniające się spod tynku niemieckie napisy czy po prostu klimatyczny układ ulic z wielobarwnymi fasadami kamieniczek. Nie jest to podane na dłoni – trzeba szukać. Ja bardzo lubię takie miejskie spacery, zwłaszcza w miasteczkach, gdzie turysta nie jest codziennym widokiem.
Drogą nr 182 z Międzychodu pojechałem do Sierakowa. Tam podobnie – spacer i poszukiwania. Kolejnym punktem na mojej trasie był punkt widokowy nad wsią Łężeczki. Ma nie tylko świetną infrastrukturę, ale przede wszystkim wspaniały widok na polodowcowy pejzaż tej krainy. Dominują w nim rynnowe jeziora ze stromymi brzegami, wzgórza morenowe oraz obszary porośnięte bujnymi lasami. Puszcza Notecka to zupełnie inny świat – królestwo sosny.

Z Łężeczek pojechałem z powrotem do Sierakowa i dalej drogą nr 133 w kierunku Jeziora Kubek. Na jej początku, za miastem, nadal stoją tablice informujące, że jest przejezdna tylko dla samochodów terenowych. Ja bez problemu Mazdą 6e przejechałem nią kilka kilometrów na północny kraniec Jeziora Kubek. Panuje tam niezwykły klimat. To płytkie jezioro (średnia głębokość ok. 3 m) jest szczelnie otulone lasem. Spacerując wzdłuż jego brzegów, za każdym razem czuję się, jakbym czytał Arkadego Fiedlera opisującego swoją podróż w książce „Kanada pachnąca żywicą”.
Widziałem już miasteczka, jeziora, lasy, więc do pełni szczęścia brakowało mi tylko Warty. Rzeka ta jest dla mnie o tyle ważna, że nad nią się wychowałem – choć kilkaset kilometrów dalej, bo w Częstochowie. Tutaj, na południowym skraju Puszczy Noteckiej, Warta ma zupełnie inne oblicze. Dumnie przecina krainę pełną wzgórz. Dojście nad rzekę nie jest proste. Od drogi nr 198 (Sieraków – Radogoszcz) oddziela ją pas pól uprawnych i łąk. Można próbować przejść nad brzeg w okolicach Kobylarni, Chorzępowa czy Zatomia Nowego, ale nie będzie to łatwe zadanie. Nadal czynna jest przeprawa promowa z Zatomia Nowego do Zatomia Starego, ale tym razem nie udało mi się przeprawić, bo trafiłem akurat na planową przerwę w południe.
Ostatnim punktem mojej podróży był dawny folwark w Mniszkach, w którym obecnie działa Centrum Edukacji Regionalnej i Przyrodniczej. Zorganizowano w nim wystawy poświęcone ginącym zawodom.
Poszczególne warsztaty emanują autentycznością. Największe wrażenie zrobiły na mnie skład kolonialny, warsztat szewca i dawna kuźnia.
Polecam to miejsce szczególnie rodzinom z dziećmi. Taka podróż do przeszłości będzie dla najmłodszych turystów wspaniałą atrakcją i niezapomnianym przeżyciem.

Podróż Elektrykiem

A jak w tym wszystkim spisała się elektryczna Mazda 6e? Nie mając doświadczenia w tak dalekich podróżach samochodami z takim napędem, miałem sporo obaw. Głównie wynikały one z powielanych i błędnych stereotypów, które nijak mają się do rzeczywistości.
Od momentu wyjazdu z Warszawy aż do Olandii minąłem kilkanaście punktów, w których mógłbym naładować samochód. Mógłbym, ale nie musiałem, bo zasięg spokojnie wystarczył na pokonanie całej trasy bez ładowania. Przejechałem 360 km i pozostało mi jeszcze 110 km zasięgu. Myślę, że dopóki samemu nie wyruszy się w podróż elektrykiem, nie zwraca się uwagi na to, jak bardzo rozwinęła się sieć ładowarek. Pierwszy mit obaliłem już na samym początku.
W Olandii miałem do dyspozycji dwie ładowarki, więc bez problemu po powrocie na miejsce mogłem podłączyć Mazdę 6e i pójść na obiad. Szybkie ładowanie w niespełna 50 minut przywracało mi stan naładowania do 90%, co bez stresu pozwalało na całodzienne wycieczki po okolicy.
Jazda po autostradzie niczym nie różniła się od podróży klasycznym samochodem. Największe zalety elektryka odkryłem jednak dopiero na bocznych drogach. Komfort jazdy jest nieporównywalnie lepszy niż w przypadku benzyniaków czy diesli. Początkowo musiałem uważać, bo dodawanie gazu z siłą, do której byłem przyzwyczajony, szybko wgniatało mnie w fotel.
Fascynująca jest współpraca napędu z kierowcą – auto reaguje błyskawicznie. Jedzie się też bardzo płynnie, bez szarpnięć. No i jest cicho! To chyba była dla mnie największa frajda: kiedy jechałem leśną drogą, mogłem słuchać śpiewu ptaków.
Kiedy odebrałem Mazdę 6e, lekko przeraziły mnie gabaryty – prawie 5 m długości! Obawy o parkowanie rozwiały się jednak natychmiast, już po przyjeździe do domu i manewrowaniu w garażu podziemnym. System kamer ułatwił mi wjechanie na miejsce bezbłędnie za pierwszym razem. Bez poprawek!

Podróż Mazdą 6e do Krainy 100 Jezior i Olandii była strzałem w dziesiątkę. Ten region ma naprawdę wiele do zaoferowania i jestem przekonany, że wrócę tam jeszcze niejeden raz, aby odkrywać kolejne, mało znane zakątki Wielkopolski.

Województwo opolskie przy bliższym poznaniu zaskakuje i zachwyca różnorodnością atrakcji. Na jego niewielkim obszarze skupia się mnóstwo zabytków architektury, ściśle związanych z burzliwymi dziejami tych ziem. Również natura nie poskąpiła urokliwych miejsc – podróżując Mazdą CX-30 mogłem cały czas podziwiać piękne krajobrazy. Szybko polubiłem Opolszczyznę za jej kompaktowość. Ma się wrażenie, że wszędzie jest tam „blisko”, ponieważ odległości między atrakcjami turystycznymi nie są duże. Taki stan rzeczy pozwala w krótkim czasie odkryć wiele ciekawych punktów. O nudzie nie ma więc mowy! Zapraszam na mój subiektywny wybór 10 miejsc w województwie opolskim, które warto zobaczyć.

Park w Pokoju

Jeśli ktoś, podobnie jak ja, odwiedził Park w Pokoju przed rewitalizacją, to obecnie nie będzie w stanie go poznać. Przemiana, jaką przeszedł w ostatnich latach, tchnęła nowe życie w tę przestrzeń, której aranżację rozpoczęto w połowie XVIII wieku.
Największe wrażenie robi Ogród Francuski, który rozpościera się od wejścia do parku aż do ruin salonu wodnego. Dalej rozciąga się Park Angielski z charakterystycznymi obiektami małej architektury parkowej. Na mnie największe wrażenie zrobiła figura śpiącego lwa, która powstała jako symbol pokoju po zwycięstwie nad Napoleonem.
Wybierając się do Pokoju, zdecydowanie warto poznać bliżej jego historię. Niegdyś na skraju parku stał dostojny pałac, zaliczany do najpiękniejszych budowli na Górnym Śląsku. W połowie XVIII wieku Pokój zaczął pełnić funkcję letniej rezydencji księcia oleśnickiego Karola Wirtemberskiego. To właśnie on zamarzył o stworzeniu w tym miejscu osady Carlsruhe, na wzór niemieckiego Karlsruhe. Widoczne do dzisiaj jest charakterystyczne założenie na planie gwiazdy. Warto zwrócić uwagę na gwiaździste rondo, które jest jednym z zaledwie dwóch takich skrzyżowań w Polsce.

Parking znajduje się TUTAJ.

Muzeum Fabryka Robotów w Mosznej

O tym, że Sebastian Kucharski jest prawdziwym pasjonatem, można przekonać się już przed drzwiami do muzeum. Wyglądają one jak właz do statku kosmicznego!
Moszna do niedawna na turystycznej mapie Polski kojarzyła się wyłącznie z baśniowo wyglądającym zamkiem. Kiedy otwarto Muzeum Fabrykę Robotów, zyskała ona kolejne wyjątkowe miejsce w skali kraju, a nawet Europy. W ciekawie zaaranżowanych wnętrzach umieszczono stalowe roboty, które powstały na bazie postaci z filmów sci-fi. Praca nad niektórymi z nich trwała nawet 700 godzin. Najwyższy z robotów ma ok. 3,5 m, a waga sięga czasem 900 kg!
Przyznam, że nie jestem wielkim fanem tego typu kina, ale roboty rozpoznałem bez problemu. Zaskoczyła mnie ich konstrukcja i pomysłowość wykonania. Roboty powstają głównie z odpadków i złomu, ale nie brakuje też prawdziwych perełek – jest tu oryginalny miecz z trzeciej części filmu Predator czy bateria, która rzekomo zasilała Terminatora T-800. O tym muzeum trudno się pisze, bo nie ma ono punktu odniesienia. Jest wyjątkowe pod wieloma względami i zapewniam wszystkich sceptyków: warto je odwiedzić!

STRONA WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ.

Zamek Moszna

Będąc w Mosznej, nie mogłem pominąć wspomnianego już wcześniej obiektu. No właśnie, ale czy to aby na pewno jest zamek? Spór na ten temat od lat trwa wśród historyków i miłośników architektury. Generalnie jest to pałac, który wygląda jak zamek, dlatego zwyczajowo nazywa się go Zamkiem w Mosznej. Uważam, że cała ta dyskusja jest wtórna, bo przecież liczy się samo miejsce. A to jest niezwykłe! Zamek Moszna to jedna z najbardziej charakterystycznych budowli w Polsce. Od połowy XIX wieku do końca II wojny światowej był on własnością rodziny Tiele-Wincklerów. Po pożarze w 1896 roku podjęto decyzję o jego odbudowie i tak do baroku dołączył neogotyk i neorenesans. Charakterystyczne są jego liczne wieże i wieżyczki. Obecnie w jego wnętrzach działa hotel, restauracja oraz muzeum. Mnie do wizyty skłoniły zabytkowe wnętrza, które urzekają bogactwem detali. Choć obiekt już z zewnątrz robi ogromne wrażenie, to koniecznie polecam zwiedzić go w środku. Jego mury kryją w sobie wiele niesamowitych historii.

Strona WWW
Lokalizacja – TUTAJ.

JuraPark w Krasiejowie

Nie zapomnę chwili, kiedy wyszedłem na otwartą przestrzeń JuraParku w Krasiejowie i zobaczyłem ogromne modele dinozaurów. Dosłownie mnie zamurowało z wrażenia, a jednocześnie całkowicie straciłem resztki wątpliwości co do tego miejsca. Byłem sceptyczny, ale kiedy zajrzałem do serca tego parku, przekonałem się, że jest on wyjątkowy.
Spacerując 1,5-kilometrową ścieżką przez różne okresy z dziejów naszej planety, możemy zobaczyć, jakie stworzenia zamieszkiwały ją przed milionami lat. Znajduje się tam około 200 modeli dinozaurów, płazów i gadów reprezentujących 70 gatunków. Mają rzeczywiste rozmiary, więc niektóre z nich są trudne do dostrzeżenia, a inne widoczne z daleka.
Park znajduje się na terenie dawnego wyrobiska, gdzie odkryto szczątki dinozaurów. Prawdziwą gratką dla zwiedzających jest możliwość zobaczenia skamieniałości w specjalnym pawilonie, w którym znajdują się one dokładnie w miejscu ich znalezienia.
JuraPark to nie tylko część poświęcona dinozaurom. To miejsce, gdzie rodziny z dziećmi śmiało mogą spędzić cały dzień na różnych aktywnościach – jest tam ogromny plac zabaw, Tunel Czasu, Prehistoryczne Oceanarium, kino, a w okresie letnim działa również plaża i kąpielisko. W sąsiedztwie znajduje się Park Nauki i Ewolucji Człowieka.

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

Fort Prusy w Nysie

Nysa, nazywana Śląskim Rzymem, poza licznymi zabytkami sakralnymi w centrum miasta, posiada również bogate fortyfikacje, które wchodziły w skład Twierdzy Nysa. Jednym z najciekawszych obiektów jest Fort Prusy wybudowany w połowie XVIII wieku. Z perspektywy ziemi trudno dostrzec, że został on zbudowany na planie gwiazdy. Można jednak spojrzeć na niego z góry – z tarasu widokowego, który mieści się w sąsiadującej wieży ciśnień.
Dawne fortyfikacje są świadkami burzliwej historii. W dziejach takich obiektów często pojawia się informacja, że już w momencie budowy były one przestarzałe i nie mogły sprostać coraz to nowszej broni. Na szczęście przetrwały do naszych czasów w formie, która stanowi dzisiaj fascynującą atrakcję turystyczną. Ich autentyczne wnętrza są doskonałym tłem do historycznych opowieści. W tej części Śląska dzieje były niezwykle burzliwe i o tym właśnie cicho szepczą mury fortu…

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

Stare Miasto w Byczynie

Ze świecą szukać w Polsce drugiego miasta, które posiada tak dobrze zachowany układ urbanistyczny. Historycznie Byczyna należała do Dolnego Śląska, a jej dzieje sięgają XIII wieku. Tym, co dzisiaj wyróżnia ją na tle innych miast, jest niemal w całości zachowany obrys dawnych murów obronnych. Patrząc na Byczynę z lotu ptaka, wyraźnie widać pierścień murów okalający rzędy kamienic, rynek i dwa kościoły. Oczywiście, dzisiaj miasto rozlało się również poza okręg murów. Spacerując po zabytkowej części, można jednak znaleźć sporo architektonicznych smaczków. Byczynę proponuję potraktować jako krótki przystanek w podróży, a nie jako cel sam w sobie.

Lokalizacja i parking – TUTAJ

Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach

Na każdy z kruchych eksponatów w Muzeum Porcelany Śląskiej w Tułowicach patrzyłem z wielkim podziwem. Po pierwsze, zachwycał mnie kunszt, z jakim wykonano te przedmioty. Po drugie, fakt, że mimo upływu lat zachowały się do naszych czasów w tak pięknej formie. Trzeci aspekt to poczucie, że dawniej ludzie, przede wszystkim ci z wyższych sfer, otaczali się prawdziwie pięknymi przedmiotami.
Słuchając opowieści przewodnika, który odkrywał przede mną historię tułowieckiej fabryki porcelany, czułem się jak na wspaniałej lekcji historii i przedsiębiorczości. Ekspozycja mieści się w zabytkowych wnętrzach, gdzie umieszczono zbiory z 14 śląskich manufaktur, m.in. z Tułowic, Wałbrzycha, Żar czy Bykowiny.

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

Kościół w Małujowicach

Polichromie, które zdobią ściany kościoła pw. św. Jakuba Apostoła w Małujowicach, przyczyniły się do nadania świątyni miana „Śląskiej Sykstyny”. To nawiązanie do watykańskiej kaplicy jest jak najbardziej trafne.
Muszę przyznać, że do momentu przekroczenia progu tej świątyni nie dawałem wiary w to, że zobaczę tam coś wyjątkowego. Szybko zmieniłem zdanie, bo choć odwiedziłem wiele zabytków sakralnych w Polsce i Europie, z takim wnętrzem spotkałem się pierwszy raz w życiu.
Gotyckie polichromie powstawały etapami, a najstarsze z nich pochodzą z drugiej połowy XIV wieku. W ostatniej fazie, w XVI wieku, motywami roślinnymi, zwierzęcymi, geometrycznymi i heraldycznymi pokryte zostało około 640 desek na stropie.
Wnętrze kościoła, z perspektywy turysty, jest trudno dostępne. Ja umówiłem się na konkretną godzinę z Księdzem Proboszczem. Polecam celować w okolice mszy świętych, których godziny podane są na stronie parafii.

Lokalizacja i parking – TUTAJ

Jezioro Turawskie

Zastanawiałem się, czy na mojej liście 10 miejsc w województwie opolskim, które warto odwiedzić, umieścić Jezioro Turawskie. Ostatecznie zdecydowałem się na to pod jednym warunkiem: odradzam odwiedzać je w weekendy w sezonie wiosenno-letnim.
Bliskość Opola sprawia, że jest to popularne miejsce do spacerów, turystyki rowerowej czy wypoczynku nad wodą. Niestety, infrastruktura nie wytrzymuje tego obciążenia, a najbardziej doskwiera brak parkingów. Wąskie leśne drogi są gęsto zastawione samochodami – to prawdziwy koszmar.
Po sezonie lub w środku tygodnia – jak najbardziej polecam. Jezioro powstało po wybudowaniu w latach 30. XX wieku tamy na Małej Panwi. Rzeka rozlała się szeroko na terenach, gdzie kiedyś istniało kilka wsi. Dzisiaj jest to namiastka Mazur i idealne miejsce do żeglowania, kajakowania i szukania świętego spokoju gdzieś w nabrzeżnych szuwarach.
Osobiście najbardziej lubię północny brzeg. Panuje tam architektoniczny miszmasz, ale za to widoki o zachodzie słońca są po prostu boskie. Szczególnie jesienią i zimą, przy niskim stanie wody, kiedy na powierzchnię wyłaniają się pnie z zalanych lasów.

Lokalizacja i parking – TUTAJ

Muzeum Gazownictwa w Paczkowie

Perła i unikat. Tak najkrócej mogę opisać to wyjątkowe miejsce, w którym zachował się w całości ciąg technologiczny do produkcji gazu miejskiego. Od początku XX wieku aż do 1977 roku działająca w miejscu obecnego muzeum gazownia dostarczała gaz mieszkańcom Paczkowa. Zwiedzając zabytkowe wnętrza dawnego zakładu, można krok po kroku prześledzić cały proces produkcji gazu, a także rozwój urządzeń codziennego użytku, które są z nim ściśle związane – lamp, kuchni czy pieców do podgrzewania wody.
Na mnie największe wrażenie zrobiła kolekcja… gazomierzy. Ponad 600 z nich umieszczono w środku dawnego zbiornika na gaz, pochodzącego jeszcze z 1902 roku.

Strona WWW
Lokalizacja i parking – TUTAJ

W niewielkiej wsi Zagwiździe, w sercu województwa opolskiego, moja droga przecięła się z niecodzienną tabliczką. Informowała, że przede mną znajduje się czakram. Ten intrygujący temat pochłonął mnie bez reszty, a po powrocie do domu postanowiłem zgłębić go na poważnie. Ku mojemu wielkiemu zdumieniu odkryłem, że takich „miejsc mocy” jest w Polsce znacznie więcej. Znam je doskonale, choć w zupełnie innym kontekście: Wawel w Krakowie, Jasna Góra w Częstochowie czy Święty Krzyż w Górach Świętokrzyskich. Za eksplorację tych tajemnic można nawet zdobyć Odznakę Krajoznawczą PTTK „Poznaj miejsca mocy w Polsce”, nad którą pieczę sprawuje Oddział Wojskowy PTTK w Chełmie. To wszystko spowija woal tajemnicy, starożytnych legend i niewyjaśnionych historii. Postanowiłem wyruszyć w podróż, by odwiedzić kilka z najbardziej popularnych i jednocześnie najbardziej tajemniczych miejsc w północnej Polsce. Tak oto moja Mazda MX-5 zawiozła mnie do kamiennych kręgów…

Miejsca Mocy

Trudno o ścisłą definicję „miejsca mocy”. Z naukowego punktu widzenia można spojrzeć na ten temat jak na fragment żywcem wyjęty z dziecięcych bajek. Kiedy jednak spojrzy się na niego z dystansu, trudno nie zauważyć pewnych zależności.

W zamierzchłych czasach o miejscu wzniesienia budowli czy gromadzenia się ludzi nie decydował przypadek. Dzisiaj świątynie czy domy mieszkalne budujemy tam, gdzie pozwala na to prawo do gruntu. Sięgając do źródeł historycznych najstarszych budowli na terenie Polski, bardzo często można odnaleźć informacje, że dany szczyt góry czy wzniesienia był wykorzystywany jako miejsce kultu jeszcze w czasach przedchrześcijańskich. Stąd nieprzypadkowe ma być ulokowanie klasztoru na Jasnej Górze w Częstochowie czy kościoła na Świętym Krzyżu. Takich lokalnych legend jest bez liku. Przekazywane z pokolenia na pokolenie, z czasem urosły do rangi miejsc wyjątkowych. Z perspektywy lat trudno się dziwić, że prości, niepiśmienni i nieznający nauki ludzie, którzy na obrzeżach swojej wsi odkrywali geometryczne budowle z kamieni, uznawali je za coś wyjątkowego. Niestety, wiele z takich miejsc, zwłaszcza położonych blisko siedzib ludzkich, stało się łatwym źródłem budulca. Kamienie wykorzystywano do budowy dróg czy domów.

Miejscowe legendy mają w sobie ziarno prawdy. Ludzie od zarania dziejów starają się wytłumaczyć wszystko, co dzieje się dookoła nich. Kiedy coś wykracza poza możliwości nauki i rozumu, do gry wkracza „wiara”, która często przypisuje danemu miejscu pierwiastek wyjątkowości.

Czy w „miejscach mocy” zachodzą niecodzienne zjawiska?

Wiele osób twierdzi, że tak. Na krakowskim Wawelu o ścianę, za którą podobno znajduje się czakram, ocierali się ludzie przybywający z najdalszych zakątków świata. Kiedy odwiedziłem kamienne kręgi w okolicach Grzybnicy, spotkałem tam tajemniczą kobietę ubraną w długą czarną suknię, która ewidentnie przyjechała tam nie z pobudek turystycznych. Ukradkiem usłyszałem, jak rozmawia ze spacerującą z nią kobietą o „mocy”, którą wyczuwa.

Czy warto odwiedzać „miejsca mocy”?

Czy odwiedzanie „miejsc mocy” ma sens, jeśli nie wierzy się w ich niecodzienne właściwości? Oczywiście! Jestem najlepszym tego przykładem. Fascynuje mnie ten temat wyłącznie ze względów historycznych i turystycznych.

Odwiedzając kamienne kręgi, czułem się jak na lekcji historii. Nie jest ona jednak typowa, ponieważ nie posiadamy żadnych źródeł pisanych o tych miejscach. Cała wiedza, którą mamy, pochodzi dosłownie z ziemi. Jej odkrywaniem przez kilka dekad zajmowały się zespoły archeologów. Badali oni te stanowiska i na bazie znalezionych przedmiotów, ułożenia ciał w grobach czy ułożenia kamiennych konstrukcji, „czytali” karty tych odległych historii. W przypadku większości odwiedzonych przeze mnie miejsc, musimy cofnąć się w czasie do początków naszej ery. W jej pierwszych wiekach nastąpiła duża wędrówka ludów ze Skandynawii i wiele pozostałości na Pomorzu pochodzi właśnie z tego okresu. Nie będę wchodził tutaj w historyczne dysputy, bo temat jest bardzo złożony i gęsto opatrzony słowem „prawdopodobnie”. Nikt bowiem nie jest w stanie podać dokładnych dat, ani potwierdzić na 100%, że to, co „czytamy” z ziemi, ma pokrycie w tym, jak rzeczywiście było. Dla mnie ten stan rzeczy stanowi o jej największej wartości. Pojechałem tam przecież tropić tajemnice…

Kierunek północ

Lista „miejsc mocy” przygotowana przez Oddział Wojskowy PTTK w Chełmie liczy 89 pozycji. Przeglądając ją, zdałem sobie sprawę, że w wielu z tych miejsc już byłem, bo znajdują się w centrach miast lub są popularnymi atrakcjami turystycznymi. Ja jednak chciałem zetknąć się z prawdziwymi tajemnicami.
Wyłuskałem więc z listy kamienne kręgi położone w północnej części Polski. Z radością stwierdziłem, że mogę połączyć ich odwiedzenie z wycieczką po Borach Tucholskich i Kaszubach. Gdzie dokładnie dotarłem i czy wszystkie te miejsca warto zobaczyć?

Kamienne kręgi w Odrach

To najbardziej znana atrakcja z kamiennymi kręgami w Polsce. Wraz z jej popularnością rozwinęła się również oferta muzealna, ponieważ jest to jedyne tego typu miejsce, które posiada niewielką wystawę. Znajduje się ona we wsi Odry, kilka kilometrów od samych kręgów. Zanim dotrze się do leśnego rezerwatu, w którym się znajdują, warto zobaczyć zgromadzone na wystawie przedmioty wydobyte w tej okolicy. Przedstawiono tam również rys historyczny i zrekonstruowano m.in. dawne sposoby pochówku.
Z muzeum do kręgów prowadzi dobrze oznakowana droga – początkowo asfaltowa, potem leśna. Po niespełna pięciu minutach dojeżdża się do bramy rezerwatu. Fakt, że kamienne kręgi w Odrach znajdują się na odgrodzonym terenie, wyróżnia je na tle innych. Wymusza to wizytę w godzinach otwarcia oraz zakup biletu wstępu.
Początkowo oznakowana ścieżka prowadzi przez niczym niewyróżniający się sosnowy las. Po chwili pojawiają się otwarte przestrzenie, których granice wyznaczają kamienne kręgi. Jedne są większe, inne mniejsze. Nie wszystkie z nich położone są w lesie. Wychodząc na otwartą przestrzeń, można dostrzec sporo pokaźnych rozmiarów głazów wbitych pionowo w ziemię. Oglądanie tych geometrycznych kręgów z perspektywy płaskiego terenu jest trudne, ale na szczęście w Odrach postawiono platformę widokową, z której roztacza się widok na rozległą polanę. Łącznie jest tam 10 kamiennych kręgów i 29 kurhanów. Przejście całej ścieżki w spokojnym tempie zajmuje około 45 minut.

Kamienne kręgi w Leśnie

W moim subiektywnym rankingu „kamiennych kręgów” te, położone na obrzeżach wsi Leśno, zajmują drugie miejsce. To cmentarzysko kurhanowe z I-II wieku naszej ery, gdzie odkryto liczne groby, w tym kurhany z kolistymi obramowaniami z kamieni. Przedmioty znalezione podczas prac archeologicznych trafiły między innymi do muzeum w Chojnicach.
Miejsce to zrobiło na mnie duże wrażenie, ponieważ kamienne kręgi i kurhany pojawiały się niespodziewanie przed oczami. Ogromne wrażenie zrobił też widok z lotu ptaka. Kamera drona pozwoliła mi dostrzec kamienne kręgi o różnych średnicach. Spokojne przejście całej ścieżki zajmuje około 30 minut.

Kamienne kręgi w Węsiorach

Po Odrach to Węsiory są drugim najpopularniejszym miejscem z kamiennymi kręgami. Bliskość innych kaszubskich atrakcji sprawia, że latem jest to chętnie odwiedzane miejsce. Jako jedyne z tego typu miejsc, które odwiedziłem, ma płatny parking, z którego wyrusza się na ścieżkę prowadzącą do kręgów.
Miejsce to poznałem już kilka lat temu i przyznam, że obecnie nie wywołało we mnie wielkiego zachwytu. Mam wrażenie – o ile to w ogóle możliwe w przypadku takiej leśnej atrakcji – że mocno podupadło. Klimat tajemniczości pozostał, jednak po Odrach i Leśnie, Węsiory nie zrobiły na mnie już tak dużego wrażenia. Pochowano tu Gotów i Gepidów na przełomie I i III wieku naszej ery. Poza kamiennymi kręgami znajduje się tu także 16 kurhanów. Przejście całej ścieżki zajmuje około 45 minut.

Kamienne kręgi w Grzybnicy

To dawne cmentarzysko z kamiennymi kręgami i kurhanami znajduje się w okolicach Koszalina. Powstało na przełomie I i III wieku naszej ery. Największy z kręgów ma średnicę 36 metrów i został pierwotnie wytyczony przez 33 głazy, z których do naszych czasów przetrwało 20.
W pobliżu kręgów znajdują się również dwa kurhany, a także charakterystyczne bruki, czyli koliste i trójkątne przestrzenie wyłożone kamieniami. Cmentarzysko otoczone jest bujnymi lasami i położone z dala od cywilizacji.
Na mnie największe wrażenie zrobiły tam nie same kamienne kręgi, ale rozsiane po lesie kurhany i bruki. Teren do zwiedzania nie jest duży; na zobaczenie wszystkich ciekawych punktów wystarczy przeznaczyć około 30 minut.

Cmentarzysko w Borkowie

Na koniec zostawiłem przysłowiową wisienkę na torcie. Jest nią cmentarzysko megalityczne w okolicach Borkowa – jedyne zachowane w Polsce miejsce tego typu, gdzie można zobaczyć grobowiec komorowy typu korytarzowego. Nazywa się go dolmenem. Naukowcy szacują, że cmentarzysko powstało w okresie neolitu, około 5000 lat przed naszą erą.
Opis brzmi intrygująco? Muszę być szczery: wiem, że dla wielu osób ten dolmen będzie jedynie zbiorowiskiem kamieni w lesie. W górskich warunkach można by nawet nie zwrócić na niego uwagi. Co innego jednak w lasach Pomorza Zachodniego. Taka konstrukcja datowana na okres neolitu jest prawdziwym ewenementem, zwłaszcza gdy zastanowimy się, w jaki sposób, bez narzędzi i maszyn, ludzie zdołali ułożyć coś tak monumentalnego. Dolmen składa się z 12 kamiennych bloków, które nakryto czterema głazami. Poza nim odkryto w tym miejscu również trzy prostokątne grobowce bezkomorowe.
Nie ukrywam, że to miejsce polecam głównie tym, którzy doceniają nieoczywiste atrakcje. Położenie Borkowa poza popularnymi szlakami turystycznymi sprawia, że zagląda tam niewielu turystów. Mnie jednak to miejsce zachwyciło. Przyznam, że przeszedł mnie dreszcz na myśl, że w tym miejscu ludzie wznieśli taki grobowiec kilka tysięcy lat temu.

Na tropie tajemnic

Wyruszając w trasę do „miejsc mocy”, warto nastawić się na to, że w każdym z nich przyda się wyobraźnia. Zwłaszcza przy kamiennych kręgach i cmentarzyskach będzie ona wręcz niezbędna, aby nie pozostać jedynie na płaszczyźnie tego, co widzialne i namacalne.
Spacerując po tych miejscach, próbowałem sobie wyobrazić, jak wyglądało życie tych ludzi. Czy pogrzeb był jakąś szczególną ceremonią? Pytań może zrodzić się wiele, a odpowiedzi będzie niewiele. I to właśnie w całej tej przygodzie jest dla mnie najbardziej fascynujące – kontakt z prawdziwymi tajemnicami. Mamy przecież przed oczami dowód, że ktoś w tym miejscu był…

Ta przygoda nie doszłaby do skutku, gdyby nie czerwcowa porażka. Wtedy przejechałem na rowerze pięć tras w pięciu puszczach na północnym wschodzie Polski. Pomysł ten miał mieć również rozwinięcie w postaci trasy kajakowej, co jednak się nie udało. Plany pokrzyżowała mi pogoda, a całą organizację utrudniała logistyka takiego spływu. Nie porzuciłem jednak tego pomysłu. Wyciągnąłem wnioski i doszedłem do przekonania, że moje marzenia wcale nie są z kosmosu. Co więcej, można je nawet zmieścić w bagażniku Mazdy CX-60! W pierwszym tygodniu września ponownie ruszyłem w kierunku Suwalszczyzny. Tym razem miałem ze sobą dmuchany kajak, który okazał się przepustką do realizacji mojego marzenia.

5 minut do przygody

300 sekund, czyli 5 minut bez pośpiechu, zajęło mi napompowanie kajaka. Długo rozważałem jego zakup, ale ostatecznie zdecydowałem się na wypożyczenie z popularnej sieci sklepów sportowych. Koszt na pięć dni wyniósł 300 zł. Uznałem, że nie mając doświadczenia ani pewności, czy taka forma aktywności mi się spodoba, wolę nie ryzykować zakupu własnego sprzętu. Cała procedura wypożyczenia trwała kilka minut i załatwiłem ją przez internet. Do sklepu pojechałem tylko po to, by odebrać kajak przed wyjazdem. Wybrałem największą z możliwych opcji, czyli model dla dwóch osób dorosłych i ewentualnie jednego dziecka. W praktyce płynęła w nim tylko jedna osoba, więc miejsca było pod dostatkiem.
Procedura rozkładania i nadmuchiwania kajaka jest bardzo intuicyjna. Obejrzałem w sieci kilka filmów, więc kiedy dotarłem na pomost nad Czarną Hańczą, gdzie pierwszy raz zwodowałem kajak, znałem już sekwencję ruchów. Tak naprawdę kluczowa jest kolejność pompowania poszczególnych sekcji, ale to zależy od modelu. W moim przypadku najpierw pompowałem dno, potem boki, a na końcu siedziska. Pompka, którą dostałem w zestawie, działała bardzo sprawnie i już po 5 minutach mogłem ruszać na szlak. Przy wypożyczeniu otrzymałem również dwa wiosła. Niestety, nie było opcji wypożyczenia kamizelki ratunkowej, co uważam za duży błąd. Ten problem rozwiązałem, pożyczając ją w jednej z miejscowych stanic wodnych.

Dlaczego dmuchany kajak?

We wstępie wspomniałem o wnioskach, które wyciągnąłem z porażki podczas mojej poprzedniej podróży. Najważniejszy z nich był taki, że spływ klasycznym kajakiem trzeba zaplanować z góry na określoną długość. Trasa jest uzależniona od miejsc, do których firma wypożyczająca kajaki jest w stanie dojechać po ich odbiór. To można przeżyć, ale na pogodę nikt nie ma wpływu. Na tym właśnie poległem. W dniu, w którym planowałem spływ, rozpętała się nawałnica trwająca kilka godzin. Nie było mowy o bezpiecznej wycieczce i musiałem zrezygnować. Czy nie dało się skrócić trasy? Niestety nie, bo trudno namówić wypożyczalnię na transport kajaka na trasę trwającą zaledwie godzinę.
W tym wszystkim jest jeszcze jedna istotna kwestia: ja lubię kontakt z naturą o wschodzie i zachodzie słońca, czyli w tych porach dnia, kiedy złote światło zalewa wszystko dookoła. Nie planując kilkudniowego spływu, można zapomnieć o takich przeżyciach na wodzie, ponieważ wypożyczalnie chcą zwrotu sprzętu przed wieczorem, a start zazwyczaj odbywa się w późnych godzinach porannych. Wiedziałem więc, z jakimi wyzwaniami muszę się zmierzyć, i kiedy zestawiłem je z opcją zabrania ze sobą dmuchanego kajaka, mogłem skreślać z listy jedną przeszkodę po drugiej.
W bagażniku Mazdy CX-60, pozornie, zabrałem tylko kajak i wiosła. Tak naprawdę wiozłem ze sobą przepustkę do przygody w miejscach, do których nie mógłbym się dostać w inny sposób. Zrozumiałem to już na etapie planowania, bo przecież skoro miałem do dyspozycji pięć dni, nie musiałem skupiać się tylko na Czarnej Hańczy czy Rospudzie. Suwalszczyzna to przecież kraina jezior! Są te znane, jak Wigry czy Hańcza, ale nie brakuje też nieznanych, jak Jezioro Kamedulskie czy Jezioro Pobondzie. Rysując w głowie plan tego wyjazdu, wiedziałem, że czeka na mnie mnóstwo przygód, a tylko od mojej chęci zależało, na ile z nich skorzystam. Mając w bagażniku kajak, stałem się całkowicie wolny i niezależny.
Całkowicie wolny? To uproszczenie, bo przecież nie wszędzie da się taki kajak zwodować. Ja celowo wybierałem miejsca, do których mogłem dojechać samochodem. To, moim zdaniem, idealne rozwiązanie. Istniała oczywiście możliwość przeniesienia kajaka na plecach, ponieważ w wersji bez powietrza mieści się on w dużym plecaku. Waży około 18 kg, co jest sporą wagą, ale ostatecznie da się z nim powędrować tam, gdzie nie da się dojechać autem. Ja z takiej opcji nie korzystałem, bo miałem do dyspozycji całą masę pomostów i plaż, gdzie parkowałem Mazdę tuż obok. Inaczej jest w przypadku rzek, bo tam dojazd często jest mocno utrudniony i trzeba wydostać się z kajakiem na plecach do miejsca, w którym stoi samochód.

Minusy

Wolność, niezależność i łatwość planowania to jedna strona medalu. Dmuchany kajak nie jest jednak rozwiązaniem idealnym i ma swoje minusy, które najbardziej uwidaczniają się na rzekach. Można co prawda zaplanować spływ z punktu A do B, ale jak rozwiązać logistykę z samochodem, który pozostaje w miejscu startu? To niestety zmuszało mnie do szukania „ładnych” fragmentów rzek i pływania nimi najpierw pod prąd, a później z prądem. Przyznam, że wymaga to sporo siły, a gdy na rzece jest większy ruch, może być to kłopotliwe. Nie wybierałem jednak długich odcinków. Łatwość przejechania autem z miejsca na miejsce sprawia, że w ciągu jednego dnia można zrobić kilka krótszych wycieczek.
Brzmi prosto, ale i tu jest pewien haczyk. Kajak po wyjęciu z wody jest mokry. Niby schnie w mgnieniu oka, ale żeby wysuszyć go naprawdę dobrze, potrzeba sporo czasu. Kończyło się to więc zwijaniem mokrego sprzętu. Dopiero ostatniego dnia, przygotowując go do zwrotu, musiałem całkowicie go wysuszyć, ponieważ jest to jeden z warunków, który zwalnia z dodatkowej opłaty serwisowej. Proste? I tak, i nie, bo co, gdyby padało i nie miałbym go gdzie wysuszyć? Takie rzeczy warto wziąć pod uwagę.
Kolejny, chyba najważniejszy minus, dotyczy samego pływania. Kajak, choć duży, nie jest tak stabilny jak te klasyczne, wykonane z tworzyw sztucznych. Początkowo trzeba nauczyć się wsiadania, manewrowania i wysiadania. Wydaje się to podobne do pływania klasycznym kajakiem, jednak różnice tkwią w szczegółach. Z moich obserwacji wynika, że dmuchany kajak, który miałem, był dużo szybszy niż te, którymi pływałem dotychczas po rzekach czy jeziorach. Przez to jest jednak bardziej wywrotny, a gdy pojawia się fala, trzeba się do niej odpowiednio ustawić. Przy omijaniu przeszkód na rzekach również trzeba nabrać wprawy, pamiętając o tym, że grozi nam nie tylko wywrotka, ale także przebicie kajaka.
Przebicie i co dalej? Tu do gry wchodzi kwestia wypożyczalni. Z tego zrozumiałem w przypadku poważnego zniszczenia, którego nie da się naprawić za pomocą standardowej łatki trzeba zwrócić całą wartość kajaka. Każda wypożyczalnia ma swoje zasady, ale warto je dokładnie sprawdzić przed wyjazdem.

Plusy

W podróżowaniu najbardziej cenię sobie wolność. To ja chcę decydować, dokąd jadę, ile czasu poświęcam na zwiedzanie, co jem i gdzie śpię. Mając mobilny kajak, który mogę napompować w dowolnym miejscu (oczywiście z poszanowaniem przepisów prawa), czuję się jak przysłowiowa ryba w wodzie. Z wielką radością jeździłem po Suwalszczyźnie i z perspektywy wody oglądałem kolejne jeziora, które do tej pory były dostępne dla mnie wyłącznie z brzegu. Przyznam, że to właśnie zamknięte akweny urzekły mnie dużo bardziej niż rzeki.
Mając kajak w bagażniku, można do ostatniej chwili zostawić decyzję o tym, gdzie się popłynie. Nie ma też pośpiechu z powrotem. To jest moim zdaniem największy plus. Po niektórych jeziorach pływałem przez kwadrans, a na innych delektowałem się ciszą przez dobrą godzinę.

Bezcenne wspomnienia

Trudno mi ocenić, czy kwestię opłaty za wypożyczenie umieścić w plusach czy minusach. Cena 60 zł za dzień wydaje się nie być wygórowana, zwłaszcza że standardowe ceny jednodniowych spływów kajakowych oscylują bliżej 100 zł za dwuosobowy kajak, w zależności od regionu. Trzeba jednak spojrzeć na to szerzej: gdybym planował weekendowy spływ Rospudą, pewnie zdecydowałbym się na tradycyjne rozwiązanie z wypożyczalnią, która zapewnia całą logistykę.
Odkładając na bok kwestie finansowe, warto zwrócić uwagę na to, co moim zdaniem najważniejsze, czyli na wspomnienia. A te są bezcenne! Trudno bowiem porównać z czymkolwiek chwile spędzone na tafli wody, gdy nie słychać niczego poza szumem drzew. Celowo nie wymieniam tutaj dokładnych nazw jezior, po których pływałem, ponieważ chciałbym, aby ten wpis był uniwersalny, a nie tylko związany z Suwalszczyzną. Podobnie można przecież pływać na Kaszubach, Pojezierzu Drawskim czy po rzekach na Dolnym Śląsku. Samochody takie jak Mazda CX-60 idealnie nadają się do tego typu aktywności. Pojemny bagażnik bez problemu pomieści wszystko, co niezbędne, a wyższe zawieszenie i napęd 4×4 ułatwiają dotarcie do miejsc nad rzekami i jeziorami.

Pierwszy raz wśród Wzgórz Dylewskich znalazłem się w maju 2022 r. Ugoszczony w pięciogwiazdkowym Hotelu SPA Dr Irena Eris wyjeżdżałem z myślą, że chcę wrócić w to miejsce. Czułem, że nie zobaczyłem wszystkiego. Poprzedni tekst z pobytu w tym miejscu zatytułowałem Luksus natury. Tym razem postanowiłem zmienić podejście i skorzystać z tego, co oferuje okolica, jeśli chodzi o wycieczkę rowerową. Mazdę CX-30, na dachu której przywiozłem rower, zostawiłem w cieniu drzew na parkingu i na dwóch kółkach ruszyłem na szlak.

W górę i dół

Za plecami miałem zabudowania stajni, która mieści się obok hotelu, a przed moimi oczami falowały szargane wiatrem buki. Pogoda tego dnia była bardzo dynamiczna – od lekkiego deszczu, przez żar z nieba, aż po burzę, która rozpętała się kilka minut po powrocie do hotelu. Czułem, że się zbliża i dlatego skróciłem trasę. O tym będzie później.

Pierwsze metry to był dość stromy podjazd. Ścieżka prowadząca z hotelu do szlaku rowerowego dookoła Góry Dylewskiej raczej nie jest uczęszczana. Dla mnie to lepiej, bo już od samego początku mogłem podziwiać dziką przyrodę i sprawdzać możliwości gravela, który w takim terenie nie miał lekko. Z perspektywy całej trasy, na której pokonałem ok. 30 km, to właśnie ten pierwszy odcinek od hotelu do Jeziora Francuskiego zrobił na mnie największe wrażenie.

Co tam zobaczyłem? Przede wszystkim piękny las. Taki jak z obrazów czy opisów dzikich puszcz. Magii tej scenerii dodawał fakt, że chwilę wcześniej padał deszcz, więc w lesie było przyjemnie wilgotno. Krople wody spadały z koron drzew na ziemię. Drzewa cicho nuciły swoje melodie. Na szczycie Góry Dylewskiej zatrzymałem się przy głazach narzutowych. Ustawiono je w tym miejscu, żeby uświadomić turystom, z jak odległych stron przywędrowały razem z lodowcem. Mają różne kolory i kształty, a na każdym z nich umieszczona jest tabliczka z nazwą i krajem pochodzenia. Sporo tam „przybyszów” ze Szwecji i Norwegii.

Jeziorko Francuskie jest tak samo piękne jak niedostępne. Teren dookoła to rezerwat przyrody, więc taflę wody otoczoną mokradłami można podziwiać tylko z daleka, i to na dodatek spomiędzy drzew. Kiedy dotarłem nad jego brzeg, wreszcie zobaczyłem oznakowany szlak rowerowy. Ma on formę pętli, więc mogłem jechać zarówno w prawo, jak i w lewo. Rzuciłem monetą, bo nie mogłem się zdecydować. Los wskazał, że mam jechać w prawo. Nawierzchnia w tym miejscu z leśnej drogi zmieniła się w asfalt. W dodatku po dość wymagającym podjeździe teraz czekał mnie długi zjazd. Rozpędziłem się tam ponad 40 km/h. Do przewidzenia było, że po takiej nagrodzie w formie zjazdu będzie mnie czekał podjazd. I tak było cały czas: w górę i w dół.

Szlak dookoła Góry Dylewskiej

Szlak rowerowy dookoła Góry Dylewskiej zrobił na mnie największe wrażenie dzięki różnorodności dróg, widoków i atrakcji. Od wąskich leśnych ścieżynek aż po fragmenty drogi wojewódzkiej. Z jednej strony bujne lasy, a z drugiej otwarte przestrzenie z morenowym pejzażem. Atrakcji też było sporo: pałac w Klonowskich, most kolejowy w Glaznotach, Zaczarowane Jeziorko, cmentarz ewangelicki w Zajączkach. Generalnie na tym szlaku nie ma mowy o nudzie. Zmiany następują dość szybko, a odległości między atrakcjami nie są duże. Podjazdów jest dość sporo, więc trzeba nastawić się na wysiłek.

Jeśli chodzi o oznakowanie, to bywa z tym różnie. Są miejsca, w których widoczne są nowe tabliczki, ale na kilku skrzyżowaniach musiałem posiłkować się nawigacją GPS, bo nie wiedziałem, w którą stronę jechać. Przejezdność też nie wszędzie jest idealna. Po asfaltowych drogach jedzie się bez problemu. W lasach raczej też drogi są dobrze utrzymane. Gorzej robi się na otwartych przestrzeniach. Tam co prawda zarys trasy widać, ale w kilku miejscach droga jest bardzo zarośnięta. Nie byłoby to dużym problemem, gdyby nie fakt, że na tych drogach często można natrafić na wystające kamienie. Kiedy ich nie widać i wpadnie się na nie kołem, można nie tylko zaliczyć wywrotkę, ale też przebić oponę. A tego żaden rowerzysta nie lubi.

Dużym plusem szlaku jest opcja własnych modyfikacji. Cała pętla ma ok. 40 km. Można jednak dowolnie go skrócić lub wydłużyć. Sieć dróg i innych tras w okolicy jest naprawdę duża. Ja podjąłem decyzję o powrocie do hotelu na widok zbierających się burzowych chmur. Byłem akurat w dogodnym miejscu, gdzie szlak opuścił las i dalej wiódł drogą między Pietrzwałdem a Wysoką Wsią. Skręciłem w prawo i po kwadransie, już z pokoju, obserwowałem spływające z dachu strugi deszczu.

Szlak nie jest trudny technicznie. Pokonałem trasę na gravelu, ale myślę, że na niektóre odcinki optymalnym rozwiązaniem byłby amortyzowany rower górski. Trasa jest dość wymagająca kondycyjnie, więc planując pokonanie jej z dziećmi, warto zmodyfikować długość i wybrać krótszy wariant. Wyzwaniem jest również to, że poza Pietrzwałdem nie ma po drodze sklepów czy restauracji, więc wodę i prowiant na drogę trzeba zabrać ze sobą.

Wyjątkowe smaki

Moja wizyta w Hotelu SPA Dr Irena Eris Wzgórza Dylewskie podobnie jak w przypadku podróży w Beskid Niski związana była z przygotowaniami do wyjątkowego projektu „Dr Irena Eris Tasty Stories”. Dzięki niemu już od 2017 r. goście hotelu uczestniczący w tym wyjątkowym weekendzie mogą poznać nie tylko lokalne smaki, ale także samych artystów i rzemieślników tworzących w regionie i czerpiących z niego inspiracje. W każdej z edycji zaproszeni są uznani szefowie kuchni, którzy czarują smakami, sięgając do lokalnych produktów i tradycji kulinarnych regionu. Dwóch z nich miałem przyjemność poznać osobiście w trakcie kolacji w hotelu. To Patryk Dziamski i Wojciech Bartczak, obaj z Poznania. Opowiadali bardzo ciekawe historie ze swoich kulinarnych podróży, a także wspominali czas spędzony tego dnia na łódce na wodach pobliskiego jeziora Dąbrowa Wielka, jednego z trzech w tej okolicy. Zajrzałem na malowniczą plażę w Leszczu, z której wypływali na ryby, gdzie odkryłem kolejne piękne miejsce w okolicy. I temu ma służyć projekt „Tasty stories”  – opowiada o ludziach i miejscach, a wizyty w Hotelach SPA Dr Irena Eris stają się jeszcze ciekawsze.