Relacja między Bydgoszczą a Toruniem pełna jest subtelnych „uprzejmości”. Od dawien dawna te dwa położone blisko siebie miasta prowadzą cichą rywalizację o to, które z nich zasługuje na miano tego „lepszego”. Jeśli w Toruniu zadacie pytanie: „Co jest najładniejsze w Bydgoszczy?”, odpowiedzią będzie zapewne: „Widok na most w kierunku Torunia”. Mieszkanki i mieszkańcy Bydgoszczy odpowiedzą podobnie, zmieniając jedynie kolejność miast.

Konflikt ten ma korzenie jeszcze w średniowieczu. Toruń był miastem krzyżackim – bogatym, dumnym i rozwijającym się dzięki przynależności do Hanzy. Bydgoszcz z kolei to miasto królewskie, od wieków lojalne wobec Korony Polskiej. W czasach bliższych współczesności podział tylko się ugruntował: w Bydgoszczy dynamicznie rozwinął się przemysł, podczas gdy Toruń postawił na status ważnego ośrodka akademickiego, otulonego gotycką architekturą. W 1999 roku reforma administracyjna połączyła te dwa żywioły w jedno województwo. Dziś Bydgoszcz jest siedzibą wojewody, a w Toruniu urzęduje marszałek i sejmik, co sprawia, że ten specyficzny dialog trwa w najlepsze.

Przepis na weekend

Wyruszając w podróż do Bydgoszczy i Torunia, postanowiłem zostawić na boku historyczne waśnie i animozje. Przeglądając ofertę muzealną oraz kulturalną obu miast, doszedłem do wniosku, że są one idealnym miejscem na weekendowy city break. Dzięki temu, że tak bardzo różnią się architekturą, można odnieść wrażenie przebywania w dwóch zupełnie innych światach. Z jednej strony zachwyca gotycki klimat Torunia, z drugiej – Bydgoszcz ze swoją secesją i industrialnym sznytem wcale nie pozostaje w tyle.

Miasta oddalone są od siebie o niecałą godzinę jazdy samochodem. Planując wyjazd, zdecydowałem się na nocleg w Bydgoszczy – głównie dlatego, że znalazłem tam hotel na samej wyspie. W centrum miasta znajduje się bowiem Wyspa Młyńska, otoczona wodami Brdy i kanałami, która stanowi namiastkę włoskiej Wenecji.

Taki wybór był podyktowany również logistyką. Po niedzielnym zwiedzaniu Torunia miałem na wyciągnięcie ręki autostradę A1, którą Mazda CX-60 komfortowo zawiozła mnie do Łodzi, a następnie trasą A2 prosto do Warszawy. W zależności od tego, z którego regionu Polski przyjeżdżacie w te strony, warto rozważyć takie rozwiązanie – dzięki niemu zyskałem w niedzielę dodatkową godzinę na spokojny spacer. Co prawda w piątek musiałem tę godzinę doliczyć do dojazdu, ale nie robiło mi to większej różnicy. Był późny wieczór, a ja do celu jechałem, słuchając Listy Przebojów Radia 357 i – zgodnie z duchem slow – nigdzie się nie spiesząc.

Dzień dobry!

Noc na Wyspie Młyńskiej upłynęła spokojnie. Na poranną kawę wybrałem się pieszo na Stary Rynek. Po drodze znów chłonąłem atmosferę bydgoskiej Wenecji i muszę przyznać, że to miejsce ma w sobie coś naprawdę magnetycznego. Korzystając z tego, że rano w mieście panuje jeszcze kojący spokój, poszedłem na dłuższy spacer wzdłuż Brdy ulicą Stary Port aż do Mostu Bernardyńskiego, by wrócić drugą stroną rzeki w kierunku katedry pw. św. Marcina i Mikołaja.

Gdy na zegarze wybiła 10:00, bydgoskie muzea stanęły przede mną otworem. Zacząłem dość nietypowo – udałem się na ulicę Długą i przekroczyłem próg Muzeum Mydła i Historii Brudu. Ta rzadko spotykana tematyka to coś więcej niż chwyt marketingowy. Woda, tak kluczowa dla higieny, miała przecież fundamentalne znaczenie dla rozwoju przemysłowej Bydgoszczy. To tutaj w 1774 roku oddano do użytku Kanał Bydgoski, który połączył dorzecza Wisły i Odry, zmieniając oblicze regionu.

O tym, jak prężnie rozwijała się w mieście sieć wodociągowa, przekonałem się nieco później, odwiedzając jedyne w Polsce Muzeum Wodociągów. Jego siedziby mieszczą się w imponującej, zabytkowej Hali Pomp oraz w dawnej Wieży Ciśnień. Wróćmy jednak do samego mydła i tego, jak ono powstaje. Miałem okazję podejrzeć ten proces podczas warsztatów, które poprzedziły zwiedzanie. To była solidna dawka wiedzy i ciekawostek, o których – przyznaję – nie miałem wcześniej pojęcia.

Po warsztatach i zwiedzaniu Muzeum Mydła i Historii Brudu ruszyłem na prawdziwe muzealne tournée. Postanowiłem odwiedzić niemal wszystkie oddziały Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (pominąłem jedynie Dom Wyczółkowskiego, który akurat był nieczynny). Zdaję sobie sprawę, że taka dawka muzealnych wrażeń nie dla każdego będzie kusząca, ale wachlarz możliwości jest tu na tyle duży, że każdy może wybrać to, co interesuje go najbardziej.

Zacząłem od wizyty w Europejskim Centrum Pieniądza. Podczas porannego spaceru zajrzałem do wnętrza bydgoskiej katedry, w której w 2018 roku pod posadzką odkryto słynny Skarb Bydgoski. Na wystawie w ECP można zobaczyć tę oszałamiającą kolekcję: 480 złotych monet i ponad 200 wyrobów jubilerskich z przełomu XVI i XVII wieku. Robią niesamowite wrażenie, gdy pomyśli się o ich burzliwej historii.

Po wyjściu z ECP skręciłem w lewo i po kilku krokach stanąłem przed zabytkowym, szachulcowym budynkiem, w którym mieści się wystawa archeologiczna. To fascynująca lekcja historii – dzięki pracy badaczy możemy „czytać” z ziemi opowieści o czasach, z których nie zachowały się żadne źródła pisane. Ta wizyta zrodziła w mojej głowie sporo pytań o początki miasta, a odpowiedzi na wiele z nich znalazłem w kolejnym oddziale – w Spichrzach nad Brdą. Te charakterystyczne budynki są wizytówką Bydgoszczy. Droga do nich wiodła przez Most Jana Kiepury, z którego podziwiałem nowoczesną bryłę Opery Nova, pięknie kontrastującą z historyczną zabudową.

Mając za sobą trzy muzea, wcale nie czułem znużenia. Każde z tych miejsc ma inną energię. Przeszedłem na ulicę Gdańską, gdzie znajduje się Apteka pod Łabędziem. Tu najbardziej zaskoczyła mnie autentyczność i niezwykle pomysłowe podejście do historii farmacji. Po drugiej stronie ulicy mieści się gmach główny Muzeum Okręgowego – to była prawdziwa uczta dla duszy. Ekspozycje skupione na sztuce, z obrazami i rzeźbami wyeksponowanymi w przestronnych, jasnych salach, pozwoliły na chwilę wyciszenia i czystej estetycznej przyjemności.

Na tym zakończyłem moje miejskie tournée, choć to nie koniec możliwości. Muzeum Okręgowe posiada jeszcze jeden, wyjątkowy oddział – Exploseum, urządzone w dawnej fabryce zbrojeniowej III Rzeszy. Zwiedzałem je już jakiś czas temu, więc tym razem zostałem w centrum, by zrealizować jeszcze jeden plan. Ale najpierw – skoro dookoła panują weneckie klimaty – czas na pizzę!

Doświadczenie i nauka

Wróciłem na Wyspę Młyńską, by wstąpić do polecanej przez niemal każdego restauracji „Monka”. Mieści się ona w surowych, ceglanych wnętrzach zrewitalizowanych Młynów Rothera. Muszę przyznać, że entuzjastyczne opinie, które słyszałem o tym miejscu, sprawdziły się w stu procentach! Pizza była doskonała, a krótki odpoczynek pozwolił mi nabrać sił na ostatni punkt mojej bydgoskiej mapy atrakcji.

W tym samym kompleksie budynków znajdują się niezwykle ciekawe wystawy. Zwiedzanie zacząłem od ekspozycji „Węzły. Opowieść o mieście nad rzeką”. To tutaj w pełni uporządkowałem i uzupełniłem wcześniej zdobytą wiedzę. Dzięki nowoczesnym multimediom i stanowiskom interaktywnym mogłem niemal namacalnie poczuć klimat dawnej Bydgoszczy. Jeśli jednak mowa o autentycznym doświadczaniu, to prawdziwe emocje czekały na mnie na kolejnej wystawie – „Młyn-Maszyna”. To była genialna zabawa! Mogłem nie tylko dowiedzieć się, jak działał dawny młyn, ale także własnoręcznie wprawić w ruch wielkie koła zębate i poznać mechanizmy, które przez dziesięciolecia napędzały to miejsce.

Na tym nie kończą się atrakcje Młynów Rothera – dostępna jest tu również strefa SOWA (Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności). Niestety, gdy do niej dotarłem, było już zbyt późno na zwiedzanie. Ale nic straconego! Razem z Domem Leona Wyczółkowskiego, którego również nie udało mi się tym razem odwiedzić, mam teraz dwa solidne argumenty, by jak najszybciej wrócić do Bydgoszczy.

Plan na Toruń?

Po śniadaniu wsiadłem do Mazdy CX-60 i ruszyłem w godzinną podróż do Torunia. Samochód zaparkowałem na strzeżonym parkingu przy Bulwarze Filadelfijskim. To doskonały punkt startowy – pozwala uniknąć kluczenia po wąskich, brukowanych uliczkach Starego Miasta, gdzie o wolne miejsce bywa naprawdę trudno.

Jaki był mój plan na Toruń? To miasto wcale nie ustępuje Bydgoszczy pod względem liczby muzeów. Podobnie jak u sąsiadki, prężnie działa tu wielooddziałowe Muzeum Okręgowe w Toruniu. Idąc nieco na przekór schematom, postanowiłem na początku poznać mniej znane oblicze miasta. Toruń był przecież potężną twierdzą! Przeszedłem przez całe Stare Miasto, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, by dotrzeć do Muzeum Twierdzy Toruń. Wystawa w niezwykle wciągający sposób przybliża znaczenie poszczególnych obiektów wchodzących w skład miasta-fortecy. Były to dla mnie zaskakujące informacje – choć Toruń kojarzy się głównie z Kopernikiem i piernikami, w jego tle drzemie fascynująca, militarna historia.

Toruńska klasyka

Po spotkaniu z dziejami twierdzy przyszedł czas na klasykę. Tutaj nie będę oryginalny – jak niemal każdy podróżnik, skierowałem kroki ku punktom z listy „must see”. Pierwszym przystankiem w drodze powrotnej do Rynku Staromiejskiego było Muzeum Toruńskiego Piernika. To „smakowite” zwiedzanie, które zgrabnie łączy przeszłość z teraźniejszością. Pierniki to bezsprzecznie najpopularniejsza pamiątka z miasta, a w budynkach dawnego zakładu piernikarskiego mogłem prześledzić wszystkie etapy powstawania tego korzennego smakołyku.

Kolejnym oddziałem Muzeum Okręgowego, do którego zajrzałem, był Ratusz Staromiejski. Mieści się tam bogata kolekcja sztuki, jednak na mnie największe wrażenie wywarły gotyckie rzeźby – ich surowość i kunszt idealnie pasują do klimatu miasta. Wychodząc z Ratusza, natknąłem się na pomnik Mikołaja Kopernika. Grzechem byłoby nieodwiedzenie miejsca poświęconego jego życiu i wielkim odkryciom. Dom Mikołaja Kopernika to piękna gotycka kamienica, w której udało się zachować autentyczny klimat dawnych lat, łącząc go z nowoczesnymi formami przekazu.

Kropką nad „i” w tej muzealnej przygodzie była wizyta w Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika. Jako czytelnik wszystkich jego książek, z ogromnym zainteresowaniem oglądałem kolekcję przedmiotów przywiezionych z najdalszych zakątków świata, które Elżbieta Dzikowska przekazała miastu. W mojej pamięci natychmiast ożyły opisy przygód na Mato Grosso czy słynnej podróży jeepem z Ziemi Ognistej na Alaskę. Przy okazji gorąco polecam książkę Mirosława Wlekłego „Tu byłem. Tony Halik” – to genialna biografia, której autor dotarł do miejsc i ludzi osobiście związanych z tym legendarnym podróżnikiem.

Nawet nie wiem, kiedy minęło tych kilka godzin, a słońce zaczęło mocno chylić się ku zachodowi. Zanim ostatecznie pożegnałem Toruń, podjechałem jeszcze na koniec ulicy Majdany. Znajduje się tam punkt widokowy, z którego roztacza się najpiękniejsza panorama Starego Miasta. To był idealny, spokojny akcent na zakończenie tego intensywnego weekendu.

Bydgoszcz czy Toruń?

Czy po takim weekendzie potrafię ocenić, które z tych miast jest „lepsze”? Absolutnie nie i… wcale nie zamierzam tego robić. Doszedłem do wniosku, że taki podział po prostu nie ma sensu. Bydgoszcz i Toruń tworzą bowiem wyjątkowy, turystyczny duet, w którym nie ma miejsca na nudę.
Zarówno jedno, jak i drugie miasto urzekło mnie zupełnie czymś innym. Kiedy wracałem do domu, w głowie kołatały mi odmienne obrazy i wspomnienia – myślę, że to właśnie ta różnorodność sprawiła, że był to tak wartościowy czas. Jestem przekonany, że gdybym wybrał tylko jedno z nich, czułbym pewien niedosyt. Wspólnie sprawiły, że przeżyłem niezapomniany city break i z dużą przyjemnością będę do nich wracał.

Pamiętam, jak w 2009 roku jechałem nocą z Berlina do Warszawy. Ta trasa była dla mnie prawdziwą gehenną. Nie byłem przecież kierowcą zaprawionym w dalekich wojażach. Karawany TIR-ów, głębokie koleiny, korki na światłach, nieustanny hałas i tłok na stacjach benzynowych — to była norma.
Obecnie podróż z Warszawy w kierunku Poznania wygląda zupełnie inaczej. Autostrada A2 całkowicie zmieniła komfort jazdy na linii wschód–zachód w centralnej Polsce.
A co dzieje się na „starej dwójce”? Wiosną sprawdzałem, jak wygląda dawna droga nr 4 do Zgorzelca, a tym razem, jadąc Mazdą 6e z Warszawy do Poznania, postanowiłem zobaczyć, jak wygląda podróż tą obecną drogą nr 92.

Sztuka zapominania

Nim przejdę do tego, co zobaczyłem na samej trasie, chcę podzielić się kilkoma spostrzeżeniami. To, co uderzyło mnie najbardziej w czasie tej podróży, to fakt, jak szybko człowiek zapomina o dawnej codzienności.
Kiedy wyjechałem z domu, musiałem porzucić nawigację GPS, która usilnie chciała zaprowadzić mnie na obwodnicę Warszawy. Ja uparłem się, że chcę opuścić stolicę ulicą Połczyńską. Tak jak dawniej. Kiedy odstałem swoje na kolejnych światłach, przypomniałem sobie, że niemal każdy wyjazd z miasta wyglądał kiedyś w ten sposób.
Minęło dobrych 40 minut, nim udało mi się wydostać z Warszawy. Godzina była dobra, bo ruszyłem rano, więc teoretycznie jechałem bez korków. Obserwowałem sznur aut ciągnących się kilometrami na dojeździe do obwodnicy. Ja sunąłem drogą nr 92 w kierunku Sochaczewa. Życie jednak szybko sprowadzało mnie na ziemię: ciężarówka skręcająca w lewo, traktor, ktoś na przejściu, światła…
Zapomniałem już, że w czasach przed budową sieci autostrad i ekspresówek tak właśnie jeździło się po Polsce. Ba, są nadal takie regiony, gdzie nie ma alternatywy i trzeba toczyć się wąskimi drogami krajowymi i wojewódzkimi. Minęła dobra godzina, a ja dopiero zobaczyłem tablicę z napisem: „Błonie – stolica polskiej logistyki”. Gdybym pojechał autostradą, dojeżdżałbym już pewnie do Łowicza! A ja przecież byłem dopiero w drodze do Sochaczewa! I to jechałem bez większych przygód – po prostu powoli, bo na tej trasie trudno nawet osiągnąć dozwoloną prędkość. Czułem, że przemieszczam się w zwolnionym tempie.
Po dłuższej refleksji zobaczyłem jednak, że taka jazda ma swoje plusy. Po pierwsze, zupełnie inaczej dostrzega się to, co znajduje się przy drodze. Na autostradach są to zazwyczaj pola, lasy, ekrany i barierki. Pustka i nuda. Na „starej dwójce” od rogatek Warszawy aż po Sochaczew non stop widziałem „coś” po drodze. Niby nic szczególnego, ale zawsze to „coś” lepsze niż nic. Tak minęła mi cała trasa do stolicy Wielkopolski. Kolejna sprawa to łatwość w wyborze miejsca do zatrzymania. Na autostradzie jedyne opcje to MOP, stacja benzynowa lub opuszczenie jej najbliższym zjazdem. Przy zwykłej drodze nie ma problemu ze znalezieniem miejsca do bezpiecznego przystanku – są sklepy, parkingi leśne, stacje benzynowe. Wyraźnie widać też, że kiedyś ta trasa tętniła życiem – ogromne parkingi, przydrożne bary – sporo z nich jest dzisiaj zamkniętych lub opuszczonych. Przechodził tędy przecież szlak wschód–zachód, który pokonywały niezliczone ilości ciężarówek.
To właśnie ich brak jest najbardziej widoczny na „starej dwójce”. Samochodów osobowych, zwłaszcza w miejscach, gdzie autostrada A2 jest płatna, nie brakuje, ale i tak są odcinki, gdzie ruch samochodów nawet w środku dnia był znikomy.

Atrakcje po drodze

Podczas podróży „starą dwójką” z Warszawy do Poznania jest sporo opcji na krótsze lub dłuższe przystanki. Moim zdaniem to świetna odskocznia i reset od jazdy za kółkiem.
Pierwszym przystankiem na trasie może być Sochaczew, którego centrum obecnie omija się obwodnicą. Zjeżdżając z niej do miasta, z pewnością warto zajrzeć do Muzeum Kolei Wąskotorowej, które posiada wyjątkową kolekcję zabytkowych parowozów. W sezonie wiosenno-letnim kursuje pociąg „retro”, pokonujący trasę z Sochaczewa na skraj Puszczy Kampinoskiej w Wilczu Tułowskim. Przy rynku w centrum czekają dwie inne atrakcje: ogólnodostępne ruiny zamku książąt mazowieckich położone na szczycie malowniczej skarpy nad Bzurą oraz Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą.
Droga nr 92 z Sochaczewa biegnie dalej w kierunku Łowicza. O tym mieście i jego mniej znanych obliczach pisałem po wiosennych odwiedzinach Mazdą CX-80. Jadąc dalej, tuż za miastem, warto zrobić przystanek przy zabytkowym moście w okolicach Maurzyc. Jest to pierwszy na świecie spawany most drogowy! Dzisiaj już nieczynny, ale z pewnością godny uwagi. Tuż obok niego przystanek mogą zrobić miłośnicy folkloru i etnografii, ponieważ działa tam Skansen Ziemi Łowickiej.
Kolejny odcinek wiedzie do Kutna. Miasto doczekało się obwodnicy, ale zapewniam, że warto zjechać do centrum na krótki spacer. Ja zaparkowałem Mazdę 6e przy Placu Wolności i przeszedłem ulicą Królewską na rynek. Stoi przy nim charakterystyczny Pałac Saski, w którym funkcjonuje muzeum regionalne.
Następny przystanek zrobiłem w Krośniewicach. Nazwa może nie brzmi znajomo, ale to właśnie w tym mieście krzyżują się drogi nr 91 i 92, czyli „stara dwójka” ze „starą jedynką”. Korki w tym mieście poznał każdy, kto jechał od strony Katowic w kierunku Gdańska. Dzisiaj miasteczko emanuje spokojem i tylko dawne drogowskazy przywołują wspomnienia z czasów, kiedy cały tranzyt przejeżdżał przez rynek. Na jego rogu, w zabytkowej kamienicy, funkcjonuje Muzeum im. J. Dunin-Borkowskiego, które polecam odwiedzić. Mieści się w nim bardzo ciekawa wystawa poświęcona generałowi Władysławowi Andersowi, który urodził się we wsi Błonie nieopodal Krośniewic. Muzeum posiada również dużą kolekcję zegarów i militariów.

Trzy razy K

Kłodawa, Koło i Konin to trio miast z wyjątkowymi atrakcjami. W Kłodawie funkcjonuje Kopalnia Soli z najniżej położoną w Polsce trasą podziemną. Turyści zjeżdżają tam aż 600 m pod ziemię – dla porównania, w Wieliczce trasa ma tylko ok. 135 m! Jadąc do Koła, koniecznie trzeba wybrać się na spacer po starym mieście, które oblane jest wodami Warty. Nieco dalej od centrum znajdują się ruiny zamku królewskiego, położone w pięknej scenerii nad brzegiem rzeki.
Ja w czasie podróży najdłuższy przystanek zrobiłem w Koninie. Z drogi nr 92 nie zjechałem jednak od razu do centrum, bo najpierw udałem się na obrzeża miasta do Muzeum Okręgowego, które funkcjonuje w Gosławicach, północnej dzielnicy Konina. Od dawna chciałem zobaczyć odnalezione szczątki słonia leśnego, które pochodzą z odkrywki Jóźwin pobliskiej Kopalni Węgla Brunatnego. Muzeum funkcjonuje w kilku budynkach, a jednym z nich jest położony nad brzegiem jeziora Zamek w Gosławicach. W jego zabytkowych wnętrzach ulokowano wystawę poświęconą pradziejom Ziemi Konińskiej, a także bardzo ciekawą ekspozycję ukazującą rozwój oświetlenia – od najdawniejszych czasów po współczesność.
Z muzeum pojechałem do centrum i zostawiłem Mazdę 6e na parkingu przy Moście Toruńskim. Przeszedłem nim na drugą stronę Warty i przez rynek udałem się, żeby ponownie zobaczyć najstarszy znak drogowy w Polsce. Datowany jest na połowę XII w. i przyjmuje się, że ustawiono go w połowie drogi między Kruszwicą a Kaliszem. Obecnie stoi przy kościele św. Bartłomieja.

Ostatnia setka

Konin od Poznania dzieli około 100 km. Na tym odcinku wyraźnie widać różnicę w czasie przejazdu autostradą A2 i drogą nr 92, która wynosi dobre 40 minut. Autostradą jedzie się krócej, ale pomija się jeszcze dwa godne uwagi miejsca.
Pierwszym z nich jest Września. To miasto zaskoczyło mnie urokliwym rynkiem i mnogością zabytkowych kamienic. Zatrzymałem się tam dosłownie na godzinę i nie odszedłem dalej od rynku niż do kościoła Wniebowzięcia NMP i św. Stanisława. Wracając na rynek, zajrzałem do Muzeum Regionalnego im. Dzieci Wrzesińskich. Jest kameralne, ale posiada niezwykle ciekawie zaaranżowaną przestrzeń zabytkowej kamienicy.
Z Wrześni do Poznania „stara dwójka” z każdym kilometrem traci swój klimat. Ostatnim akcentem po drodze jest bardzo ciekawy skansen i Muzeum Pszczelarstwa im. prof. R. Kosteckiego. Coś dla koneserów, ale przyznam, że wystawa, a szczególnie kolekcja zabytkowych uli i barci, była dla mnie bardzo interesująca.
Droga nr 92 bez sygnałów ostrzegawczych dociera do Poznania. Mija miasto od północy i biegnie dalej w kierunku granicy z Niemcami. Ja już na opłotkach stolicy Wielkopolski zjechałem w kierunku centrum i na dobre utknąłem w korkach.
Z ulgą dojechałem do węzła autostradowego i przez pierwsze 50 km delektowałem się jazdą po szerokiej autostradzie: bez świateł, rond, przejść dla pieszych, traktorów i samochodów wykonujących niespodziewane manewry bez ostrzeżenia.
Przejazd „starą dwójką” z Warszawy do Poznania zajął mi cały dzień. Ten czas nie był jednak stracony, bo po drodze zobaczyłem sporo ciekawych miejsc. Była to z pewnością bardzo urozmaicona i „inna podróż”. Kiedyś tak się jeździło, bo nie było wyboru. Dzisiaj zjazd z trasy szybkiego ruchu czy autostrady jest świadomym wyborem. Polecam każdemu takie przygody, bo wtedy cel schodzi na drugi plan – liczy się droga.

Rytmiczny dźwięk kierunkowskazu zwiastował zjazd z autostrady A2. Właśnie w ten sposób Mazda 6e i ja kończyliśmy nasz początkowy etap podróży z Warszawy do Krainy 100 Jezior. Była to moja pierwsza tak daleka trasa elektrykiem, więc z wielkim zainteresowaniem obserwowałem zasięg i zużycie energii. Ku mojemu zaskoczeniu, wszystko odbyło się niemal katalogowo – po pokonaniu prawie 360 km miałem jeszcze spory zapas zasięgu na wycieczki po okolicy.
Po zjeździe z autostrady zwolniłem dosłownie i w przenośni. Zaczęły mnie fascynować krajobrazy za oknem, które z każdym kilometrem stawały się coraz ciekawsze. To wszystko zasługa lodowca, który przed tysiącami lat wyrzeźbił tę krainę. Minęło niespełna trzydzieści minut na drodze numer 24 i zobaczyłem drogowskaz z napisem „Prusim”. Gdyby go nie było i tak wiedziałbym, że to w tym miejscu muszę skręcić, a podpowiadały mi to trzy drewniane wiatraki stojące przy drodze. Był to nieomylny znak, że Olandia jest już blisko.

Z szacunkiem dla historii

Przez ceglaną bramę wjechałem na teren dawnego folwarku. Jego korzenie sięgają XVIII wieku, a mimo upływu lat udało się zachować pierwotny układ. Zmieniło się jedynie przeznaczenie: w zabytkowych wnętrzach spichlerza, dworu i kamiennika działają obecnie hotel i restauracja.
To, co natychmiast rzuciło mi się w oczy, to fakt, że Olandia żyje w swoim niespiesznym tempie. Ów brak pośpiechu i swobodna atmosfera, połączona z gustowną elegancją, udzielają się bardzo szybko. Usiadłem na tarasie z kawą w dłoni, obserwując promienie zachodzącego słońca muskające taflę Jeziora Kuchennego. Z zachwytem podziwiałem, z jakim szacunkiem dla historii udało się nadać temu miejscu nowy charakter. Myślami sięgnąłem do roku 1840, kiedy majątek ten trafił w ręce rodziny von Reiche. Czy oni też z takim podziwem spoglądali na jezioro ze swojej letniej rezydencji?
Olandia funkcjonuje już od dobrych 15 lat i mocno ugruntowała swoją pozycję w Krainie 100 Jezior. Jest to świetna baza wypadowa do wycieczek po okolicy. Można też spędzić czas na miejscu, korzystając z basenu z widokiem na jezioro lub strefy SPA, a po błogim lenistwie skosztować wyśmienitego jedzenia w restauracji Olenderskie Smaki.
Olandia przyjęła mnie z otwartymi ramionami. Zaproszenie do tego miejsca miałem od kilku lat i żałuję, że tak długo zwlekałem z odwiedzeniem tego zakątka Wielkopolski. Mój pokój znajdował się w spichlerzu. Z okna widziałem dwór i skrawek jeziora. Pełnymi garściami czerpałem ze spokoju, jakim emanuje to miejsce. Po emocjonujących wycieczkach bez problemu mogłem znaleźć oazę ciszy nad jeziorem, a przecież nie ma nic lepszego niż kontakt z naturą. Z nieukrywaną radością wracałem do Olandii z myślą o pysznym jedzeniu. Menu oparte jest na lokalnych produktach i sprawdzonych przepisach. Efekt? Każde danie, którego spróbowałem, to mistrzostwo!

A skąd właściwie wzięła się ta nazwa? Czy ten zabytkowy folwark ma coś wspólnego ze szwedzką wyspą Olandią? Rozwiązanie tej zagadki leży w przeszłości tych terenów. W XVIII wieku sprowadzono tutaj osadników niderlandzkich, zwanych Olędrami. Nie mieli oni prostego zadania, ponieważ ujarzmienie ziemi w tej polodowcowej krainie nie było łatwe. Olędrzy byli uznawani za specjalistów w osuszaniu bagien, co miało kluczowe znaczenie w pobliskiej Puszczy Noteckiej.

Kraina 100 Jezior

Z Prusimia wyruszyłem w mało znany mi teren. W Sierakowie i Puszczy Noteckiej byłem kilka lat temu, ale wtedy skupiałem się na centralnej i północnej części tego kompleksu leśnego. Tym razem sporo miałem do odkrycia w Sierakowskim Parku Krajobrazowym i w dolinie Warty. Trasę zaplanowałem, stojąc przy mapie na ogromnej planszy w Olandii.
Pierwszym przystankiem był Międzychód. Zaparkowałem nad brzegiem Jeziora Miejskiego obok Parku Oskara Tietza. Już stąd mogłem podziwiać panoramę zabytkowej części miasteczka. Im bardziej zagłębiałem się w uliczki, tym bardziej rósł mój zachwyt. Przeszedłem znad jeziora nad Wartę. Po drodze minąłem rynek i zabytkowy kościół pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela.
Międzychód, jak wiele innych miast na terenie Ziem Odzyskanych, ma specyficzny klimat. Są w nim miejsca zapomniane i zrujnowane, ale nie brak też promyków nadziei. Podobne wrażenie miałem, spacerując po Sierakowie. Tam jest nieco inaczej, bo miasto ma konkretne atrakcje – Zamek Opalińskich czy zabytkowe stajnie Stada Ogierów. W Międzychodzie trzeba szukać detali i „smaczków”. Kryją się one głównie w architekturze: stare szyldy, wyłaniające się spod tynku niemieckie napisy czy po prostu klimatyczny układ ulic z wielobarwnymi fasadami kamieniczek. Nie jest to podane na dłoni – trzeba szukać. Ja bardzo lubię takie miejskie spacery, zwłaszcza w miasteczkach, gdzie turysta nie jest codziennym widokiem.
Drogą nr 182 z Międzychodu pojechałem do Sierakowa. Tam podobnie – spacer i poszukiwania. Kolejnym punktem na mojej trasie był punkt widokowy nad wsią Łężeczki. Ma nie tylko świetną infrastrukturę, ale przede wszystkim wspaniały widok na polodowcowy pejzaż tej krainy. Dominują w nim rynnowe jeziora ze stromymi brzegami, wzgórza morenowe oraz obszary porośnięte bujnymi lasami. Puszcza Notecka to zupełnie inny świat – królestwo sosny.

Z Łężeczek pojechałem z powrotem do Sierakowa i dalej drogą nr 133 w kierunku Jeziora Kubek. Na jej początku, za miastem, nadal stoją tablice informujące, że jest przejezdna tylko dla samochodów terenowych. Ja bez problemu Mazdą 6e przejechałem nią kilka kilometrów na północny kraniec Jeziora Kubek. Panuje tam niezwykły klimat. To płytkie jezioro (średnia głębokość ok. 3 m) jest szczelnie otulone lasem. Spacerując wzdłuż jego brzegów, za każdym razem czuję się, jakbym czytał Arkadego Fiedlera opisującego swoją podróż w książce „Kanada pachnąca żywicą”.
Widziałem już miasteczka, jeziora, lasy, więc do pełni szczęścia brakowało mi tylko Warty. Rzeka ta jest dla mnie o tyle ważna, że nad nią się wychowałem – choć kilkaset kilometrów dalej, bo w Częstochowie. Tutaj, na południowym skraju Puszczy Noteckiej, Warta ma zupełnie inne oblicze. Dumnie przecina krainę pełną wzgórz. Dojście nad rzekę nie jest proste. Od drogi nr 198 (Sieraków – Radogoszcz) oddziela ją pas pól uprawnych i łąk. Można próbować przejść nad brzeg w okolicach Kobylarni, Chorzępowa czy Zatomia Nowego, ale nie będzie to łatwe zadanie. Nadal czynna jest przeprawa promowa z Zatomia Nowego do Zatomia Starego, ale tym razem nie udało mi się przeprawić, bo trafiłem akurat na planową przerwę w południe.
Ostatnim punktem mojej podróży był dawny folwark w Mniszkach, w którym obecnie działa Centrum Edukacji Regionalnej i Przyrodniczej. Zorganizowano w nim wystawy poświęcone ginącym zawodom.
Poszczególne warsztaty emanują autentycznością. Największe wrażenie zrobiły na mnie skład kolonialny, warsztat szewca i dawna kuźnia.
Polecam to miejsce szczególnie rodzinom z dziećmi. Taka podróż do przeszłości będzie dla najmłodszych turystów wspaniałą atrakcją i niezapomnianym przeżyciem.

Podróż Elektrykiem

A jak w tym wszystkim spisała się elektryczna Mazda 6e? Nie mając doświadczenia w tak dalekich podróżach samochodami z takim napędem, miałem sporo obaw. Głównie wynikały one z powielanych i błędnych stereotypów, które nijak mają się do rzeczywistości.
Od momentu wyjazdu z Warszawy aż do Olandii minąłem kilkanaście punktów, w których mógłbym naładować samochód. Mógłbym, ale nie musiałem, bo zasięg spokojnie wystarczył na pokonanie całej trasy bez ładowania. Przejechałem 360 km i pozostało mi jeszcze 110 km zasięgu. Myślę, że dopóki samemu nie wyruszy się w podróż elektrykiem, nie zwraca się uwagi na to, jak bardzo rozwinęła się sieć ładowarek. Pierwszy mit obaliłem już na samym początku.
W Olandii miałem do dyspozycji dwie ładowarki, więc bez problemu po powrocie na miejsce mogłem podłączyć Mazdę 6e i pójść na obiad. Szybkie ładowanie w niespełna 50 minut przywracało mi stan naładowania do 90%, co bez stresu pozwalało na całodzienne wycieczki po okolicy.
Jazda po autostradzie niczym nie różniła się od podróży klasycznym samochodem. Największe zalety elektryka odkryłem jednak dopiero na bocznych drogach. Komfort jazdy jest nieporównywalnie lepszy niż w przypadku benzyniaków czy diesli. Początkowo musiałem uważać, bo dodawanie gazu z siłą, do której byłem przyzwyczajony, szybko wgniatało mnie w fotel.
Fascynująca jest współpraca napędu z kierowcą – auto reaguje błyskawicznie. Jedzie się też bardzo płynnie, bez szarpnięć. No i jest cicho! To chyba była dla mnie największa frajda: kiedy jechałem leśną drogą, mogłem słuchać śpiewu ptaków.
Kiedy odebrałem Mazdę 6e, lekko przeraziły mnie gabaryty – prawie 5 m długości! Obawy o parkowanie rozwiały się jednak natychmiast, już po przyjeździe do domu i manewrowaniu w garażu podziemnym. System kamer ułatwił mi wjechanie na miejsce bezbłędnie za pierwszym razem. Bez poprawek!

Podróż Mazdą 6e do Krainy 100 Jezior i Olandii była strzałem w dziesiątkę. Ten region ma naprawdę wiele do zaoferowania i jestem przekonany, że wrócę tam jeszcze niejeden raz, aby odkrywać kolejne, mało znane zakątki Wielkopolski.

Wśród polskich miast średniej wielkości Łowicz jest dość osobliwym przykładem. Jego nazwa chyba nikomu nie brzmi obco. Spotykamy się z nią na przykład w sklepowym dziale spożywczym, na półkach z dżemami i sokami. Na hasło „Łowicz” mogą nam się pojawić przed oczami również słynne pasiaki, czyli barwne stroje ludowe, i kolorowe wycinanki. To wszystko pozostaje jednak na płaszczyźnie skojarzeń, i to często bardzo ogólnych. Pewnie już trudniej byłoby wskazać to miasto na mapie. A jeszcze większy problem mogłaby stanowić próba wymieniania jego atrakcji turystycznych. Ogólnie wiemy, że Łowicz istnieje, ale dobrze byłoby się dowiedzieć, co warto w nim zobaczyć. Zapraszam na spacer pełen niespodzianek!

Przewodnik na wagę złota

Zacznę od tego, że łowickich niezwykłości nie odkrywałem sam. Po mieście oprowadzał mnie Maciej Malangiewicz, wieloletni dyrektor Łowickiego Ośrodka Kultury i autor licznych publikacji dotyczących historii tego miasta. To dzięki niemu dotarłem w różne zakątki, które znałem pobieżnie z kilku poprzednich wizyt. Ten spacer uświadomił mi jednak, że samodzielnie trudno się przebić przez warstwę oczywistości i jedynie prześlizgnąłem się po wierzchu, nie zaglądając do wnętrza, które okazało się arcyciekawe. W czasie naszej wycieczki przekonałem się o tym, że Maciej to człowiek Łowicza. Co kilka kroków nasze zwiedzanie przerywały radosne „dzień dobry”, „cześć”, „siema”. Miałem wrażenie, że zna go pół miasta.

Kino

W 1912 r. przy ul. Podrzecznej w Łowiczu otwarte zostało kino EOS Edmunda Aleksandra Schmidta i Aleksego Kobielskiego. W tamtych czasach powstanie kinematografu w niewielkim mieście w zaborze rosyjskim było naprawdę wielkim wydarzeniem. Dzisiaj te dawne tradycje kontynuuje kino Fenix otwarte w 2006 r. dokładnie w tym samym miejscu, gdzie mieściło się to pierwsze. To kontynuacja dawnych tradycji, a także ukłon w kierunku kina ambitnego. Widać to po repertuarze, w którym poza aktualnymi hitami znajdują się także niszowe produkcje o bardzo zróżnicowanej tematyce. Kino mieści się w budynku Łowickiego Ośrodka Kultury i w związku z tym organizowane są tam cykliczne spotkania i dyskusje na tematy filmowe.

Sztuka uliczna

Wycieczkę po Łowiczu rozpoczęliśmy w budynku kina. Wyszliśmy z niego na zewnątrz, a dokładniej na dziedziniec od ul. Starorzecze i dosłownie mnie „zamuralowało”. Ściany dookoła pokryte są różnymi muralami. Są to zarówno niewielkie malowidła, jak i bardzo duże aranżacje. Moje zaskoczenie było jeszcze większe, kiedy Maciej powiedział, że to, co widzimy, to dopiero preludium. W różnych zakątkach Łowicza natrafialiśmy na murale, które ściśle nawiązują do miejsc, w których powstały. Duże wrażenie zrobiło na mnie dzieło Marcina Tybusia „Tybera” umieszczone na budynku dawnego zakładu Syntex, przez lata produkującego pończochy na masową skalę.
W Łowiczu znajduje się również największy mural w Polsce. Przyznam, że w porównaniu z innymi malowidłami w mieście, zrobił on na mnie wrażenie głównie ze względu na swój rozmiar. Do mnie lepiej przemawiają dzieła uliczne wkomponowane w tkankę miejską. Praca Marka „Looneya” Rybowskiego, która znajduje się na ścianie zakładu Agros Nova, zachwyca łowickimi motywami. Mural zajmuje 4600 m2 z czego 3500 m2 jest pokryte farbą. Przedstawia dziewczynkę i chłopca w strojach łowickich w otoczeniu natury. Obraz robi wrażenie, bo jest gigantyczny, ale niestety otoczenie gryzie się z tym, co przedstawia. Oglądałem go spomiędzy zaparkowanych ciężarówek. Wiem, że podstawą street artu jest koegzystencja z miastem, jednak o ile w przypadku przepompowni w parku, ściany przy parkingu w centrum miasta czy elewacji domu kultury jest to do zaakceptowania, o tyle tutaj, przy tak dużej skali, efekt wywołał we mnie mieszane uczucia.

Trójkąt do kwadratu

Łowicz ma dwa rynki. To niby nic nadzwyczajnego, bo wiele miast ma stary i nowy rynek. Tu jednak rolę odgrywa kształt. Stary Rynek, wokół którego skupiają się liczne zabytki architektury, jest klasycznym prostokątem. Nowy Rynek ma kształt trójkąta. W ten sposób Łowicz można zaliczyć do elitarnego grona europejskich miast, w których znajduje się trójkątny rynek. Taki układ urbanistyczny można spotkać m.in. w Paryżu czy Bonn. W Polsce trójkątny rynek występuje również m.in. w Sępólnie Krajeńskim i Brodnicy.
Te dwa rynki to pozornie dwa odrębne światy, które łączy nić historii. Przy Starym Rynku wznosi się piękna bryła barokowej katedry, a także gmach Muzeum Regionalnego, który zajmuje pomisjonarski budynek z XVII w. W jednej z kamienic otaczających rynek funkcjonuje muzeum z prawdopodobnie najmniejszą siedzibą na świecie. Jest to Muzeum Guzików, a jego siedziba to nic innego jak skórzana walizka, która może pomieścić wszystkie eksponaty. Wystawa składa się z guzików przekazanych przez różne znane osobistości ze świata sztuki, kultury czy sportu. Muzeum dzieli przestrzeń ze sklepem Folkstar, w którym można kupić różne przedmioty ozdobione motywami łowickimi.
A jak wygląda trójkątny Nowy Rynek? Na pozór jest tam bardziej ubogo w zabytki. Ramiona rynku szczelnie otacza niska zabudowa, a fasady niektórych domów stylizowane są na stare kamieniczki. Warto zatrzymać się przy budynku nr 32, gdzie znajduje się tablica upamiętniająca fakt kręcenia w tym miejscu w 1938 r. scen do kultowego przedwojennego filmu Paweł i Gaweł. Pośrodku rynku można zobaczyć ślady po fundamentach dawnego ratusza.

Kompaktowe miasto

Po Łowiczu spacerowałem ponad dwie godziny. Tyle mniej więcej czasu trzeba poświęcić, żeby bez zwiedzania muzeum czy wnętrza katedry w spokojnym tempie przejść przez najciekawsze zakątki miasta. Ta jego kompaktowość sprawia, że podczas spaceru zwraca się uwagę na detale i niespiesznie czyta historię zapisaną na murach. Można wtedy dostrzec ślady po dzielnicy żydowskiej, najwęższą ulicę w mieście (ul. Koszarowa) czy kolejną wieżę zabytkowego kościoła. Nie trzeba i nie warto się w Łowiczu spieszyć. Odległości nie są duże, więc przechadzka po mieście nie jest męcząca. Myślę, że dobrym pomysłem jest połączenie zwiedzania z seansem w kinie, bo to nada podróży niecodziennego kolorytu.
Gdzie postawić kropkę nad i pobytu w Łowiczu? Dla mnie była to restauracja Powroty. Ta nazwa symbolicznie oddawała moje uczucia w tamtym momencie. Jeszcze przecież z Łowicza nie wyjechałem, a już myślałem o tym, żeby wrócić…

W podziemnym warszawskim parkingu przy ul. Postępu rozległ się miły dla ucha warkot odpalanego silnika. Wystarczyło, że przycisnąłem „start” i obudziłem ze snu 184 konie mechaniczne pod maską mazdy MX-5. Wyjechałem na powierzchnię i stwierdziłem, że nad głową mam za mało nieba. Przesłaniały go szklane ściany Mordoru. Nawet Tolkien nie wpadłby na to, że wymyślona przez niego nazwa mrocznej krainy tak przypadnie do gustu warszawiakom i na stałe zagości w miejskim żargonie. Wyjechałem trochę bez planu, ale za to z pomysłem. Chciałem wyrwać się choć na kilka godzin i przejechać taką trasą, którą polecić mogę każdemu, kto postanowi wyskoczyć z biura, żeby zmienić perspektywę i przewietrzyć umysł. Postanowiłem, po pierwsze, poczuć radość z jazdy, po drugie – zobaczyć coś nowego, po trzecie – złapać kontakt z naturą. I to wszystko w 4 godziny, żeby przed 15.00 wrócić do biura. Czy to mogło się udać?

Sztuka naścienna
Spontan to spontan, więc nie chciałem zwiedzać muzeów czy galerii sztuki, które więziłby mnie w murach i ograniczały godzinami otwarcia. Postawiłem więc na sztukę uliczną. Naścienną dokładnie, bo tym właśnie są murale. Sypialnia Warszawy, jak przyjęło się mówić o Ursynowie, ma w tym temacie całkiem sporo do zaoferowania. Malowidła pojawiają się na osiedlowych ścianach od 2016 r. i trzeba przyznać, że są promykami nadziei wśród domów z betonu. Z każdym rokiem murali przybywa coraz więcej. Są różnych rozmiarów: od zajmujących całe ściany wieżowców po zmyślnie umieszczone w zakamarkach budynków. Nawiązują do historii, jak np. mural z Pileckim przy ul. Rotmistrza Witolda Pileckiego 111, czy do przeszłości Ursynowa – scenerii serialu „Alternatywy 4” Stanisława Barei – jak mural „Anioł” przy ul. Kazury 10. Ja wybrałem dwa dzieła, które przewijają się we wszystkich opracowaniach o Ursynowie. Pojechałem zobaczyć „Śpiącą Syrenkę” przy ul. Teligi 2 i do „Wiosenną dziewczynę z kwiatami we włosach” przy ul. Małej Łąki 7. W ciągu dnia parkingi dokoła były puste, podobnie jak ulice, więc bez problemu spotkałem się ze współczesnym wydaniem sztuki naściennej, po czym pojechałem dalej. Kierunek Gassy!

Rejs
Przebiłem się osiedlowymi uliczkami przez Kabaty i dojechałem do drogi w kierunku Konstancina-Jeziorny. Tam wjechałem na drogę nr 721, którą dotarłem do drogi nr 712. Ona zaprowadziła mnie prosto na przystań promu rzecznego kursującego między Gassami a Karczewem. Tu mała uwaga dla tych, którzy trafili na ten tekst w okresie od końca listopada do początku kwietnia. Według informacji na stronie przewoźnika prom w tym okresie nie kursuje, ale z drugiej strony można przeczytać, że wszystko uzależnione jest od stanu wody. Płynąc przez Wisłę, gdzieś w połowie przeprawy, można wreszcie poczuć ten stan, jakby ktoś nacisnął w głowie przycisk „reset”. W odmętach wody ginie cały miejski zgiełk, a czas cudownie zwalnia. W Karczewie pojawia się pierwsza sposobność do krótkiego spaceru. Odjeżdżając kawałek od przystani, warto zatrzymać się na wysokości pierwszego wyraźnego skrętu leśnej drogi w lewo. Można nią przejść do ścieżek biegnących wzdłuż Wisły. Przy większym zapasie czasu dojdzie się aż do ujścia rzeki Świder na obrzeżach Otwocka. W opcji minimum wystarczy znaleźć drogę biegnącą do rzeki. Z dość wysokiego brzegu podziwiać można piękne piaskowe wyspy na Wiśle.

Las
Z Karczewa drogą nr 801, biegnącą równolegle do Wisły, dojechałem do drogi nr 50. Skręciłem w lewo i po chwili znalazłem się w samym sercu Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. Lasy zajmują ponad 70% jego powierzchni. Jeszcze w XVIII w. w tym miejscu rozciągała się Puszcza Osiecka. Sam park podzielony jest na dwie części, które rozdziela miasto Otwock i rzeka Świder. W północnej części znajduje się rezerwat przyrody „Las im. Króla Jana III Sobieskiego”. Udając się na południe, zobaczymy m.in. Bagno Całowanie, które jest jednym z największych torfowisk na Mazowszu, a także malownicze Goździkowe Bagno z siecią kładek i pomostów. Tym, którzy już snują romantyczne domysły, od razu wyjaśnię, że obie nazwy pochodzą od miejscowości, w pobliżu których leżą bagna: Całowanie i Gózd. W wybranej przeze mnie opcji zwiedzania samochodowego udałem się dalej, by zobaczyć niebanalną wieś Ponurzyca. Założona została w samym sercu lasu, a jej zabudowa podzielona jest na kilka kolonii ulokowanych na wzgórzach lub w obniżeniach terenu. W pobliżu znajduje się tzw. Czarci Dół, czyli zbiór głazów, które jak przypuszczają historycy, są pozostałością po dawnym cmentarzysku. Ze wzgórz w Ponurzycy roztaczają się przepiękne widoki na Dolinę Wisły. W parku wytyczono również wiele ścieżek dydaktycznych, m.in.: „Łabędzim szlakiem”, „Wśród bobrów” czy „Celestynowskie rezerwaty”, a więc każdy znajdzie coś dopasowanego do swoich upodobań i możliwości czasowych.

Historia
Słońce zdecydowanie przekroczyło już linię południa. Przejechałem przez Wisłę mostem w Górze Kalwarii i kiedy już miałem zamiar skręcić w kierunku Warszawy, pomyślałem, że zajrzę jeszcze na chwilę do Czerska. Początkowo nie brałem tego pod uwagę, ponieważ ruiny zamku są obecnie w remoncie, ale liczyłem, że uda się coś zobaczyć. Z ziemi się nie udało i tylko dzięki możliwości obejrzenia okolicy z drona mogłem przez chwilę zachwycić się tym malowniczym miejscem. Na zboczu stromej skarpy przed wiekami stanął zamek książąt mazowieckich. Ta gotycka budowla została wzniesiona na przełomie XIV i XV w. Zamek powstał na miejscu grodu drewniano-ziemnego, którego początki sięgają XI w. Ceglaną budowlę kazał wznieść książę mazowiecki Janusz I Starszy. Budowa trwała w latach 1388-1410. W 1526 r. tereny te włączono do Królestwa Polskiego, a zamek przeszedł pod jurysdykcję króla. W jego bryle pojawiły się cylindryczne wieże, a w kolejnych latach drewniana zabudowa dziedzińca została zamieniona na murowaną. Wzniesiono tzw. rezydencję Bony. Potop szwedzki nie ominął Czerska i w 1656 r. zamek został poważnie uszkodzony. Wiek XVIII przyniósł nieudane próby remontu i przeznaczenia budowli na siedzibę sądu i archiwum, ale nigdy nie udało się tego pomysłu sfinalizować. Czas rozbiorów Polski i rządy Prusaków sprawiły, że mury zostały rozebrane, a zamek pozostał w stanie trwałej ruiny. Do naszych czasów zachowały się trzy wieże: Bramna, Zachodnia i Południowa, a także większość murów okalających dawne wały grodu ziemnego. Obecnie zabytkiem opiekuje się Ośrodek Kultury w Górze Kalwarii, który udostępnia go zwiedzającym. O tym, czy jest już możliwość zwiedzania zamku po remoncie, najlepiej dowiedzieć się na stronie zamekczersk.pl.

Powrót
Brama do garażu się podniosła, a ja zostawiłem światło dzienne na zewnątrz. Zgasiłem silnik po 115 km, które pokonałem w niecałe 3 godziny. Dodając do tego czas poświęcony na krótkie spacery i kawę na stacji, okazało się, że cała podróż trwała 4 godziny i 30 minut. Do najmniej przyjemnych odcinków zaliczam przejazd z Czerska przez Piaseczno do Warszawy. Najbardziej urokliwy był czas od momentu wjechania na prom aż do wyjazdu z Ponurzycy. Trasa ma przeróżne oblicza – typowo miejskie w części ursynowskiej, wodne w czasie rejsu przez Wisłę, leśne w Mazowieckim Parku Krajobrazowym i codzienne w czasie powrotu do miasta w rosnących z każdą minutach korkach. To jednak nie odebrało mi radości z tej krótkiej przerwy. I gdyby nie jesienne liście, które po drodze przez otwarty dach wpadły do środka mazdy MX-5, to nic by nie zdradzało mojej mikrowycieczki. Można by pomyśleć, że właśnie wróciłem z kolejnego spotkania służbowego. Teraz wiem, że z Mordoru zawsze można zrobić mały wypad za miasto, co całkowicie zmienia podejście do dnia, do reszty tygodnia, a nawet do całego miesiąca. Chociaż na chwilę, ale warto!

Przyznam bez ogródek, że szukałem pretekstu, by zobaczyć nieznany mi warmińsko-kujawski zakątek Polski, i znalazłem temat przewodni podróży, który sprawił, że nabrała ona sensu. Mogłem oczywiście tak po prostu ruszyć wschodnim skrajem Kujaw i zachodnią częścią Mazur na północ kraju, ale wolałem mieć ze sobą przewodnika. Stał się nim sam Mikołaj Kopernik. Postać tego wybitnego astronoma zmobilizowała mnie do przejazdu z Torunia, gdzie się urodził w 1473 r., do Fromborka, w którym zmarł w 1543 r. Nie będę przytaczał jego biografii, bo na ten temat wielokrotnie już rozpisywali się historycy. Postanowiłem skupić się na pokazaniu tego skrawka ziemi, który Kopernik oglądał za życia. Znalazł się w naprawdę ciekawym miejscu świata, z którego nie tylko obserwował niebo, ale też… wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię! Posłuchajcie…

Zaczęło się od tego, że z Warszawy musiałem dostać się do Torunia. Przycisnąłem „Start” w Mazdzie 3, ustawiłem nawigację na Ciechocinek i ruszyłem autostradą A2 w kierunku Łodzi. Nie dalej jak w Wiskitkach uznałem, że taka jazda nie ma sensu i skręciłem w alternatywną trasę do Łowicza. Plan był przebiegły, bo po drodze zatrzymałem się na obiad w Oberży pod Złotym Prosiakiem w Nieborowie. Padał deszcz, więc z żalem minąłem park w Arkadii i drogą nr 92 pojechałem w kierunku autostrady A1. Wjechałem na nią koło Kutna i ekspresowo znalazłem się w Ciechocinku. Na miejsce dotarłem już w egipskich ciemnościach, więc nie zostało mi nic innego, jak odpocząć przed kolejnym dniem. Dlaczego nie wybrałem hotelu w Toruniu? Nie lubię nocować w miastach, to po pierwsze. Po drugie nigdy nie byłem w Ciechocinku i uznałem, że taki wstęp do podróży będzie dobrym fundamentem. Nie pomyliłem się. Spałem w kameralnym, choć położonym w kiepskim otoczeniu, Hotelu Kopernik. Rano wybrałem się na krótki spacer po najsłynniejszym polskim uzdrowisku i muszę przyznać, że bardzo się rozczarowałem. Może to wina jesieni lub braku słońca, ale entuzjazm gasł za każdym rogiem. Mój przodek Jan Gospodarek, fotograf z okresu międzywojennego, zostawił po sobie sporo pocztówek z Ciechocinka. Szedłem ich szlakiem i ze smutkiem stwierdzałem, że splendor uzdrowiska przygasł i ledwo się tli. Najbardziej spodobały mi się… ruiny basenu. Wyglądają apokaliptycznie i księżycowo. Niestety jest to jedno wielkie śmietnisko i cały czas trzeba uważać, żeby nie wejść w potłuczone szkło.

Z Ciechocinka do Torunia jechałem niespełna 30 minut. Zacząłem od spojrzenia na panoramę miasta z punktu widokowego na końcu ulicy Majdany. Ceglany gotyk odbijający się w wodach Wisły tworzy w tym miejscu niezwykły widok. Mostem Piłsudskiego przejechałem przez rzekę i zaparkowałem na tyłach Rynku Nowomiejskiego. Z tego miejsca udałem się na spacer po Starym Mieście i z każdym krokiem zachwycałem się tym miastem coraz bardziej. Odwiedziłem oczywiście Dom Mikołaja Kopernika, ale skusiło mnie także Muzeum Podróżników im. Tonego Halika. Na deser zostawiłem sobie Żywe Muzeum Piernika oraz Muzeum Toruńskiego Piernika. Spacerując między tymi atrakcjami, zdołałem zobaczyć sporą część miasta. Rynek Staromiejski jest interesujący i ma swój charakter. Czerwona cegła, bruk i bijący z nich powiew historii dodają zabytkowej części miasta ogromnego uroku. Nic dziwnego, że Toruń w 1997 r. trafił na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Miasto opuszczałem z poczuciem niedosytu, ale krótsze jesienne dni zmusiły mnie do dalszej podróży. Którędy Kopernik jechał z Torunia do Olsztyna? Szukałem historycznych dróg, ale nie udało mi się znaleźć wiarygodnych źródeł. Postanowiłem więc wytyczyć własny szlak. Ruszyłem na wschód i po 30 minutach jazdy przystanąłem przy zamku w Golubiu-Dobrzyniu. Drogą nr 534 jechałem na północ przez Wąbrzeźno do Radzynia Chełmińskiego. Tam na chwilę zatrzymałem się przy ruinach zamku krzyżackiego. Drogą nr 538 przedostałem się do krajówki nr 16 i ona zaprowadziła mnie prosto do Olsztyna. Przez okna samochodu podziwiałem, jak zmienia się pejzaż. Świat stał się bardziej pofalowany, co rusz widziałem jeziora i nawet nie wiem kiedy minęła mi droga do stolicy województwa warmińsko-mazurskiego.

Z zabytków Olsztyna najbardziej zainteresował mnie zamek – gotycka budowla wzniesiona przez kapitułę warmińską w połowie XIV w. Już w 1334 r. w zakolu Łyny powstała drewniana strażnica, w miejscu której w połowie XIV w. postawiono murowany zamek. Dojście do niego ograniczała fosa ze zwodzonym mostem od strony rzeki, a pierwsze wybudowane skrzydło otoczone było murem. Wieża zamkowa została wzniesiona w połowie XIV w., a następnie w XVI w. rozbudowano ją do wysokości 40 m i wtedy też otrzymała kształt cylindryczny. Skrzydło południowo-zachodnie powstało w XV w. Zamkowe mury łączyły się z murami miejskimi, ale budowla stanowiła odrębny bastion na obrzeżach ówczesnego miasta. Na przestrzeni wieków funkcje obronne traciły na znaczeniu i ustępowały miejsca mieszkalnym. I tak w miejscu podgrodzia i części murów w końcu XVIII w. stanęło skrzydło pałacowe. W kolejnych latach most zastąpiono groblą, a sam zamek zaczął pełnić przeróżne funkcje. Jeszcze przed I wojną światową przeprowadzono w nim generalny remont w związku z przeznaczeniem na siedzibę prezydenta rejencji olsztyńskiej. Od 1921 r. w jego murach działało muzeum poświęcone etnografii regionu. Po 1945 r. dalej pełnił funkcje muzealne, a obecnie mieści Muzeum Warmii i Mazur. Można w nim obejrzeć wystawę poświęconą Mikołajowi Kopernikowi, który latach 1516-1521 mieszkał na zamku, pełniąc rolę jego administratora, a z południowo-wschodniego skrzydła zamku obserwował niebo. Na krużganku umieścił specjalną tablicę astronomiczną, która ułatwiała mu śledzenie równonocy jesiennej i wiosennej. Pozostałości tej naukowej pomocy można obejrzeć w trakcie zwiedzania zamku. Po tej podróży w czasie nie odmówiłem sobie przyjemności spaceru po okolicach olsztyńskiego rynku. Zrobiło się jednak bardzo późno i musiałem czym prędzej udać się do oddalonego około 50 km na wschód Jełmunia. Tam, w niezwykłym miejscu, zaplanowałem nocleg i choć nadłożyłem trochę kilometrów, to warto było znaleźć się w jednym z najpiękniejszych wschodniopruskich dworów w regionie.

Jełmuń to malutka wieś przyklejona do jeziora o tej samej nazwie w samym sercu Mazur. Niewielkie wzniesienie porasta wiekowy park, a wśród starych drzew dostrzec można urokliwą bryłę murowanego pałacu. Zbudowano go w pierwszej połowie XIX w. dla rodziny von Woisky, herbu Wieniawa III. Po II wojnie światowej popadł w ruinę i wiele lat niszczał w zapomnieniu. Dzięki nowym właścicielom w jego wnętrza i otoczenie powrócił duch starych czasów. Brukowany podjazd, oryginalny ganek i odnowione pomieszczenia swoim urokiem wprawiają w zachwyt. Pośród setek pięknych detali, tak jak dawniej, na wiele lat przed wojnami, toczy się tu normalne życie. Wnętrze dworu to oryginalnie zachowany amfiladowy układ pomieszczeń. W przestronnej sieni uwagę przykuwa piec kaflowy oraz stare zdjęcia, z których spoglądają przedwojenni właściciele dworu. Salon zachwyca secesyjnym wyposażeniem, a biblioteka – imponującym księgozbiorem, poświęconym ziemiaństwu i historii Prus Wschodnich. Jadalnia z dużym stołem i oknami wychodzącymi na taras – z widokiem na park i jezioro – to doskonałe miejsce na „zasiady”, czyli niespieszne celebrowanie posiłków. Kamienne mury, ceglane sklepienia oraz ręcznie kute lampy tworzą klimat dworskiej piwnicy. Dwór tak jak dawniej żyje z ziemi, a przy nim prowadzona jest hodowla owiec rasy wschodniopruskiej. Na piętrze udostępniono pokoje gościnne urządzone w iście dworskim stylu. Pieczę na tym miejscem sprawuje pani Basia, która całym sercem stara się przywrócić mu historyczny klimat. Udaje jej się to z powodzeniem. Okolica Jełmunia jest przepiękna, o czym mogłem przekonać się w czasie krótkiej porannej wycieczki samochodem. Mazda 3 czuła się jak ryba w wodzie na krętych mazurskich drogach, gęsto obsadzonych drzewami. Musiałem jednak zejść na ziemię i wrócić na szlak. Obrałem więc kierunek Lidzbark Warmiński i delektując się widokami za oknem, mknąłem niespiesznie do kolejnego punktu na trasie.

Lidzbark Warmiński położony jest około 50 km na północ od Olsztyna. Do XIX w. był stolicą Warmii i największym ośrodkiem w regionie. Zapewne dlatego Kopernik zamieszkał w tym mieście po powrocie w 1507 r. ze studiów we włoskiej Padwie. Znajduje się w nim cenny zabytek sztuki gotyckiej, czyli zamek biskupów warmińskich. Jego budowa była związana z przeniesieniem siedziby biskupiej z Ornety do Lidzbarka. Rozpoczęto ją w II połowie XIV w., wznosząc budynek na planie czworoboku. Stanął on w widłach rzek Łyny i Symsarny, a od południa i wschodu otaczały go mury oraz fosa. Zamek zdobi wysoka wieża w jednym narożu, a w pozostałych trzech znalazły się mniejsze wieżyczki. W piwnicach urządzono magazyny, a także wydzielono część na więzienie. Dziedziniec zamkowy otoczono dwukondygnacyjnymi krużgankami. Przed zamkiem właściwym znajduje się zabytkowe przedzamcze, które otacza trójskrzydłowy budynek. Mieściły się tam: stajnia, spichrze, wozownia, młyn, tartka i garbarnia. Po włączeniu Warmii do Polski, po II pokoju toruńskim, zamek stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym. Koniec XVI w. położył kres jego funkcjom obronnym na rzecz siedziby dworskiej. Ostatnim biskupem warmińskim władającym zamkiem był Ignacy Krasicki. W 1772 r. Warmia została włączona do Prus, a biskupi opuścili siedzibę, która sukcesywnie popadała w ruinę. W połowie XIX w. rozebrano barokowy pałac, a zamek przekształcono na potrzeby sierocińca i szpitala. W 1927 r. rozpoczęto pierwsze prace konserwatorskie i powołano do życia Muzeum Zamkowe. Po II wojnie światowej powrócono do odbudowy zamku, która z różną intensywnością trwała aż do lat 80. XX w. W 1961 r. powstało Muzeum Warmińskie, które jest oddziałem olsztyńskiego Muzeum Warmii i Mazur. Turyści w trakcie zwiedzania zobaczyć mogą kaplicę zamkową, pomieszczenia w Wieży Wysokiej, a także Wielki Refektarz, nazywany także salą sądową, który znajduje we wschodnim skrzydle. Wejście do niego zdobi portal z piaskowca z 1612 r., a sama sześcioprzęsłowa sala ma 27 m długości i 9 m szerokości. Lidzbark sam w sobie nie zrobił na mnie dobrego wrażenia. Może dlatego, że jego mieszanka architektoniczna gryzła się we mnie po dobrej godzinie jazdy przez warmińskie bezdroża. Nie ociągając się, opuściłem dawną stolicę Warmii i pojechałem w kierunku Fromborka. Stwierdzenie „w kierunku” najlepiej oddaje stan rzeczy, bo nie jechałem ani najszybszą, ani najkrótszą drogą. Wybrałem opcję „na przełaj”, czyli wiedziałem, że muszę przejechać przez Pieniężno i Braniewo, reszta była bez znaczenia. Rozpocząłem niespieszną włóczęgę po Warmii. To było świetne przeżycie i ani razu nie musiałem zawracać! Mijałem maleńkie osady, bo nawet nie wsie, i niezliczoną ilość falujących pól. Od Braniewa poezja się skończyła i dalej wiodła mnie droga nr 504. Dotarłem do Fromborka, miejsca, w którym zmarł Mikołaj Kopernik i mój entuzjazm… też umarł. Dawno temu widziałem fotografie tego miasta i żyłem w przekonaniu, że to miejsce w klimacie włoskim. Okazało się jednak, że poza Wzgórzem Katedralnym i Wieżą Wodną z 1571 r. nie zobaczyłem nic interesującego. Można uznać, że to i tak dużo, ale nie ukrywam, że przeżyłem rozczarowanie. Nie żałowałem tej wizyty tylko dlatego, że droga do Fromborka była przepiękna, a mijane po drodze miejsca budowały w mojej wyobraźni ciekawy obraz scen z życia Mikołaja Kopernika.

Postać polskiego astronoma przeprowadziła mnie przez bardzo malowniczy zakątek Polski. Każde z odwiedzonych miejsc rzucało nowe światło na jego osobę. Ogromnym plusem tej trasy jest to, że odległości między poszczególnymi punktami są na tyle duże, że w trakcie przejazdu można nasycić oczy pięknymi widokami, odpocząć, złapać dystans i zatęsknić za zwiedzaniem. Podróżując już po sezonie wakacyjnym, w środku tygodnia, nie spotkałem w muzeach zbyt wielu turystów (raczej grupy zorganizowane). To sprawiło, że w ciszy i skupieniu mogłem zanurzyć się w historii. We Fromborku postanowiłem zostać aż do wieczora. Chciałem zobaczyć to samo niebo, które przed wiekami obserwował Kopernik. Stałem nad Zalewem Wiślanym i wpatrywałem się w gwiazdy. To okazało się najpiękniejszym przeżyciem tej podróży. Każdemu polecam wizytę we Fromborku chociażby po to, żeby „przez ramię Kopernika” spojrzeć w gwieździste niebo. Z tego miejsca Kosmos wydaje się bliższy…

Województwo świętokrzyskie na pierwszy rzut oka nie wydaje się trafioną destynacją turystyczną. Kiedy jednak weźmie się do ręki lupę, by obejrzeć z bliska jego atrakcje, okazuje się, że jest to prawdziwa perła na mapie Polski. Muzea, park narodowy, malownicze wsie, unikatowe zabytki, jaskinie i niezliczona ilość pięknych widoków… To wszystko sprawia, że nie ma mowy o nudzie. Jazda samochodem w kolicach Kielc to prawdziwa gratka dla tych, którzy lubią niespieszne przejazdy wśród pól i podziwianie tego, co za oknem. W układaniu trasy skupiłem się na północnej części regionu i na początek udałem się do Starachowic. Posłuchajcie…

Tego dnia żar lał się z nieba. Z jednej strony kusiła mnie jazda z otwartym dachem Mazdy MX-5, a z drugiej klimatyzacja dawała choć chwilę wytchnienia od upału. Gorąco miało się dopiero zrobić, bo stałem przecież na progu huty żelaza z wielkim piecem! Co prawda dziś już nieczynnym, ale na samą myśl zrobiło się jakoś cieplej. Moją przygodę zacząłem od wizyty w Muzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” im. Jana Pazdura w Starachowicach. To bardzo zaskakujące miejsce. Łączy w sobie opowieść o dawnej hucie, przemyśle motoryzacyjnym i dinozaurach żyjących przed milionami lat. Pozornie nijak ma się to do siebie, ale kiedy już zwiedzi się wystawy, to wcale nie czuje się zgrzytu tematycznego. Wynika to pewnie z faktu, że każdy z tych działów jest niezwykle ciekawy i unikatowy, a relacje między nimi pokazane są bardzo klarownie. Wystawa poświęcona hucie prezentuje w niemal niezmienionej formie wygląd zakładu, co jest rzadkością w tego typu miejscach. Wielki piec z 1899 r. został wygaszony w 1968 r., a w jego otoczeniu zobaczyć można cały ciąg technologiczny i okazały park maszynowy. Jest to o tyle fascynujące, że maszyny nie zostały tu przeniesione, ale stoją na swoich dawnych miejscach, tylko czas się zatrzymał. Dzięki temu możemy poznać krok po kroku, jak odbywała się produkcja żelaza w takiej hucie. Wystawa „Technika samochodowa” poświęcona jest kultowym starachowickim samochodom marki Star. To również bardzo ważny rozdział zarówno w historii, jak i codzienności miasta, bo tutejszy przemysł motoryzacyjny przez wiele lat dawał ludziom zatrudnienie. W części paleontologicznej muzeum zobaczyłem tropy dinozaurów ery mezozoicznej odkryte na ziemi świętokrzyskiej. To mnie bardzo zaskoczyło, bo nie były to jedynie sztuczne makiety, ale także oryginalne odciski na skałach, ślady po pradawnych mieszkańcach naszej planety, odnalezione przez archeologów właśnie w tych rejonach. Ostatni dział to osada starożytnego hutnictwa żelaza, która prezentuje dawne techniki wytopu i prymitywne narzędzia, które pozwalały pozyskać metal.

Z żalem spoglądałem na zegarek, który podpowiadał mi, że pora jechać dalej. Udałem się do Ćmielowa, oddalonego 40 km na południowy wschód od Starachowic. W tym niewielkim mieście działa najstarsza w Polsce fabryka porcelany AS Ćmielów. Ze względu na dostępność na tym terenie surowca naturalnego, już w 1804 r. hrabia Jacek Małachowski rozpoczął w Ćmielowie produkcję fajansu. Z pierwszego okresu zachowały się głównie talerze i koszyki na owoce. Największą kolekcję można zobaczyć w Muzeum Historyczno-Archeologicznym w Ostrowcu Świętokrzyskim. Przy fabryce natomiast funkcjonuje „żywe muzeum” i to właśnie tam postanowiłem zobaczyć, jak wygląda proces powstawania porcelany, w której delektujemy się kawą czy herbatą. Nie jest to klasyczne zwiedzanie, a raczej arcyciekawe śledzenie każdego z etapów powstawania tych delikatnych dzieł. A że są kruche, mogłem się przekonać, kiedy niezbyt ostrożnie, za mocno, dotknąłem niewypalonego odlewu. To na szczęście nikogo nie zaskoczyło. Pani przewodnik spojrzała na mnie z pobłażaniem, a ja zapamiętałem lekcję, jak trudna jest to sztuka. Urzekający w tej przestrzeni jest ogromny piec do wypału porcelany, który obecnie jest eksponatem i można wejść do środka, by go obejrzeć. Na uwagę zasługuje różowa porcelana, która powstaje według przedwojennej receptury Bronisława Kryńskiego. W górnej części budynku funkcjonuje Galeria van Rij, w której prezentowane są wystawy czasowe, a także dzieła wybitnego projektanta porcelanowych serwisów kawowych i rzeźb, Lubomira Tomaszewskiego. Kolejny raz tego dnia musiałem powiedzieć sobie: STOP, by dalej ruszyć już w bardziej zdecydowanym tempie.

Następnym przystankiem był klasztor na Świętym Krzyżu. W planach miałem wejście na szczyt Drogą Królewską, którą przed wiekami pielgrzymowali do świątyni polscy królowie, m.in. Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk czy Zygmunt Stary. Zaparkowałem u podnóża góry w Nowej Słupi i wartko ruszyłem na szlak. Podejście nie jest trudne, ale dość męczące ze względu na niekończące się kamienne schody. Niedogodności wynagradzają jednak piękny las i uroki Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Na szczycie Łysej Góry znajduje się Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego. Już w czasach przedchrześcijańskich góra stanowiła jeden z ważniejszych ośrodków kultu, początkowo Słowian, później chrześcijan. Do dziś w legendach Łysa Góra jest miejscem magicznych mocy i sabatów czarownic. Na początku XI w. było tu już opactwo benedyktynów. Obecnie obiekty pobenedyktyńskiego klasztoru są siedzibą zakonu misyjnego oblatów. W jednym z klasztornych skrzydeł mieści się Muzeum Przyrodnicze Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Nieopodal szczytu, za potężną wieżą radiową, zobaczyć można również typowe dla Gór Świętokrzyskich rumowisko skalne nazywane gołoborzem.

Moja trasa z Nowej Słupi prowadziła prosto do Bodzentyna. Jest to typowe świętokrzyskie miasteczko z kontrastującą architekturą. Z jednej strony stoją stare drewniane chałupy, a z drugiej – betonowe straszydła rodem z PRL-u i współczesne domy o architekturze mieszanej. To wszystko tworzy ogromny miszmasz, który zarówno razi, jak i fascynuje. Do Bodzentyna zajrzałem jednak z innego powodu. Na skraju wzgórza, u podnóża którego płynie rzeka Psarka, znajdują się ruiny dawnego zamku z drugiej połowy XIV w., wybudowanego z inicjatywy biskupów krakowskich. Murowany budynek zastąpił drewniany dwór, który był jedyną siedzibą biskupów na ziemi świętokrzyskiej po opuszczeniu przez nich pobliskiego Tarczka. Zamek otoczony był fosą i wkomponowany w mury miejskie. Z pierwotnego stylu gotyckiego w końcu XVI w. został przebudowany na modłę renesansową. Powstała kaplica zamkowa, krużganki oraz zabudowania dla gości i służby. Kolejni biskupi władający bodzentyńskim zamkiem szli z duchem czasu, przez co w połowie XVII w. zlecono jego ostatnią znaczącą przebudowę. Tym razem pojawił się styl barokowy, a zamek przestał pełnić funkcję obronną, stając się czymś na kształt modnej wówczas rezydencji pałacowej. Wraz z przeniesieniem biskupstwa do Kielc Bodzentyn stracił na znaczeniu, a w 1789 r., po przejściu dóbr biskupich w ręce państwa, urządzono w nim spichlerz i szpital wojskowy. Z początkiem XIX w. został opuszczony i dopiero na początku XX w. zatrzymano proces jego rozbiórki w celu pozyskania materiałów budowlanych. Objęty ochroną od 1902 r. pozostaje w stanie trwałej ruiny. Zobaczyć go można tylko z zewnątrz i choć nie wprawia w zachwyt swoją urodą, to jest pięknym pomnikiem historii.

Z Bodzentyna przez Świętą Katarzynę udałem się do Ciekotów. W tym miejscu dzieciństwo i młodość spędził Stefan Żeromski, który urodził się w niedalekim Strawczynie. W Ciekotach mieszkał w latach 1871-1883, w dzierżawionym przez rodziców dworku z 1753 r. Miał więc 7 lat, kiedy zaczął biegać po domu z bielonymi ścianami i modrzewiowymi podłogami. Tu odkrył talent pisarski i patrząc na pola i łagodne szczyty pobliskich gór, tworzył pierwsze teksty. Obrazy świętokrzyskiej wsi wplótł do „Przedwiośnia” i „Ludzi bezdomnych”. Pisarz opuścił Ciekoty po śmierci ojca i mimo późniejszych starań nie udało mu się wykupić gospodarstwa i wrócić w miejsce, gdzie się wychował. Jego rodzina w dworku spędziła 12 lat. Potem uległ on zniszczeniu, a na jego miejscu w 2010 r. stanął nowy budynek. Niewielka drewniana budowla, odwzorowująca pierwotną zabudowę, także we wnętrzach wiernie odzwierciedla klimat, w którym wychowywał się Stefan Żeromski. W aranżacji pomogły opisy samego twórcy, który wspominał dziecięce lata w swoich tekstach. Dworkiem zarządza Centrum Edukacji i Kultury „Szklany Dom”, którego misją jest kultywowanie miejscowych tradycji, a także propagowanie twórczości Żeromskiego. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, co sprawia, że można przy okazji przypomnieć sobie życie i twórczość pisarza.

Z Ciekotów przez stolicę województwa, Kielce, udałem się do Chęcin i Jaskini Raj położonej na zboczu wzgórza Malik. Wejście do niej zostało odkryte w 1963 r. przez dwóch okolicznych gospodarzy, którzy wydobywali kamień ze zbocza. Nie zainteresowali się jednak wnętrzem jaskini. Mieszkańcy poinformowali o istnieniu jaskini grupę uczniów z Technikum Geologicznego w Krakowie, którzy odbywali zajęcia terenowe w tym rejonie. To właśnie wychowanków mgr Mirosławy Boczarowej przyjęło się uważać za pierwszych świadomych odkrywców jaskini. Swoją nazwę Raj zawdzięcza niezwykłościom, które ukazały się oczom uczniów. Wieść o jaskini szybko obiegła środowisko geologów. Trasa turystyczna liczy 180 m, a udostępniono ją zwiedzającym w 1972 r. Stanowi ona kontrapunkt dla pobliskiej jaskini Piekło, w której szata naciekowa jest niezwykle uboga. Zwiedzanie rozpoczyna się w pawilonie zabezpieczającym wejście, w którym urządzono muzeum i wystawę opowiadającą o tym, co działo się w jaskini przed tysiącami lat. Na podstawie odnalezionych szczątków wiadomo, że zamieszkiwali ją neandertalczycy. Było to mniej więcej 50 tys. lat temu. W czasie badań archeologicznych znaleziono sporo przedmiotów życia codziennego, a także liczne kości zwierząt: konia, żubra, niedźwiedzia, a nawet poroża reniferów. Dopiero kiedy pokona się śluzę o długości 20 m, zabezpieczającą mikroklimat wnętrza jaskini, zobaczyć można cudowny świat nacieków skalnych. Trasa ma kształt owalny i prowadzi przez: Komorę Złomisk, Salę Kolumnową, Salę Satalaktytową i Salę Wysoką. Poza wzrokiem turystów pozostaje Sala Studentów i Korytarz Niedostępny. Największe wrażenie robi Sala Stalaktytowa, w której według obliczeń z 2004 r. znajduje się 12 886 stalaktytów. Wizyta w Jaskini Raj wprowadziła do podróży niezwykły nastrój. Chęciny opuszczałem z myślą, że tracę z mojego zasięgu raj, ale coś jeszcze mnie czeka na mojej drodze…

Kolejna atrakcja na trasie to Oblęgorek. Mała świętokrzyska wieś oddalona 20 km na północny zachód od Kielc. Okazja do przypomnienia sobie innego wielkiego polskiego pisarza – Henryka Sienkiewicza. W uznaniu twórczości Henryka Sienkiewicza oraz z okazji 25-lecia jego działalności literackiej w 1900 r. naród polski zorganizował zbiórkę pieniędzy, która sfinansowała zakup dla pisarza majątku w Oblęgorku. Sienkiewicz otrzymał dar składający się z pałacyku w stylu eklektycznym, parku, sadu, lasu oraz okolicznych pól i łąk. Pałacyk powstał w miejscu dawnego domku i pawilonu myśliwskiego, które zostały wykorzystane jako baza do rozbudowy. Charakteru budowli dodaje kamienny husarz na froncie oraz herb Sienkiewiczów nad wejściem. Pisarz przybył do Oblęgorka w maju 1902 r., kiedy budynek był już po remoncie, i przebywał w nim głównie w miesiącach letnich. Na ziemi świętokrzyskiej pracował nad „W pustyni i w puszczy”. Jesienią 1914 r. opuścił Oblęgorek i udał się do Szwajcarii, gdzie zmarł dwa lata później. W pałacyku do 1944 r. mieszkali jego żona i syn. W 1958 r., dzięki staraniom dzieci pisarza, w domu zostało otwarte Muzeum Henryka Sienkiewicza, które od lat 70. XX w. jest oddziałem Muzeum Narodowego w Kielcach. Całość otoczona jest przepięknym parkiem z długą aleją lipową.

W Oblęgorku zakończyłem podróż po ziemi świętokrzyskiej. Jest to niezwykła kraina, która urzeka swoją kontrastowością. Genialne miejsca i niespotykane atrakcje przedzielone są pozornie nijakimi przestrzeniami, ale ich pokonywanie pozwala złapać dystans, odpocząć i jeszcze bardziej cieszyć się kolejnymi odkryciami. Świętokrzyskie jest piękne – polecam!

Przygodę w samym sercu Polski rozpocząłem w miejscu nieprzypadkowym. Udałem się do Konina i odnalazłem najstarszy znak drogowy w naszej części Europy. Słup koniński pochodzi z 1151 r. i pierwotnie został postawiony w połowie drogi z Kruszwicy do Kalisza. Wykuty z piaskowca ma prawie 2,5 m wysokości. Wyryto na nim pełną tajemnic inskrypcję, nad którą po dziś dzień głowią się historycy. Uznałem, że jest to dobry punkt startowy i tak jak podróżni przed wiekami spojrzałem na słup i ruszyłem w dalszą drogę. Zanim opuściłem Konin, postanowiłem przespacerować się po mieście. Sam słup znajduje się tuż przy gotyckim kościele św. Bartłomieja, którego kolorowe wnętrze jest niezwykle imponujące. Ulicą 3 Maja przeszedłem w kierunku rynku, mijając po drodze piękny klasycystyczny ratusz. Dotarłem na Most Toruński i nadwarciański bulwar. Poszedłem nim aż do końca w kierunku zachodnim i znalazłem się w parku im. Fryderyka Chopina. Ulicą Staszica wróciłem na parking nieopodal słupa i ruszyłem w dalszą drogę.

Z Konina, bacznie obserwując gęsto ustawione drogowskazy, udałem się do Lichenia Starego, gdzie znajduje się największy kościół w Polsce. Nie ukrywam, że wybrałem to miejsce przez ciekawość. Oglądając liczne fotografie, nie potrafiłem sobie wyobrazić rzeczywistych rozmiarów budowli. Bazylika jest długa na 139 m, z nawą główną o szerokości 77 m i wysokości 44 m. Jej kopuła ma 25 m średnicy i 45 m wysokości. Tuż obok stoi wysoka na 65 m dzwonnica, a po drugiej stronie pnie się do nieba, na wysokość 141,5 m, wieża z tarasami widokowymi. Budowa tej monumentalnej świątyni rozpoczęła się 1994 r., a konsekracja miała miejsce w 2004 r. Bez względu na przekonania religijne warto odwiedzić to miejsce, bo wymienione liczby dopiero w rzeczywistości robią wrażenie. Muszę przyznać, że przeżyłem dość duże pozytywne zaskoczenie, a może i miałem trochę szczęścia, bo panował tam błogi spokój. Alejki były puste, a wkoło panowała cisza. Spodziewałem się trochę odpustowego charakteru, który dobrze znam z rodzinnej Częstochowy. Urzekła mnie też świetna organizacja przestrzeni, dobrze oznakowane drogi i ogólny porządek, który dodaje tej monumentalnej świątyni uroku. Nie polecam odwiedzania tego miejsca w czasie świąt i uroczystości kościelnych. Ja byłem tam w środku tygodnia, w godzinach południowych, i co doskonale widać na zdjęciach – było po prostu pusto.

Z Lichenia Starego musiałem zawrócić w stronę Konina do drogi nr 266. Pojechałem nią do Lichnowa i następnie skręciłem w kierunku Milina, Ochli i dotarłem do Koła. Zwiedzanie miasta rozpocząłem na rynku, na środku którego stoi piękny budynek ratusza. O jego gotyckiej przeszłości świadczy dzisiaj jednie ceglana wieża. Z rynku ul. Starowarszawską poszedłem w kierunku rzeki Warty, żeby zobaczyć zabytkowy drewniany spichlerz. Dalej udałem się na ul. Kajki, gdzie znajduje się Muzeum Technik Ceramicznych. Na końcu tej ulicy zobaczyłem ciekawy bernardyński klasztor z XV w., a wracając na rynek ul. Rzeźniczą, minąłem kościół farny Podwyższenia Krzyża Świętego. Po wizycie w centrum pojechałem na drugą stronę rzeki i drogą wzdłuż wałów przeciwpowodziowych udałem się do ruin zamku nad Wartą wybudowanego za czasów króla Kazimierza Wielkiego. Są to niewielkich rozmiarów pozostałości ruin, ale niestety trafiłem na czas remontu i na resztki warowni mogłem rzucić okiem jedynie z zewnątrz.

Opuściłem Koło i udałem się drogą nr 92 do Kłodawy. W planach miałem zjazd 600 m w głąb ziemi i zwiedzenie podziemnej trasy turystycznej w Kopalni Soli „Kłodawa”. Obecnie, chcąc dostać się do podziemi, trzeba wybrać się w dni robocze, bo trasa jest czynna wyłącznie od poniedziałku do piątku, a wizytę trzeba wcześniej zarezerwować. To dość spore utrudnienie, ale pocieszeniem może być fakt, że jest to unikatowe miejsce – najniżej położona w Polsce podziemna trasa turystyczna. Dla porównania: w podkrakowskich zabytkowych kopalniach soli zwiedzanie odbywa się około 200 m pod ziemią, a w Kłodawie jest to imponujące 600 m, które robi ogromne wrażenie, kiedy mknie się w dół w górniczej szoli z prędkością 6 m/s. Po wyjściu z szoli od razu widać, że nie jest to klasyczna trasa muzealna. Jest ona zorganizowana przy okazji wydobycia soli. Czekające w kolejce wagoniki pełne urobku to nie zabytkowe eksponaty. Do przejścia od windy do części ekspozycyjnej prowadzi korytarz z torami. Na jego końcu czeka nas niespodzianka. Komora wysokości kilkunastu metrów wprawia w osłupienie. Trudno wyobrazić sobie ukrytą pod ziemią przestrzeń większą od boiska piłkarskiego, o wysokości niemalże czteropiętrowego bloku! Kłodawskie podziemia stanowią prawdziwą gratkę dla miłośników bicia rekordów. W 2007 r. Muzycy Filharmonii Kaliskiej ustanowili tu niecodzienny rekord, dając koncert 600 m pod ziemią. Przed nimi prawdopodobnie nikt na świecie nie zagrał na takiej głębokości „Czterech pór roku” Vivaldiego. Zwiedzanie podziemnej trasy jest niezwykłym przeżyciem i polecam każdemu udać się w podróż w ten solny świat.

Kopalnię opuściłem dość późno, a w planach tego dnia miałem jeszcze zameldować się w Płocku. Nie tracąc czasu, ruszyłem przed siebie w kierunku Kutna. Z lekkim smutkiem zrezygnowałem z wizyty w tym z zewnątrz sympatycznym miasteczku na rzecz wizyty w pobliskim Oporowie. Na miejscu ani chwili nie żałowałem swojej decyzji i tego, że znalazłem się w zaciszu parku otaczającego posiadłość. Zamek w Oporowie to piękna gotycka budowla. Stanęła w tym miejscu już w XV w. Ciekawa rezydencja obronna położona jest na wyspie z przerzuconym nad fosą kamiennym mostem. Czworoboczny dziedziniec składa się z domu mieszkalnego, wieży i baszty, we wnętrzach której znajduje się kaplica. Kilkukrotne przebudowy nie zmieniły zbytnio wyglądu zamku i tylko detale zdradzają zakres prac remontowych. Obecnie funkcjonuje tu muzeum. Całość otoczona jest pięknym parkiem założonym w XIX w., który jest idealnym miejscem na długi spacer.

Podróż rozpocząłem nad Wartą, a chciałem zakończyć nad Wisłą. Z Oporowa ruszyłem więc w kierunku Płocka. Zrobiło się jednak na tyle późno, że porzuciłem plan wieczornego zwiedzania miasta i zameldowałem się w przytulnym hotelu w samym centrum. Na płockie ulice postanowiłem wyjść z nowymi siłami z samego rana.

Po kilku godzinach spaceru po mieście stwierdziłem, że Płock jest przyjazny turyście. W centrum najlepiej zaparkować w okolicach sądu (przy placu Narutowicza), bo jest to świetny punkt startowy, położony nieopodal najważniejszych atrakcji. Zwiedzanie rozpocząłem od wizyty w widocznej z daleka bazylice katedralnej Wniebowzięcia NMP na Wzgórzu Tumskim. Świątynia stoi od 1144 r. i choć była wielokrotnie przebudowywana, zachowała swój monumentalny charakter. Szczególną uwagę warto zwrócić na kopię romańskich Drzwi Płockich. Ze Wzgórza Tumskiego spojrzałem na szerokie wody Wisły i okolicę z mostem Legionów Józefa Piłsudskiego. Następnie trasą spacerową na skraju wysokiej skarpy przeszedłem do najstarszego liceum w Polsce (tzw. Małachowianki), działającego w tym miejscu nieprzerwanie od 1180 r. Wracając na alejkę, doszedłem aż do kościoła św. Bartłomieja Apostoła. Z tego miejsca ul. Piekarską przedostałem się na przestronny rynek z piękną fontanną i ratuszem w tle. W pobliżu znalazłem piękny kościół Mariawitów. Opuszczając rynek ul. Grodzką, szybko wróciłem w okolice sądów, ale wcześniej zajrzałem jeszcze na ul. Tumską, która pełni funkcję deptaka miejskiego. Koneserom sztuki polecam wizytę w Kamienicy Secesyjnej przy ul. Tumskiej 8, gdzie można zobaczyć piękne zbiory sztuki secesyjnej i unikatową kolekcję art déco (jest to oddział Muzeum Mazowieckiego w Płocku).

Trasa, choć nie wydaje się ani skomplikowana, ani długa, wymaga poświęcenia minimum dwóch dni (mnie zajęła ostatecznie 3 dni) ze względu na dość mało elastyczne godziny zwiedzania Kopalni Soli „Kłodawa”. Jest to idealny wybór dla wszystkich, którzy poszukują ciekawych miejsc w samym sercu Polski, a przy okazji chcą zobaczyć coś nowego poza utartymi szlakami turystycznymi. Jakość dróg na całej trasie jest wyjątkowo dobra, więc na podróż wystarczy zabrać dużo dobrej muzyki, żeby bez pośpiechu delektować się malowniczymi pejzażami Wielkopolski, skraju ziemi łódzkiej i Mazowsza.

Wskazówka zegarka tyle co minęła 4.00 rano, kiedy wysiadałem z samochodu na piaszczystym brzegu Białej Nidy. Kilkadziesiąt metrów dalej jej wody łączą się z Czarną Nidą i niespiesznie płyną dalej już jako Nida. Jest to jedna z najpiękniejszych rzek, które miałem okazję zobaczyć w Polsce. Już od samego początku zafascynował mnie spokój, jaki tam panuje. Podróżowałem wzdłuż Nidy w czasie czerwcowych upałów, a nigdzie nie natrafiłem na rozwrzeszczany tłum ludzi, co było dość zaskakujące. W kilku miejscach widziałem pojedynczych amatorów wodnych atrakcji, ale były to raczej sporadyczne przypadki. Miałem więc całą Nidę tylko dla siebie.

Sposób na rzekę
Każda trasa musi mieć jakiś plan. Za punkt honoru postawiłem sobie przejechanie przez wszystkie mosty na rzece. Miało to podwójną zaletę. Po pierwsze byłem ciągle blisko rzeki, po drugie mogłem podziwiać jej koryto z pewnej wysokości. Patrząc na mapę, łatwo można zauważyć, że Nida wije się na świętokrzyskiej ziemi niczym wąż. To sprawiło, że tylko nieliczne wsie ulokowane są nad samą rzeką. Zazwyczaj płynie ona w oddaleniu od zabudowań i dróg. Wyjątek stanowią dojazdy do mostów czy kładek. Nie pomyliłem się, zakładając, że będą one przejezdne dla niemal każdego samochodu. Przemieszczałem się Mazdą MX-5, więc śmiało mogę stwierdzić, że w 99% kierowca nie powinien mieć problemu w zbliżeniu się do rzeki. Przeciwnikiem mogą być wiosenne roztopy i rozlewiska, które tworzą błotniste pułapki. Na drogach, po których jechałem, nie było kałuż, ale widziałem wyraźne ślady po wodzie stojącej w zagłębieniach. Niemniej jednak zdecydowałem się na taki plan i okazało się, że moja teza, że nikt nie buduje mostu, do którego nie da się dojechać, sprawdziła się niemal w stu procentach. Tylko w jednym przypadku musiałem odpuścić. Dlaczego? Przeczytajcie…

Pierwsze mosty za płoty
Miejsce, w którym Biała i Czarna Nida łączą swoje wody, nie jest zbyt spektakularne. Samochodem można dojechać na niewielką plażę, przy której znajduje się kładka. Chcąc przejść do punktu połączenia, trzeba przeprawić się przez podmokłą łąkę. Obserwując to miejsce z pomocą drona, widziałem, że od linii zabudowań prowadzi do niego ścieżka, ale nie zdołałem jej odnaleźć (możliwe, że wychodzi z prywatnej posesji). Zamoczyłem więc symbolicznie stopę w wodzie, po czym wsiadłem w samochód i ruszyłem dalej wzdłuż Nidy do pierwszego punktu na trasie. Był nim Zamek w Sobkowie.
Przemierzając tę trasę, zatrzymałem się na chwilę, żeby zobaczyć dwa pierwsze mosty na Nidzie. Pierwszy zbudowano nad starą drogą nr 7, a drugi – zdecydowanie większy – nad drogą ekspresową S7. Mało komfortową drogą dojechałem do Sobkowa, gdzie zatrzymałem się przy zamku. Jest to pozostałość po XVI-wiecznym dworze szlacheckim i karczmie, która zapełniała się podróżnymi przekraczającymi Nidę w tym miejscu. Dzisiaj sobkowską fortalicję wypełnia duch historii i gościnności. Na miejscu funkcjonuje hotel i restauracja o oryginalnej nazwie „Pod zakutym łbem”.
Nieopodal, w pobliżu Mokrska Dolnego, znajdują się kolejne ruiny zamku. Udałem się tam również ze względu na most, bo przecież miałem w planach pokonać Nidę każdym z możliwych. Niestety same ruiny są niedostępne i tylko dzięki temu, że obejrzałem je przy użyciu drona, mogłem zachwycić się tym urokliwym miejscem. Dookoła rozciągają się przepiękne łąki, a polnymi drogami można dojść nad rzekę.
Jadąc dalej, podziwiając malowniczy krajobraz Bugaju i Starych Kotlic, dojechałem do drogi nr 78. Kolejny most zaliczony! Do następnego mogłem jechać szutrową drogą wzdłuż wału przeciwpowodziowego, ale odpuściłem tę eskapadę, bo stwierdziłem, że szkoda zawieszenia samochodu, jeśli w to samo miejsce można dotrzeć asfaltem. Musiałem jednak zawrócić kawałek na północ, do Rębowa. Na miejscu okazało się, że nie jest to zbyt ciekawy most, a większą część jego konstrukcji zajmuje elektrownia wodna. Można po nim przejechać, ale tuż za nim kończy się asfalt i zaczyna dziurawa, szutrowa droga. Ujarzmione i wyprostowane wody Nidy lekko straciły swój urok, ale na szczęście tylko na chwilę.

Kierunek Pińczów
Z Motkowic przez Stawy dojechałem do bardzo urokliwego miejsca nad Nidą. Prowadzi do niego długa szutrowa droga obsadzona wierzbami. Na końcu znajduje się dość rachitycznie wyglądająca konstrukcja mostu. Jest przejezdny, ale po drugiej stronie droga polna droga nie wyglądała zbyt zachęcająco. Dookoła nie widać śladów cywilizacji, można tam w spokoju posiedzieć nad rzeką. Punktem obowiązkowym na mojej trasie był Pińczów. Dojechałem do niego przez Sobkowice i Skowronowo Dolne. W okolicach miasta widać, jak piękną dolinę wyrzeźbiła Nida w tym zakątku Polski. Po lewej stronie pną się w górę niewielkie wzgórza, które są niezwykłym urozmaiceniem krajobrazu. Samo miasteczko nie zmieniło się za bardzo od mojej ostatniej wizyty w 2016 r. Wtedy zatrzymałem się w Pińczowie na chwilę w drodze na spływ kajakowy. Podobnie jak za pierwszym razem plac Wolności tętnił życiem, ławeczki w parku zapełnione były mieszkańcami okolicznych wsi, którzy oczekiwali na lokalne busy. O ile mój spacer można nazwać zwiedzaniem, to w godzinę zobaczyłem w Pińczowie: pałac Wielopolskich (teraz szkoła), starą synagogę (oczywiście zamkniętą na cztery spusty) i remontowany obecnie Dom Ariański. Wszedłem też na chwilę do zabytkowego klasztoru franciszkanów. Duże wrażenie zrobiły na mnie kamienne krużganki.
Dość szybko jednak zatęskniłem za rzeką, więc bez żalu opuściłem Pińczów. Kolejnym przystankiem na trasie były Krzyżanowice Dolne. Znałem to miejsce z perspektywy kajaka i rzeczywiście kolejny raz urzekło mnie swoim pięknem.
Przecinając dolinę Nidy nieco dalej, dojechałem do Chrobrza. W pałacu Wielopolskich miałem nadzieję dowiedzieć się czegoś więcej o tej bogatej historycznie okolicy, ale zarówno informacja turystyczna, jak i sam pałac okazały się nieczynne do odwołania. Pozostało mi więc pospacerować po parku i jechać dalej, oczywiście w poszukiwaniu mostów i mosteczków oraz kładek i kładeczek.

Kolejny most znalazłem dość szybko, w Nieprowicach, a następny, ku mojemu zdziwieniu, dopiero w Wiślicy. Największą atrakcją tej miejscowości jest dom Jana Długosza. Zbudowany w 1460 r., obecnie jest siedzibą Muzeum Archeologicznego. Na uwagę zasługuje również zabytkowa gotycka bazylika Narodzenia NMP z 1350 r., której fundatorem był Kazimierz Wielki. W jej podziemiach znajduje się Płyta Wiślicka (ok. 1175 r.), unikatowy zabytek sztuki romańskiej. Otoczenie niewielkiego rynku jest bardzo klimatyczne. Przeplatają się tu popadające w ruinę drewniane chałupy z murowanymi domami powojennymi i całkiem nowoczesnymi budynkami.

Ku ujściu
Z Wiślicy wygonił mnie żar lejący się z nieba. Nie pomogły nawet okazałe drzewa rosnące pośrodku rynku – co dziś jest ewenementem – dające kojący cień. Ciągnęło mnie nad Nidę. Do wsi Czarkowy dojechałem przez Koniecmosty, Kuchary i Ostrów. Ogromną przyjemność czerpałem z możliwości podziwiania niespiesznego życia świętokrzyskiej wsi. Zdjąłem nogę z gazu, opuściłem dach i delektowałem się chwilą.
Gdy dotarłem do mostu na uboczu wsi, poczułem iście wiejskie klimaty. Na brzegu postawiono metalową wiatę, z wysokiej trawy wystawały drewniane ławeczki. Po ilości kapsli od piwa mogłem stwierdzić, że ten bulwar wieczorami tętni życiem. Rzeka jednak płynie, nic sobie z tego nie robiąc. Ruszyłem dalej i po chwili znalazłem się na ruchliwej drodze nr 79, która zaprowadziła mnie do Nowego Korczyna. W tej miejscowości moją uwagę przykuł rozległy, otoczony miszmaszem architektonicznym rynek. Więcej czasu poświęciłem na obejrzenie ruin stojącej na skarpie nad Nidą synagogi, której historia sięga XVII w. Do jej budowy posłużyły cegły z dawnego zamku królewskiego z czasów Kazimierza Wielkiego.
Chcąc zobaczyć miejsce, gdzie Nida łączy się z Wisłą, musiałem wyjechać z Nowego Korczyna w kierunku Sandomierza. Po kilku kilometrach skręciłem w prawo do wsi Grotniki Małe. Jechałem konsekwentnie, dopóki asfalt mi na to pozwalał i tym sposobem dotarłem do wału przeciwpowodziowego. Z tego punktu kilka kroków dzieliło mnie od ujścia. Tu Nida, prosta niczym strzała, wdziera się w zakole Królowej Polskich Rzek.
Opuszczając to miejsce, poczułem pewien niedosyt, bo uroda tej świętokrzyskiej rzeki jest niezwykła. Może warto jeszcze raz zwodować kajak i ruszyć na jej odkrywanie z poziomu wody i piaszczystych wysepek…

Łódź da się lubić. Trzeba znaleźć na nią sposób i dać jej szansę przechylenia szali w pozytywną stronę. Jest tam wiele niezmiennych od lat mankamentów – dziurawe drogi, walące się budynki w środku miasta i wieczny problem z parkowaniem. Na drugim biegunie jest jednak genialnie wykorzystana przestrzeń miasta, w której street art czuje się jak ryba w wodzie. Nie znam drugiego miasta w Polsce z taką ilością murali i instalacji artystycznych na ulicach. Kolejny raz, wybierając się do Łodzi postanowiłem dotknąć trzech aspektów, bez których to miasto nie mogłoby istnieć – przemysłowej przeszłości, kinematografii i sztuki współczesnej.

Jak w pigułce zrealizowałem plan? Wybrałem nocleg w „Łódzkim Pałacyku”, w pokoju osadzonym w epoce dawnych fabrykantów. Postanowiłem odwiedzić Muzeum Kinematografii, a szukając sztuki współczesnej na ulicach miasta posiłkowałem się profilem instagramowym „lodzstreetart”. Plan był dobry, a w jego realizacji pomagała mi w 100% elektryczna Mazda MX-30, co dodawało tej podróży wyjątkowego klimatu. Jeździłem bowiem typowo miejską Mazdą po typowym polskim mieście, ale odkrywałem w nim i jego okolicach mniej znane rewiry.

„Łódzki Pałacyk” polecić mogę każdemu, kto ceni piękne, stare wnętrza. Budynek od lat wkomponowany jest w ulicę Żeromskiego. Wnętrza dzielą się na część z pokojami pałacowymi i hostel. Noc postanowiłem spędzić w pokoju pod patronatem Karola Scheiblera, jednego z największych łódzkich przemysłowców w XIX wieku.

Muzeum Kinematografii z jednej strony mnie zachwyciło, ale z drugiej strony pozostawiło spory niedosyt. Z wielkim smutkiem zobaczyłem, że doszedłem do końca wystawy. Spodziewałem się czegoś więcej i przy wyjściu doinformowałem się, że w planach na jesień 2021 roku jest otwarcie kolejnych sal wystawowych. Chcąc w zarodku zgasić rozczarowanie wyszedłem z muzeum prosto do Parku Źródliska III i udałem się w stronę Księżego Młyna. Jest to pięknie zachowana część dawnej Łodzi, w której zachowały się oryginalne budynki mieszkalne wybudowane dla pracowników fabryk. Króluje tam czerwona cegła, bruk i iście łódzki klimat.

Street art po łódzku to przede wszystkim murale. Są wkomponowane w żywą tkankę miasta i żyją tak długo, jak pozwala na to tynk i otoczenie. Wiele z tych dzieł sztuki, które oglądałem w 2016 roku zniknęło bezpowrotnie, a inne zostały przesłonięte przez nowe budowle, ale tak wygląda właśnie życie murali. Dzielą żywot tynku na którym są namalowane. Wyszukałem informacje o kilku nowych i udałem się na rajd po mieście w poszukiwaniu tych naściennych malowideł. Jest to świetna okazja do zapuszczenia się w mniej znane zakamarki Łodzi.

Kolejnego dnia postanowiłem na własne oczy zobaczyć co wspólnego mają: Łódź, rzeka Pilica i Zalew Sulejowski…

Nim dotarłem nad spiętrzone zaporą wody Pilicy zajrzałem do Piotrkowa Trybunalskiego. Zaparkowałem przy dworcu PKP i rozpocząłem zwiedzanie od podziwiania zabytku techniki, czyli wieży wodnej wysokiej na 50 m. Ulicą Słowackiego udałem się na piotrkowski rynek. Po drodze minąłem XVII-wieczny barokowy klasztor O. Bernardynów. Na starym mieście zobaczyć można około 140 XIX-wiecznych zabytkowych kamienic (np. ul. Szewska, ul. Farna). Wychodząc z rynku ul. Zamkową doszedłem po chwili do wieży mieszkalnej, czyli Zamku Królewskiego w ciekawym stylu gotycko-renesansowym (obecnie miejskie muzeum). Zainteresowała mnie reklama Muzeum Piwowarstwa w Centrum Edukacji Browarniczej (ul. Szewska 2). Wizyta w nim okazała się bardzo pouczająca i ciekawa. To tak naprawdę browar do góry nogami – w przenośni i dosłownie, bo aparaturę browaru rzeczywiście zamontowano odwrotnie. Istotniejsze jest to, że wizyta w tym miejscu wywraca do góry nogami myślenie o piwie. Ciekawą opcją zwiedzania jest spacer trasą turystyczną „Filmowy Piotrków”, ukazującą piotrkowskie plenery, które możemy odnaleźć w wielu polskich filmach.
W ciągu przeszło 60 lat, od 1957 roku Piotrków Trybunalski wielokrotnie był miejscem pracy ekip filmowych, zarówno polskich, jak i zagranicznych. Nad Strawą zrealizowano zdjęcia do ponad 20 filmów, w tym 8 seriali, 1 filmu krótkometrażowego i 19 filmów pełnometrażowych – 15 polskich, 4 zagranicznych. Piotrków gościł znakomitych reżyserów, operatorów, scenografów i aktorów. Również mieszkańcy miasta wielokrotnie brali udział w realizacji filmowych produkcji.

Z Piotrkowa Trybunalskiego drogą nr 74 i pojechałem do Sulejowa. W tym niewielkim miasteczku nad Pilicą warto odwiedzić dawne opactwo Cystersów. Można zobaczyć tam pięknie zachowany i odrestaurowany romański kościół pw. św. Tomasza. Do dzisiaj przetrwały jedynie fragmenty murów, ale za to pięknie prezentują się baszty: Opacka, Attykowa, Krakowska, Rycerska, Mauretańska czy Muzyczna. Po spacerze w średniowiecznych wnętrzach ruszyłem nad pobliski zalew. Swoją nazwę wziął od Sulejowa. Po wybudowaniu tamy w 1974 r. wody Pilicy zostały zatrzymane. Powstał Zalew Sulejowski, który poza funkcjami czysto hydrologicznymi stał się ulubionym miejscem wypoczynku dla wędkarzy, żeglarzy i miłośników wszelakich sportów wodnych. Wznosząca się na 16 m zapora ma 1200 m długości. Linia brzegowa jeziora liczy ponad 55 km. W momencie budowy była to niezwykle ważna i strategiczna inwestycja, która miała poprawić stosunki wodne w oddalonej o 50 km Łodzi. Rurociąg długi na 36 km o średnicy 1,6 m miał transportować wodę do Kalinka. Następnie rurą o średnicy 2,2 m woda dostawała się do Łodzi. Po upadku łódzkiego przemysłu rozmach z jakim wybudowano rurociąg okazał się niepotrzebny. Nie zmienia to faktu, że rozmiar inwestycji robi wrażenie i pokazuje, jak wielki potencjał miała przemysłowa Łódź jeśli zdecydowano, żeby wodę do niej dostarczać z oddalonego o 50 km zalewu.

Jak dotrzeć nad brzeg jeziora? Z klasztoru w Sulejowie ul. Ustronną dojechałem do wsi Błogie Rządowe. Tam skręciłem w kierunku Zarzęcina. Trzymając się cały czas głównej drogi dojechałem nad sam brzeg. To idealne miejsce do odpoczynku nad wodą. Niestety w letnie weekendy panuje tutaj ogromny ścisk i gwar. Drugim miejscem gdzie można dotrzeć nad samą wodą jest Karolinów. Tam warto zatrzymać się na terenie N1Surf, czyli szkoły windsurfingu. Polecam też malowniczą plażę we wsi Tresta. Jadąc dalej dojechałem do Smardzewic, gdzie zobaczyć można konstrukcję tamy. W Smardzewicach polecam również zajrzeć do restauracji „Dworek Biały Domek” (ul. Zacisze 24) z pyszną polską kuchnią. Zatrzymałem się tam na noc w bardzo przytulnych i stylowych pokojach hotelowych w górnej części dworku. Kolejnego dnia z samego rana postanowiłem poznać drugi brzeg zalewu Sulejowskiego. Na ciekawe miejsca do spacerowania trafiłem dopiero w okolicach Barkowic i Murowańca. W tej ostatniej wiosce dotarłem na koniec leśnej drogi, która nagle urywała się w bagnie. Dalej poszedłem pieszo wąską ścieżką i doszedłem do miejsca w którym widać jak wody Pilicy i Luciąży wlewają się do Zalewu Sulejowskiego. To urokliwa okolica, ale gdyby nie wysokie kalosze to nie byłbym w stanie nic zobaczyć, bo teren był bardzo podmokły.

Wróciłem nad tamę i w dalszą podróż udałem się do Tomaszowa Mazowieckiego mijając teren kopalni odkrywkowej piasków kwarcowych. Dojechałem na parking przy ul. Modrzewskiego, gdzie aż roi się od drogowskazów kierujących do „Niebieskich Źródeł”. Po niedługim spacerze leśną drogą doszedłem do malowniczych źródeł krasowych, które dzięki efektowi rozproszonego światła słonecznego mają kolor niebiesko – błękitno – zielony. Utworzono w tym miejscu rezerwat przyrody, który chroni niezwykłości tego fragmentu doliny Pilicy. Nieopodal parkingu znajduje się bardzo ciekawy Skansen Rzeki Pilicy. Ogromne wrażenie zrobiła na mnie eksponowana w nim bogata kolekcja kamieni młyńskich.

Znad Niebieskich Źródeł pojechałem do pobliskiej, malowniczej Spały. W okresie międzywojennym podejmowano działania, aby z tej niewielkiej osady uczynić letnią rezydencję prezydencką. Bywał tu Józef Piłsudski, Stanisław Wojciechowski czy Ignacy Mościcki. On również zapoczątkował tradycję ogólnopolskich dożynek (pierwsze obchody w 1927 r.). Dzisiaj Spała obok funkcji miejscowości wypoczynkowej kojarzy się głównie z Ośrodkiem Przygotowań Olimpijskich. Warto zatrzymać się chociaż na chwilę w parku, zobaczyć historyczny posąg żubra i przejść nad Pilicę. Okolica jest naprawdę urokliwa. Ze Spały warto pojechać do pobliskiej Konewki. Można zobaczyć tam unikatowy schron kolejowy o długości 380 m. Został wybudowany przez Niemców w czasie II wojny światowej.

Ostatnim punktem na mojej trasie był Inowłódz. Dojeżdżając do centrum warto skręcić w ul. św. Idziego i udać się do położonego na wzgórzu kościoła pw. św. Idziego. Pierwsze wzmianki o istnieniu świątyni w tym miejscu pochodzą z roku 1145. W samym miasteczku dogodnym miejscem do zaparkowania jest plac na ul. Stefana Czarnieckiego. Zwiedzanie rozpocząłem od wizyty w ruinach zamku z czasów Kazimierza Wielkiego. Z zamkowej wieży roztacza się piękny widok na miasteczko. W jego wnętrzach funkcjonuje muzeum, dom kultury i biblioteka. Z zamku ul. Tamka doszedłem nad Pilicę. Po drodze koniecznie trzeba zobaczyć budynek dawnej synagogi. Dzisiaj w jej dolnej części funkcjonuje sklep spożywczy. Idąc dalej docieramy nad brzeg rzeki i niewielką plażę. Stąd można wyruszyć na spływ kajakowy. Pilica na tym odcinku jest niezwykle malownicza i najlepiej podziwiać ją z perspektywy kajaka. Ciekawą opcją jest spływ ze Spały do Inowłodza (ok. 8 km, 3h).

Zachwycony tymi zakątkami województwa łódzkiego nie mogłem wyjść ze zdziwienia, że tyle razy mijałem te miejsca tuż obok. Jest to teren, który wymaga od turysty sporego zaangażowania. Łódź sama w sobie, żeby nie była męcząca musi być zwiedzana z pomysłem i planem. Okolice miasta, o czym przekonałem się na własnej skórze miejscami roją się od tradycyjnych atrakcji, a następnie przez wiele kilometrów wymuszają sporą pracę wyobraźni i umiejętności czytania mapy, żeby znaleźć coś godnego uwagi. Taka po prostu jest Ziemia Łódzka – piękna i nieoczywista.