Wiosną 2025 r. media obiegła informacja, że po kilku latach przerwy została ponownie udostępniona podziemna trasa rowerowa w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym. Podkreślam, że chodzi o MRU – Pętla Boryszyńska. W obrębie dawnych umocnień działa również podziemna trasa turystyczna w Pniewie. Długo się nie zastanawiając, założyłem rower na bagażnik w Maździe CX-80 i wyruszyłem do Boryszyna. To wyjątkowa atrakcja, bo w jej przypadku nie ma znaczenia ani pogoda, ani pora dnia. Tam przez cały rok panują podobne warunki – jest chłodno i ciemno.

Kilka słów o MRU

Międzyrzecki Rejon Umocniony to wyraźny przykład tego, jak pewne rozwiązania militarne mogą się okazać nietrafione. Niemcy zaczęli budowę tej sieci umocnień na długo przed II wojną światową. W efekcie powstało ponad 30 km podziemnych tuneli, a cały system fortyfikacji rozciąga się na powierzchni ok. 100 km.
Historia potoczyła się tak, że obiekt nigdy nie został wykorzystany zgodnie z przeznaczeniem. Nie udało się też ukończyć go zgodnie z założeniami. Po 1945 roku MRU znalazł się na terenie Polski. Przez dziesięciolecia powstawały różne pomysły na zagospodarowanie tej podziemnej sieci korytarzy. Eksplorowali je tzw. bunkrowcy, którzy na ścianach zostawili po sobie liczne ślady w postaci napisów czy malowideł.
Podziemny kompleks przyciągnął także nietoperze. To właśnie ze względu na fakt, że każdego roku zimuje ich tam ponad 30 tys., utworzono w MRU rezerwat „Nietoperek”. Mając na uwadze ochronę tych skrzydlatych ssaków, podziemne trasy w okresie zimowym działają w ograniczonym zakresie. MRU Pętla Boryszyńska dostępna jest od połowy kwietnia do połowy października.

Podziemna trasa rowerowa

Przygodę trzeba zacząć od rezerwacji. Telefonicznie ustaliłem, że znajdzie się dla mnie miejsce w kompletowanej grupie. Liczba miejsc jest ograniczona, więc warto zaplanować taką eskapadę z większym wyprzedzeniem. Dostałem kilka wskazówek, co zabrać i jak się przygotować. Do podstawowych spraw należy kwestia światła – trzeba mieć na głowie czołówkę oraz sprawne oświetlenie roweru. W podziemiach nie ma stałego światła, więc w trakcie zwiedzania widać tylko to, co się oświetli samemu. Oczywiście przy grupie 12 osób robi się tam całkiem jasno, bo przecież każdy ma ze sobą źródło światła.
Kolejna sprawa to ubiór. W podziemiach panuje dość niska temperatura. Jazda na rowerze jeszcze bardziej potęguje chłód, więc nawet w środku lata trzeba zabrać ze sobą ciepłe okrycie. Ja skorzystałem w czasie tego przejazdu ze sprzętu firmy Intersport. Poza obowiązkowym dla mnie kaskiem na głowie (Alpina Mythos 3.0) zabrałem także kurtkę The North Face Comball 2.0. Świetnie sprawdziły się także buty Salomon Extend GTX, bo zwiedzanie łączy w sobie jazdę na rowerze i chodzenie po podziemiach z różnym podłożem, w tym także po stromych schodach. Moje buty świetnie utrzymywały przyczepność.
Z technicznego punktu widzenia jazda w podziemiach nie jest trudna. Zauważyłem, że dla kilku osób wyzwaniem było to, że trasa prowadzi dość wąskim chodnikiem. Kiedy jednak załapie się rytm, to przejazdy nie sprawiają problemów. Doświadczony przewodnik szybko dostrzegł osoby, którym jazda sprawiała trudność, i umieścił je na przedzie grupy. One nadawały tempo i po kwadransie ich początkowe problemy zniknęły.

Na dół!

Zwiedzanie rozpoczyna się od spotkania przy budynku kasy. W moim przypadku grupa składała się z przypadkowych osób, ale szybko nawiązała się nić porozumienia, co poskutkowało życzliwym wsparciem. Po krótkim wprowadzeniu trzeba wnieść rowery po kilku schodach, a następnie… znieść je do schronu. I tu zaczynają się schody – dosłownie i w przenośni. Na zbiórce widziałem, że mój gravel wywołał zdziwienie kilku osób z rowerami elektrycznymi. Szybko się jednak okazało, że to ja z rowerem ważącym niecałe 9 kg jestem na wygranej pozycji, bo bez większego wysiłku zszedłem z nim po schodach. I to jeszcze nie tych najbardziej wymagających. Na te wąskie i strome przyszedł czas za chwilę.
Kiedy już wszyscy znaleźliśmy się w schronie, nasz przewodnik Marek zrobił krótkie wprowadzenie historyczne. Zobaczyliśmy kilka pomieszczeń dla obsługi. Później przyszedł czas na kolejny etap, czyli zejście ok. 20 m w dół. Klatka schodowa w szybie jest bardzo wąska. Zejście nią z rowerem wymaga trochę gimnastyki i opanowania techniki skręcania przedniego koła w odpowiednim momencie. Na tym etapie z naszej grupy odpadł jeden uczestnik, który zrezygnował ze względu na ważący ok. 40 kg rower elektryczny. Trzeba bowiem pamiętać o tym, że zniesienie roweru to połowa sukcesu, bo po zwiedzaniu trzeba z nim tą samą drogą wrócić na górę. Czy jest to trudne? Dla mnie nie stanowiło to żadnego problemu. Większość mężczyzn w grupie też nie miała z tym kłopotu. Kobietom pomogli ich partnerzy i cała akcja znoszenia rowerów zajęła może 10 min.

No to jazda!

Grupa w podziemiach formuje się w długi wężyk. Ważne jest utrzymanie odstępów, żeby bezpiecznie wyhamować, bo rowery nie mają z tyłu światła stopu. Istotne jest także przekazywanie informacji z przodu na tył. Były to proste komendy: w prawo, prosto, stop. Pierwsze 30 min zajęło nam docieranie techniczne, później grupa jechała już bardzo sprawnie. Jak wskazuje sama nazwa, w podziemiach jest pętla, więc rozpoczęliśmy od odwiedzenia jej zakamarków. Później wyruszyliśmy do bardziej oddalonych partii.
Trasa rowerowa wiedzie dawnym torowiskiem kolejki podziemnej. Z charakterystycznych miejsc wymienić trzeba dworce, które pozwalały na wymijanie składów, magazyny i maszynownie. W sumie jest to dość powtarzalny schemat. Tunele między dworcami pokonywaliśmy ekspresowo. Później przychodziła chwila na postój i zwiedzanie. Sama jazda ani razu nie trwała dłużej niż 5 min. Łącznie pod ziemią wykręciliśmy ok. 9 km, więc jest to naprawdę spory odcinek, którego jednak się nie czuje. Brakuje punktów odniesienia, a wszystko wydaje się bardzo podobne.
Przewodnicy znają te podziemia jak własną kieszeń, co daje się odczuć. Marek trzymał grupę w ryzach i zatrzymywał nas w naprawdę interesujących miejscach. W trakcie zwiedzania krok po kroku wyjaśniał, po co powstały konkretne elementy i na końcu złożyło się to w spójną całość. Przygoda na dwóch kółkach pod ziemią zajęła nam ok. 3 godz.

Niezwykłe doświadczenie

Na jednym z dworców przeprowadziliśmy interesujące doświadczenie. Wszyscy na moment zgasili latarki. Dookoła nas zapanowała idealna czerń. Marek zachęcił nas do zrobienia kilku kroków w przód. Trudno uwierzyć, ale już po pierwszym z nich kompletnie nie wiedziałem, gdzie idę. Poza brakiem światła wszyscy na chwilę przestali się odzywać. Słychać było tylko oddechy i bicie serc. Dookoła nas panowała nie tylko idealna ciemność, ale też tak gęsta cisza.
Myślę, że właśnie ta inność doświadczeń sprawia, że jest to tak wyjątkowa atrakcja. Nie ma w Polsce drugiego takiego miejsca, gdzie można pokonać legalnie na rowerze 9 km podziemi. Trasa tunelami oddziałuje na nasze zmysły, nawet jeśli tego nie zauważamy. Kiedy przyszedł czas końca wycieczki, poczułem żal, a minęły przecież aż 3 godz. Z całym szacunkiem dla innych muzeów, ale w nich zazwyczaj po godzinie moja percepcja spada i szukam drogi do wyjścia. W MRU – Pętla Boryszyńska chętnie zostałbym dłużej. Nie było takiej opcji, ale przecież zawsze mogę wrócić. I z pewnością to uczynię, choćby po to, żeby raz jeszcze doświadczyć niezwykłości tych podziemi.

Każdego roku plan moich marcowych podróży był taki sam. W połowie miesiąca siadałem za kierownicą mazdy i jechałem na wschód Polski. Szukałem głównie rozlewisk Biebrzy, Narwi i Bugu. W bonusie zazwyczaj dostawałem stada migrujących gęsi. Oglądałem Podlasie, które powoli budzi się do życia. Rok 2025 przyniósł zmianę schematu. Rozlewisk, z powodu suszy, nie będzie. Musiałem więc zmienić plany. Mój wzrok zatrzymał się na styku granic województw dolnośląskiego, lubuskiego i wielkopolskiego.

Czytając książkę Sławomira Sochaja Niedopolska. Nowe spojrzenie na Ziemie Odzyskane, wynotowałem sobie całą listę miejsc, które chciałbym zobaczyć. Mazdą CX-60 ruszyłem na zachód Polski w poszukiwaniu śladów przeszłości. I tych konkretnych, namacalnych, jak i tych subtelnych i niedopowiedzianych. Przygotowując się do tej podróży, uważnie prześledziłem przebieg granicy II Rzeczypospolitej ustanowionej po traktacie wersalskim z 1919 roku. Sięgnąłem też do map ukazujących przebieg granicy zaborów. Solidnie przygotowany ruszyłem zobaczyć arcyciekawy styk przeszłości i teraźniejszości.

Ziemie Odzyskane

Przenieśmy się na chwilę do Beniowej. To wieś w dolinie górnego Sanu w Bieszczadach. Według danych z lat 20. XX wieku w prawie 100 stających w niej domach mieszkało około 580 osób. Dzisiaj śladów po tej wsi praktycznie już nie ma. Ostał się cmentarz, na którym natura cierpliwie pochłania resztki nagrobków. Tylko oczami wyobraźni możemy zobaczyć przestrzeń, która kiedyś tętniła życiem. Po wysiedleniach w ramach akcji Wisła po II wojnie światowej większość domostw strawił ogień. Ludzie zniknęli. Działo się tak w licznych wsiach na terenie Bieszczadów i Beskidu Niskiego. Skala tego wydarzenia była ogromna i rzesze ludzi ze wschodu Polski wyruszyły na zachód i północ. Mieli zająć Ziemie Odzyskane, które zostały włączone w granice naszego kraju po II wojnie światowej. Wyszli ze świata, który zniknął, a jego pozostałości oglądać można głównie w skansenach (m.in. w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku).
Fala przesiedleńców zalała dawne niemieckie miasta i wsie. Tu jednak, choć skala wysiedleń była również ogromna, nikt nie puszczał z dymem całych wsi. Na ludzi czekały murowane domy, kamienice i miasta z infrastrukturą. Niemcy sukcesywnie opuszczali swoje domostwa, a Polacy z przydziałami w ręce meldowali się w dawnych pałacach, kamienicach i gospodarstwach.
Kiedy myślałem o tych wydarzeniach, siedząc na ławce na rynku w Szprotawie, zaczęło do mnie docierać, że te wydarzenia to coś na kształt wielkiej teatralnej sceny, z której wyproszono dotychczasowych aktorów, a ich miejsce zajęli nowi. Tło, rekwizyty i przestrzeń zostały bez zmian. Nie można dzisiaj patrzeć na historię tych ziem bez kontekstu przesiedleń. Ludzie zaczęli egzystować w otoczeniu nie swojej przeszłości i żyjąc w teraźniejszości, zaczęli budować przyszłość.
Od tych wydarzeń minęło prawie 80 lat. Wyruszając w moją trasę, chciałem zobaczyć, jak dzisiaj wygląda ten świat. Wyjazd w zachodnią część Polski połączyłem z przejazdem starą czwórką (czyli dawną drogą krajową nr 4) od węzła Krzywa do Zgorzelca. Kiedy skończyłem spacerować po Görlitz (niemiecka część Zgorzelca), koła Mazdy CX-60 skierowałem na północny wschód. Pierwszym przystankiem, którego nie miałem w planie, stała się Iłowa. Zobaczyłem drogowskaz do zespołu pałacowo-parkowego i tak zaczęła się moja przygoda.

Mury szepczą o przeszłości

Podjąłem świadomą decyzję, że nie będę przepisywał dziesiątek dat ani serwował różnych nazwisk rodowych. One nijak nie zachęcą to wyjazdu na zachód Polski. Zachęcić może za to szczery zachwyt, który bardzo często przeplatał się we mnie ze zmieszaniem. Mam świadomość, że wszystkie z polecanych na tej trasie miejsc, czyli Iłowa, Żary, Żagań, Szprotawa, Nowe Miasteczko, Kożuchów, Nowa Sól, Zbąszyń, Wolsztyn, Sława, Leszno, Rawicz i Krotoszyn, są z jednej strony zachwycające, a z drugiej odpychające. Mury w tych miastach szepczą o przeszłości. Są też niejednokrotnie niemymi świadkami upadku pięknych przestrzeni. Obdrapane tynki, walące się ruiny czy wstawione brutalnie kanciaste betonowe plomby rodem z PRL-u.
Wiem, że nie każdego porywają takie klimaty i taka dwoistość. Bardzo często, zwłaszcza parę kroków od rynku czy jakiegoś reprezentacyjnego deptaka, czar pryska i robi się smutno na widok zrujnowanych kamienic, podwórek, kościołów czy pałaców. W centrum Żar stoi ogromny budynek, który nawet w stanie ruiny potrafi zachwycić mnogością detali i zdobień. Jednych taki widok będzie zachwycał, a innych odstraszał.
Pojechałem na Ziemie Odzyskane z konkretnym nastawieniem. Wydawało mi się, że przez lata, kiedy mieszkałem na Dolnym Śląsku, obyłem się już z podejściem do życia wśród ruin. Pierwsze pokolenie przesiedleńców często nie kiwnęło nawet palcem w poniemieckich domach. Uważali, że szkoda pieniędzy i czasu, bo Niemcy i tak wrócą i będzie trzeba wszystko oddać. Takie podejście, choć obecnie abstrakcyjne, pokutuje po dziś dzień. Są przykłady pięknych renowacji, ale stanowią one niewielki promil wśród budynków popadających w ruinę.
Weźmy jako przykład Nowe Miasteczko. Trafiłem tam późnym wieczorem. Słońce pomarańczowymi promieniami muskało ściany kamienic. Zaparkowałem Mazdę CX-60 w jednej z bocznych ulic i pieszo poszedłem na rynek. Gdyby pościągać współczesne szyldy, to poczułbym się jak 50 lat temu. Sceneria rodem wyjęta ze starych filmów. Na ulicach pustki. Ciszę co jakiś czas przerywał szum przejeżdżającego samochodu. Z kominów snuły się czarne, gryzące dymy. Na ścianach budynków spod tynku wyłaniały się niemieckie napisy. Miejscowość totalnie nieturystyczna, bo niby co w takim miejscu zwiedzać?
Dla mnie jednak już sama ta przestrzeń jest godna uwagi. Z daleka widziałem też wieżę kościoła, z której rozległy się dzwony. Przez cały dzień odbijałem się od zamkniętych na głucho drzwi do świątyń, więc pomyślałem, że zajrzę chociaż do jednego z nich. Na progu spotkałem proboszcza, który od razu rozpoznał we mnie przyjezdnego. Weszliśmy razem do środka, a mnie widok gotyckich sklepień poraził swoim pięknem. Historia tego kościoła sięga XV wieku. Znajduje się w nim unikatowy gotycki ołtarz, który odnaleziono po prawie sześciu dekadach w Kaliszu.
Kiedy wyszedłem z kościoła, moją uwagę przykuły wyblakłe litery na ścianie pobliskiej kamienicy. Zabrałem się za fotografowanie, co wzbudziło zainteresowanie parkującej obok mieszkanki. Zapytała, dlaczego robię zdjęcie ściany. Kiedy powiedziałem jej, że na ścianie jest dawna reklama zakładów mleczarskich, była wyraźnie zaskoczona, bo w cieniu tej ściany parkuje od lat. Nigdy jednak nie zwróciła uwagi na to, co miała nad głową. Myślę, że to często spotykane podejście na Ziemiach Odzyskanych, gdzie ludzie nie chcą żyć „nie naszą historią”. Mury jednak cierpliwie niosą opowieść o przeszłości.

Skrzynia skarbów

Nie znając wcześniej tego zakątka Polski, nie wiedziałem, że jest to prawdziwa skrzynia skarbów. Każde miasto i miasteczko ma coś, za czym stoi wielowiekowa historia. Czasami będzie to po prostu zachowany układ urbanistyczny i stare kamienice, a czasami okazały pałac, kościół czy zamek. Bardzo duże wrażenie zrobił na mnie park nad Bobrem w Żaganiu, gdzie wznosi się ogromny pałac. Dopiero kiedy spojrzy się na niego od strony rzeki, widać, jak wielka jest to bryła.
W Kożuchowie moją uwagę przykuły dawne mury miejskie. Wybrałem się wzdłuż nich na spacer i podziwiałem wciśnięte w ten owal budynku. Ciekawą formę ma tam również budowla pośrodku rynku, gdzie do dawnej ceglanej wieży przyklejono kanciasty budynek. Pierwszy raz byłem też w porcie rzecznym na Odrze, bo taki można znaleźć w Nowej Soli. W Zbąszyniu odnalazłem pomnik muzykanta z kozłem i bliżej poznałem historię tego instrumentu. Do Wolsztyna pojechałem głównie ze względu na parowozownię, ale bardzo zaskoczył mnie skansen z przykładami budownictwa drewnianego z zachodniej Wielkopolski. Ten region kojarzy mi się głównie z ceglanymi domami, więc tym większe zaskoczenie stanowiły kolejne obiekty w skansenie, z drewnianym wiatrakiem na czele.
Leszno, Rawicz i Krotoszyn to wyraźnie inny świat. Również pełno w nich zabytków, ale przez swoją wielkość mają zupełnie inny klimat niż Szprotawa czy Kożuchów. Potrafią jednak zachwycić i zaskoczyć. Ogromne wrażenie zrobiło na mnie wnętrze kościoła św. Andrzeja Boboli w Rawiczu. Bryła kościoła ma kształt prostokąta, ale jej wnętrze to wbudowany w niego owal z 16 kolumnami i dwoma kondygnacjami empor (balkonów).
W Lesznie na dłużej przykuły moją uwagę epitafia wyeksponowane dookoła kościoła Świętego Krzyża. To naprawdę wyjątkowe arcydzieła sztuki nagrobnej. Nie chcę jednak tworzyć wrażenia, że w tych miastach tylko zabytki sakralne są godne uwagi. Ratusze, kamienice otaczające rynek czy przedwojenne wille są równie ciekawe. Tak naprawdę, spacerując po centrum któregokolwiek z tych miast, o których wspomniałem, można poczuć się jak w żywym muzeum.

Podróż na własnych zasadach

Jeżdżąc Mazdą CX-60 po tych wszystkich miejscach, nabrałem przekonania, że taką podróż od A do Z trzeba uszyć na własną miarę. Trudno określić, ile czasu potrzebne będzie na zwiedzenie konkretnego miejsca. Pierwotnie z opisów wynikało, że w Żarach spędzę więcej czasu niż w Żaganiu, a było odwrotnie. W Krotoszynie zniosło mnie daleko poza centrum, bo chciałem zobaczyć drewniany kościół św. Fabiana i św. Sebastiana. Nie da się więc wcisnąć tego w jakieś sztywne ramy. Każdy będzie miał swoje tempo i myślę, że najbardziej jest to uwarunkowane indywidualnym podejściem. Równie dobrze można spacerować po tych miastach godzinami, ale można też przejechać przez ich centrum samochodem i nawet bez wysiadania zobaczyć z zewnątrz to, co najważniejsze.
Jeśli ktoś wybierze się w podróż moimi śladami, muszę uprzedzić, że dość skomplikowana jest sprawa parkowania. W każdym z tych miast odbywa się to na innych zasadach. Generalnie polecam ustawianie nawigacji na „rynek”, bo większości miast parkowanie jest płatne, a co za tym idzie rotacja na parkingach jest spora i można znaleźć parking blisko najważniejszych atrakcji. Trudno jest też znaleźć odpowiedni nocleg, gdzie jakość podążałaby za ceną. Podobnie jest z gastronomią, która o ile istnieje, to często opiera się głównie na fast foodzie. W takich miejscach jak Sława, Leszno czy Rawicz znajdzie się dobrą restaurację, ale w skali całej trasy jest ich naprawdę niewiele.
A stan dróg? Ten jest bardzo różny i co mnie zaskoczyło, to fakt, że dwa razy nawigacja poprowadziła mnie… szutrową drogą. Są też odcinki bardzo wyboiste i dziurawe, więc ściąganie nogi z gazu i jazda slalomem między wyrwami w asfalcie jest dość częsta.
Trasę mogę śmiało polecić na czas od marca do października. Im będzie bardziej zielono, tym ogólne wrażenie będzie lepsze. Odradzam jednak wyjazd w te okolice zimą, bo słota, krótkie dni i brak zieleni nie wypłyną właściwie na odbiór tych miejsc.
Przed wyjazdem gorąco polecam zapoznać się ze wspomnianą książką Sławomira Sochaja. Dzięki niej oglądałem te wszystkie miejsca z dużo szerszej perspektywy, a bez tego można nie zauważyć subtelnego fenomenu tego zakątka Polski.

Nieczęsto w Polsce zdarza się możliwość przejazdu drogą w samym sercu gór. Popularne szlaki wiodą zazwyczaj dolinami, a asfaltowe szosy nie wspinają się na górujące nad nimi granie. Na Podhalu, co prawda, znajdzie się sporo dróg w okolicach Zębu, Czerwiennego czy Kościeliska, ale są to raczej wąskie drogi dojazdowe biegnące przez wieś. Autostrada Sudecka to inna bajka. To droga z prawdziwego zdarzenia – szeroka, asfaltowa, kręta i… piękna! Łączy przełęcz Polskie Wrota z Międzylesiem. Różnie podaje się jej długość, bo jedne źródła mówią o ok. 42 km, a jak wytyczy się trasę na mapie, to ta pokazuje 48 km. Kiedy w piękne jesienne popołudnie jechałem Autostradą Sudecką, licznik Mazdy CX-60 pokazał, że przybyło mi ok. 50 km. Uśredniając, można uznać, że jest to ok. 47 km malowniczej górskiej drogi! A to już brzmi jak plan na pasjonującą wycieczkę dla miłośników jazdy po krętych szosach z pięknymi widokami.

Kilka słów o historii

Droga wojewódzka nr 389, nazywana Autostradą Sudecką, została wybudowana w latach 30. XX w. W pierwotnym założeniu miała zostać włączona do sieci Sudetenstraße łączącej różne miejsca turystyczne w tym zakątku gór. Budowniczym udało zrealizować się dwa odcinki: Świeradów-Zdrój – Szklarska Poręba oraz przełęcz Polskie Wrota – Międzylesie. Poza znaczeniem turystycznym droga miała również pełnić funkcje militarne. W czasie II wojny światowej pracę nad jej budową i fortyfikowaniem sprawował Hermann Göring, przez co nazywano ją również Autostradą Göringa.
Militarne znaczenie tej drogi po 1945 r. utraciło sens, bo znalazła się na terenie Polski. Turystycznie również była niewykorzystana, ponieważ w wielu miejscach biegnie bardzo blisko granicy naszego kraju z Czechami. Nieliczni turyści zapuszczali się nią w okolice Zieleńca, a dalej panował głównie ruch lokalny. Ten nigdy nie był duży, bo nawet dzisiaj, kiedy ewidentnie wsie wzdłuż drogi cieszą się popularnością i są rozbudowywane, trudno mówić o dużym natężeniu ruchu. Zimą wiele odcinków jest nieutrzymywanych, więc mogą być nieprzejezdne.

Droga wśród gór

Przez przełęcz Polskie Wrota, między Dusznikami-Zdrojami a Kudową-Zdrojem, przebiega ruchliwa droga nr 8. Mkną nią karawany tirów, które z trudem pokonują dość stromy podjazd. W kulminacyjnym punkcie pojawia się pas do lewoskrętu (jadąc od strony Dusznik) i po opuszczeniu ruchliwej drogi nagle świat zmienia się o 180 stopni. Ruch maleje, a po obu stronach pną się w górę potężne sosny. Krętą drogą w tej leśnej scenerii dojeżdża się do Zieleńca. To miejsce w Górach Orlickich, ze względu na swój wyjątkowy mikroklimat zimą, stało się mekką narciarzy. Ogromny rozwój, jaki nastąpił na przestrzeni ostatnich dekad, widać gołym okiem w postaci licznych wyciągów i hoteli. W okresie, kiedy nie ma śniegu, po okolicy wędruje sporo turystów z Polski i Czech. Nad Zieleńcem wznosi się m.in. Orlica zaliczana do Korony Gór Polski. Wejście na nią z parkingu przy pomniku Heinricha Rübartscha zajmuje ok. 45 min. Na szczycie stoi wieża widokowa. Główny wierzchołek ulokowany jest w Czechach, parę metrów od granicy. Stoi tam trójkątny obelisk upamiętniający wizytę Johna Quincy Adamsa (późniejszego prezydenta USA), cesarza Józefa II oraz Fryderyka Chopina.
Jadąc Autostradą Sudecką dalej, tuż za Zieleńcem natrafia się na skręt w lewo w kierunku Dusznik-Zdroju. Opcjonalnie warto zjechać z głównej szosy i po ok. 2 km zatrzymać się na przydrożnym parkingu, z którego szlak prowadzi na malownicze Torfowisko pod Zieleńcem.
Kolejną miejscowością na głównej trasie jest Lasówka. Na jej początku znajduje się sympatyczna agroturystyka Doboszówka, w której miałem przyjemność zatrzymać się wiele lat temu, na początku realizacji projektu Slow Road. Jeśli ktoś chce doświadczyć górskiego świętego spokoju, to jest to idealny adres. Sama wieś nie wyróżnia się niczym szczególnym. Stare poniemieckie zabudowania wymieszane są ze współczesnymi budynkami. Gdy spojrzy się w stronę południową, to można dostrzec czeskie wsie. Od tego miejsca aż do Poniatowa droga prowadzi cały czas wzdłuż granicy.
Tu małe wyjaśnienie, bo patrząc na przebieg drogi nr 389, nie prowadzi ona tak jak napisałem wyżej. Znaki oraz miłość do zawieszenia samochodu przekonują, że lepiej wybrać ten drugi wariant. On też nie jest gładki niczym stół i wolny od dziur, więc strach nawet myśleć, jak musi wyglądać fragment drogi, o którym znaki ostrzegają, że jest „uszkodzona”.
Takie rozwiązanie ma pewien minus. Jadąc z Lasówki, dociera się do Mostowic. Droga nr 389 wiedzie w górę, w stronę Przełęczy Spalonej, a alternatywny, mniej dziurawy, odcinek biegnie dalej doliną do Poniatowa. Proponuję więc odbić na kilka kilometrów, bo do przełęczy droga jest niemal idealna, a stoi na niej bardzo klimatyczne schronisko PTTK Jagodna. Atrakcją samą w sobie jest to, że można do niego komfortowo dojechać samochodem. W schronisku szczególnie polecam racuchy z jagodami. Po ich zjedzeniu najlepiej wybrać się na spacer na Jagodną – najwyższy szczyt Gór Bystrzyckich zaliczany do Korony Gór Polski. Przejście spokojnym tempem w obie strony zajmuje ok. 2 godz. 30 min.

Dwa zamki

A co, kiedy pojedzie się w Mostowicach w stronę Poniatowa? Droga jest piękna! Prowadzi doliną wzdłuż Dzikiej Orlicy. Szum tej rzeki jest naprawdę boski i dodaje drodze niezwykłego uroku. Jadąc nią, ściągałem nogę z gazu, żeby cieszyć się widokami. Ich największe skupisko znajduje się na odcinku z Poniatowa do Gniewoszowa. Ależ pięknie widać stamtąd dolinę Nysy Kłodzkiej, Masyw Śnieżnika, Góry Bialskie i Góry Złote!
Za Gniewoszowem warto na chwilę przystanąć na parkingu przy drodze i przejść do ruin zamku Szczerba. Wzniesiony został na wysokości 520 m n.p.m. Przypuszcza się, że pełnił funkcję strażniczą na drodze biegnącej w kierunku Przełęczy Międzyleskiej. Źródła milczą zarówno o dacie jego budowy, jak i o tym, kto był właścicielem tej pokaźnych rozmiarów budowli. Pierwsza wzmianka o zamku pojawia się pod koniec XIII w., kiedy czeski król Wacław II podarował go cystersom z Kamieńca Ząbkowickiego.
W 1318 r. warownia została zniszczona i wróciła ponownie w ręce czeskie. Z 1358 r. pochodzi dokument mówiący o tym, że jego właścicielem został Otto von Glaubitz. Gdy nastał czas wojen husyckich, który obrócił w ruinę wiele zamków na Dolnym Śląsku, okrutny los spotkał też zamek Szczerba. Od ok. 1428 r. pozostaje w ruinie. Cudem ocalały jego pozostałości, bo już w XVIII w. zaczęły służyć okolicznym mieszkańcom jako źródło kamienia. Ruiny zamku Szczerba wyróżnia to, że zachował się w nich oryginalny układ z przełomu XIV i XV w. Wiele budowli na Dolnym Śląsku na przestrzeni wieków zostało przebudowanych z warowni obronnych na rezydencje pałacowe. Kolejne modernizacje i zmiany zacierały pierwotny charakter obiektów. Spacer po ruinach wymaga sporej wyobraźni, bo czas działa na ich niekorzyść. Mimo ogromnej skali zniszczeń to, co przetrwało do naszych czasów, nadal robi ogromne wrażenie.
Końcowym punktem Autostrady Sudeckiej jest Międzylesie. To urokliwe miasteczko położone przy drodze nr 33 prowadzącej z Kłodzka w kierunku granicy z Czechami. Jego główną atrakcją jest zamek położony przy rozległym rynku. Budowla została wzniesiona prawdopodobnie pod koniec XIV w. i należała początkowo do rodu Glaubitzów. Pod koniec XVI w. rodzina Tschirnhausów w miejscu dawnego zamku postawiła renesansowy dwór. To właśnie on posłużył jako baza XVII-wiecznej rozbudowy. Najstarszą zachowaną częścią zamku jest tzw. Czarna Wieża pochodząca ze średniowiecza. W architekturze zespołu pałacowo-zamkowego renesans przenika się z barokiem.
W 1653 r. austriacki magnat Michael Ferdynand hrabia von Althann nabył okoliczne dobra i przystąpił do odbudowy miasta, które ucierpiało w czasie potopu szwedzkiego, a następnie strawił je pożar. Za jego czasów zamek został powiększony o dwa barokowe skrzydła. Zadbana budowla w spokoju doczekała końca II wojny światowej. W maju 1945 r. rodzina von Althannów, obawiając się Armii Czerwonej, w pośpiechu opuściła międzyleski zamek, choć władali oni okolicznymi dobrami przez kilka wieków.
W 1972 r. w renesansowej części wybuchł pożar, który mocno uszkodził zabytkowe wnętrza. Obecnie w zamku trwają prace mające na celu udostępnienie go turystom i gościom hotelowym. W jednym z barokowych skrzydeł działa restauracja i hotel. Tuż obok zamku stoi zabytkowy kościół Bożego Ciała o gotyckich korzeniach, który z zamkiem jest połączony przejściem galeriowym.

Niekończąca się opowieść

Autostrada Sudecka kończy się nagle. Z górskiego raju bez ostrzeżenia trafia się na ruchliwą szosę. Chcąc zaliczyć miękkie lądowanie, można w czasie powrotu w kierunku Kłodzka odwiedzić dwa ciekawe miejsca, które polecam. Jedno naturalne, czyli Wodospad Wilczki w Międzygórzu, a drugie typowo miejskie, czyli rynek z przyległościami w Bystrzycy Kłodzkiej. Miłośnikom zwiedzania małych miasteczek proponuje odwiedzić też Długopole-Zdrój, bodaj najmniej znane uzdrowisko w regionie.
Kiedy najlepiej wybrać się na wycieczkę Autostradą Sudecką? Z moich doświadczeń wynika, że najlepiej przejechać nią jesienią. Góry, doliny i porastające je lasy tworzą tam wyjątkową scenerię. Wiosna w te okolice zagląda dość późno, bo spora część szosy biegnie na dużej wysokości. Latem morze zieleni zalewa wszystko dookoła. Zimą, jak wspomniałem, przy większych opadach śniegu droga fragmentami może być nieprzejezdna. Zatem jesień! Gorąco polecam!

Wszystko ma swój początek, ale mam wrażenie, że Puszcza Notecka wymyka się wszelkim ramom i granicom. W wielu źródłach szukałem jej ściśle wytyczonych granic. Okazało się to stratą czasu. Ten, jeden z największych kompleksów leśnych w Polsce niejednokrotnie udowodnił mi, że jest wyjątkowy. Nie tylko pod względem w trudności określenia obszaru, ale również niecodziennym poczuciem bycia pośrodku niczego. Na dodatek bez zasięgu sieci komórkowej. Nim podniosą się uczone głosy z narysowaną granicą Puszczy spieszę z wyjaśnieniem, że szukałem jej granic tylko po to, żeby wiedzieć jak daleko mogę zapuścić się w leśną gęstwinę nim zmienię region i województwo. Skupiłem się głównie na części puszczy położonej nad Wartą i Notecią.

Przygodę i zarazem trasę rozpocząłem od wizyty w Sierakowie. Wypunktowałem sobie trzy interesujące mnie miejsca. Zwiedzanie rozpocząłem parkując przy Zamku Opalińskich. W obudowanym skrzydle zamku funkcjonuje muzeum poświęcone historii regionu. Historia tego malowniczo położonego nad brzegiem Warty zamku sięga przełomu XIV i XV wieku. Po dość burzliwych dziejach został rozebrany w 1829 roku. W latach 90-tych XX wieku odnaleziono w pobliskim kościele sarkofagi rodziny Opalińskich i to wydarzenie stało się motorem zmian. Wyremontowano nikłe pozostałości zamku i w 1995 roku uruchomiono w nim muzeum. Po przyjrzeniu się bliżej historii Sierakowa i okolic poszedłem do pobliskiej stadniny koni. Nie byle jakiej, bo Stado Ogierów Sieraków uważa się za najstarsze w Polsce. Umowną datą jest rok 1829 kiedy to nad Wartę trafiły pierwsze ogiery. Budynki z zewnątrz są imponującej wielkości, a spacerując po rozległym placu co rusz słychać końskie pochrapywania. To miejsce z pewnością zachwyci wszystkich miłośników koni i turystyki konnej. Ja lubię konie oglądać z daleka dlatego dość szybko udałem się do ostatniego miejsca z listy, czyli do synagogi z końca XIX wieku. Chcąc do niej dotrzeć przeszedłem spacerkiem przez dość rozległy rynek. Dzięki temu mogłem zobaczyć Sieraków od środka i będąc szczerym uważam, że mając w perspektywie tak wielkie cuda przyrody, nie warto poświęcać zbyt wiele czasu na zwiedzanie miasta. Prawdziwe atrakcje czają się tuż za rogiem, a raczej tuż za rzeką.

Mógłbym Wartę pokonać mostem, ale jak mogłem odmówić sobie przyjemności przepłynięcia jej promem! Drogą nr 182 udałem się do wsi Zatom Stary i w kilka minut po niedługim rejsie koła Mazdy CX-5 dotknęły asfaltu w Zatomiu Nowym. Z drogi nr 198 skręciłem w leśny dukt prowadzący do parkingu przy pozostałościach dawnej kopalni węgla brunatnego. Prowadzą do niej drogowskazy „Kopalnia Wanda”. Po krótkim spacerze leśnym szlakiem dociera się do ceglanych pozostałości budynków. Tuż obok rozpościera się widok na piękne rynnowe Jezioro Kłosowskie. Wróciłem do auta i choć stan drogi nie zachęcał to udałem się nią dalej na północ i jadąc przez leśne osady Kukułka i Borowy Młyn dojechałem do obrzeży Sierakowa. Znalazłem tam drogę nr 133 i nią udałem się do Piłki. Nim pokonałem wielokilometrowy odcinek przez las zatrzymałem się na chwilę nad malowniczym Jeziorem Kubek w Jeziornie. Jest to jezioro wciśnięte pomiędzy bujne sosnowe lasy, a przy okazji charakteryzuje się tym, że jest bardzo płytkie (max 3,5 m głębokości). Leśnym skrótem, bez obaw dzięki napędowi 4×4 i wyższemu zawieszeniu Mazdy CX-5 wróciłem na drogę nr 133. Nie była ona jednak dużo lepsza niż mój skrót. Ta droga niemal w całości na odcinku 15 km jest drogą leśną. Kilka lat temu pokonałem ją zupełnie nieświadomie Mazdą CX-3 i dopiero na końcu zobaczyłem znak, że droga przeznaczona jest wyłącznie dla samochodów terenowych. W czasie kiedy teraz nią jechałem (maj 2021) jej stan był naprawdę dobry i tylko w kilku miejscach trafiłem na „pralkę”, która wytrzęsła dość mocno auto. Nie było już jednak piaszczystych pułapek i grząskich miejsc, jak parę lat temu. Czy zatem ta trasa przeznaczona jest dla SUVów i aut z napędem 4×4? Najłatwiej byłoby powiedzieć, że tak, ALE w zależności od pory roku, stanu dróg i umiejętności kierowcy śmiem twierdzić, że można śmiało pokonać ją każdym samochodem. Jeśli natomiast mamy na uwadze komfort i pewność dotarcia do celu, to muszę przyznać, że Mazda CX-5 dawała mi genialne poczucie bezpieczeństwa. Zdradzę już teraz, że na całej trasie nigdzie nie „utknąłem”, a kilka razy sam prosiłem się o kłopoty.

Co można zobaczyć w Piłce? Ja udałem się na spacer po Parku Grzybowym. Jak na tak duży kompleks leśny przystało edukacja grzybiarzy jest jak najbardziej wskazana. Spacerując po lesie na skraju wsi zobaczyć można modele grzybów potężnych rozmiarów. Warto docenić fakt, że wykonano je bardzo szczegółowo i realistycznie. Opuściłem Piłkę jadąc w kierunku Marylina, Miałów i docelowo znanej miejscowości wypoczynkowej w puszczy, czyli Białej. Na drodze przed wsią Mężyk postanowiłem na chwilę skręcić w lewo, a zachęcił mnie do tego widok prostej jak struna drogi, która biegła środkiem brzozowego lasu. Myślę, że to dobry moment, żeby co nieco napisać o samym lesie. Z góry przepraszam rozczarowanych, którym słowo puszcza kojarzy się z iście tolkienowskim klimatem. W Puszczy Noteckiej z moich obserwacji króluje sosna, pojawia się sporo brzóz, a niekiedy trafiają się fragmenty porośnięte buczyną. Dodatkowym elementem w pejzażu są liczne wydmy i łachy piachu, które w wielu miejscach pojawiają się znikąd pośrodku lasu. Niedaleko Sierakowa znajduje się nawet Użytek Ekologiczny „Wrzosowe Wydmy”. Tam spotkać można jedne z najwyższych wydm w regionie. Ten las niewiele różni się od tysięcy innych w Polsce. W latach 20-tych XX wieku puszczę nawiedziła inwazja motyla strzygoni choinówki. Udało ocalić się tylko niewielki fragment naturalnej puszczy, którego fragmenty podziwiać można w rezerwacie Cegliniec (mijałem go jadąc do Borowego Młyna). W moich oczach jest to jednak miejsce niezwykłe. Pokonałem dziesiątki kilometrów wypatrując końca lasu i dopiero gdy dotarłem nad Noteć, to na chwilę miałem szansę nacieszyć się otwartą przestrzenią.

Wróćmy jednak na trasę. Jechałem przecież przez najbardziej turystyczną część serca Puszczy Noteckiej. Wśród mieszkańców Wielkopolski to właśnie wsie Biała, Mężyk czy Miały funkcjonują, jako ośrodki wypoczynkowe w lesie. Rzeczywiście łączą one w sobie najpiękniejsze elementy regionu – wodę i las. Długie rynnowe jeziora ciągną się na przestrzeni wielu kilometrów tworząc swoistą sieć. To co mnie ucieszyło to fakt, że turystyczność tych miejsc jest bardzo umowna. Owszem widać tam sporo domków letniskowych, ale daleko im do klasycznego „kurortu”. To po prostu malownicze osady leśne, gdzie skupia się życie. Zapewne w sezonie letnim, bo ja przejeżdżając tamtędy w maju miałem problem, żeby zobaczyć jakiegokolwiek człowieka, o turystach nie wspominając. Ostatnim punktem na linii jezior i wsi był rezerwat przyrody Wilcze Błoto nieopodal Hamrzyska. To pięknie położone jezioro z niewielkim pomostem, z którego podziwiać można dziką przyrodę.

Rosko to wieś, z której dojechałem do drogi nr 181. To właśnie nią kierowałem się aż do Drezdenka. Jednak przy każdej możliwej okazji zjeżdżałem w kierunku rzeki. Jechałem cały czas wzdłuż Noteci i podziwiałem piękną, szeroką dolinę którą wyrzeźbiła w tym miejscu. Wydaje mi się, że najciekawszym miejscem, do którego trafiłem był przystanek wodny nieopodal Wrzeszczyna. Skręcając we wsi koło kościoła w ulicę Łąkową dojechać można nad sam brzeg rzeki. Zbudowano tam niewielką wiatę, postawiono kosze na śmieci. To miejsce wykorzystują zapewne kajakarze. Jest to genialna miejscówka, żeby dosłownie dotknąć Noteci. W innych miejscach jest ona skryta wśród zarośli lub dojścia do niej bronią mokradła. W takich miasteczkach jak Wieleń czy Drezdenko traci ona swój urok. Pewnym rozwiązaniem dla tych, którzy chcą zobaczyć ją z perspektywy samochodu jest poszukiwanie mostów. To zawsze dobre i dogodne punkty widokowe, ale niestety nie zawsze można w pobliżu zaparkować. Jadąc cały czas drogą nr 181 dotarłem do Drezdenka, z którego wyjechałem drogą nr 164 w kierunku Zagórza. Przed wsią skręciłem w leśną drogę do parkingu przy rezerwacie przyrody Jezioro Łubówko. Cóż za piękne miejsce! Jezioro o turkusowym kolorze wody w samym sercu leśnej głuszy. To była wymarzona przerwa na spacer i odpoczynek w otoczeniu natury. W samym Zagórzu znajduje się wieża widokowa, która może służyć za przykład, jak takich wież nie lokować. Co prawda widać z niej Jezioro Łubowo, ale widok przesłaniają druty, domy i zarośla. Nie pozostało mi więc nic innego jak udać się do ostatniego punktu na trasie czyli do Pałacu w Mierzęcinie. Byłem w błędzie myśląc, że dotrę tam szybko. Zatrzymała, a raczej spowolniła mnie przepiękna leśna droga. W dużej mierze była brukowana, wiła się wśród wzgórz i wąwozów. Coś niesamowitego! Dawno nie przeżywałem tak wielu zachwytów na bądź co bądź wojewódzkiej drodze. Do pałacu dotarłem wieczorową porą po dniu pełnym wrażeń. Pałacowy park okazał się idealnym miejscem do podsumowania podróży. Puszcza Notecka, którą miałem okazję podziwiać przez cały dzień pokonując prawie 140 km bocznymi drogami zachwyciła mnie swoim ogromem. W wielu momentach byłem zupełnie odcięty od świata, bo znajdowałem się poza zasięgiem sieci komórkowej. To pozwoliło mi odpocząć i oderwać się od ciągłego spoglądania na ekran telefonu. Odwiedziłem raptem kilka konkretnych miejsc, a miałem wrażenie jakbym cały dzień zwiedzał. Spora część tej trasy to nic innego, jak podziwianie lasu z okien samochodu. W wielu miejscach zorganizowano parkingi, więc można spontanicznie zatrzymać się i dosłownie ruszyć w las. Można również lasu posłuchać i ja właśnie to robiłem bardzo często. Zatrzymywałem się w środku lasu, gasiłem silnik i wsłuchiwałem się w śpiew ptaków i szum drzew. Fascynujące jest to, że drogi prowadzą tam w ten sposób, że w promieniu wielu kilometrów nie ma nic co zakłócałoby melodię natury.

Punktem kulminacyjnym trasy stał się Pałac w Mierzęcinie. Jego historia sięga średniowiecza i płynie przez meandry historii, łącząc się ze znamienitymi rodami von Sydow, a następnie von Waldow. Powstał w tym miejscu pokaźnych rozmiarów folwark, a powiększany na przestrzeni lat majątek zapewniał mu nieustanny rozwój. Brutalnie przerwał go rok 1945, bo chociaż pałac i folwark ominęła wojenna zawierucha, to nie zdołały uchronić się przed upaństwowieniem i trwającym wiele lat sukcesywnym procesem niszczenia. Przerwano go w 1998 roku gdy posiadłość zyskała nowych właścicieli. Kilkuletni remont zakrojony na szeroką skalę sprawił, że do Mierzęcina powrócił dostojny duch minionych czasów. Rozległy kompleks budynków dzieli się na kilka sekcji. Wyróżnia się wśród nich pałac, który jest idealnym przykładem rezydencji romantycznej. Pozostałe budynki to dawna część folwarczna, a obecnie funkcjonuje tam Restauracja Destylarnia, strefa SPA, wellness i fitness oraz centrum konferencyjne. Część hotelowa mieści się w pałacu, Willi Rządcówce, Oficynie, Grape Spa i Folwarku. Drugim obliczem tego miejsca jest przypałacowa winnica, która posiada własną przetwórnię i piwnicę win. Jest to serce majątku rozlokowanego na prawie 9 hektarach. Dziewiętnaście szczepów winorośli i ponad 35 tysięcy krzewów winorośli dostarczają najwyższej jakości owoce. Trafiają one nie tylko do butelek, ale wykorzystywane są również w pałacowym SPA do zabiegów odmładzających i relaksacyjnych. W Grape SPA znajduje się łaźnia winna oraz gabinety z unikatowymi rytuałami winnymi, masażami i kąpielami.

Ruszyłem Mazdą na królewski szlak! Wiele emocji targało mną, zanim dotarłem do Zgorzelca, bo pokonanie tej trasy miałem w planach już od dawna. W dziale inspiracji znajdziecie więcej informacji o Via Regia i powodach, które sprawiły, że odbyłem podróż tym średniowiecznym szlakiem ze Zgorzelca do Medyki. Trasa jest długa, liczy ponad 900 km w najkrótszym wariancie. Nie jest to jednak wcale kłopot, bo można ją podzielić na kilka odcinków. Sam zdecydowałem się na pokonanie jej w dwóch etapach z postojem w Krakowie, żeby odpowiednio dawkować sobie emocje związane z tą wyprawą. Można ją odbyć o każdej porze roku. Duża liczba miast daje możliwość korzystania z bogatej infrastruktury turystycznej i nawet w porze zimowej nie będziemy skazani na nudę. Nie trzymałem się ściśle Drogi św. Jakuba, bo to z założenia pieszy szlak i nie zawsze jest najkrótszym połączeniem pomiędzy punktami. W znacznej części poruszałem się po drogach wojewódzkich i tylko krótkie odcinki wytyczyłem po ruchliwych trasach krajowych. Autostrady A4 unikałem jak ognia. Chciałem w pełni delektować się niespieszną jazdą Mazdą po królewskim szlaku. No to w drogę!

Za plecami miałem Most Staromiejski nad Nysą Łużycką. W 2020 roku zabytkową, niemiecką część miasta mogłem oglądać niestety tylko zza barierki na granicy. To właśnie w tym miejscu natrafiłem pierwszy raz na znak muszelki, który będzie towarzyszył mi w podróży przez Polskę.

Zgorzelec

Trudno myśleć o tym granicznym mieście inaczej niż o całości łączącej polską i niemiecką stronę. Po 1945 r. rzeka przedzieliła je na dwie części. W tej polskiej spacer i zwiedzanie najlepiej zacząć od ul. Daszyńskiego. Znajdziemy przy niej zabytkowe kamienice, Muzeum Łużyckie, a także dom Jakuba Boehme (1575–1624), znanego niemieckiego mistyka i filozofa religii. Godny uwagi jest również gmach Miejskiego Domu Kultury w Parku im. A. Błachańca. Jest to monumentalna budowla dawniej zwana Górnołużycką Halą Chwały, która łączy w sobie styl neobarokowy i neoklasycystyczny. Jakkolwiek dziwnie to brzmi, to budynek robi ogromne wrażenie i warto go zobaczyć. Jest oddalony od Mostu Staromiejskiego, więc najlepiej udać się do parku samochodem. Niemiecka część miasta ma również wiele do zaoferowania. To właśnie tam znajdziemy zabytkową przepiękną starówkę z Nowym Ratuszem czy Apteką Ratuszową. Co ciekawe miasto uniknęło zniszczeń w czasie II wojny światowej. Punktem obowiązkowym do zwiedzenia w Görlitz jest XV-wieczny kościół farny pw. śś. Piotra i Pawła.

Zgorzelec opuściłem drogą nr 30. Od czasu otwarcia autostrady A4 ruch na niej jest niewielki, głównie w kierunku Jeleniej Góry. W wielu miejscach po drodze widać, że w czasach prosperity sieć sklepów i barów była tu bardzo rozwinięta. W Lubaniu zaparkować można na samym rynku lub na dojazdowej ul. Wrocławskiej.

Lubań

W tym malowniczym mieście nad Kwisą krzyżują i łączą się trzy nitki Drogi św. Jakuba –֪ Dolnośląską Droga św. Jakuba, Via Regia, a także Sudecka Droga św. Jakuba. Choć miasteczko jest niepozorne i mało znane, to dwa razy witano w nim Napoleona Bonaparte (1807 i 1813). Niestety II wojna światowa mocno odcisnęła swój ślad na zabytkach Lubania. Stare miasto jest dzisiaj mieszanką stylów architektonicznych. Znajdziemy tam fragmenty XIV-wiecznych murów obronnych czy zrekonstruowany budynek renesansowego ratusza, a tuż obok kanciaste betonowe bloki rodem z PRL-u. Na uwagę zasługują również Wieża Bracka i Dom Solny, ale ich otoczenie nie jest niestety zbyt zachęcające. Ciekawostką jest most na drodze krajowej nr 30 wybudowany w 1861 r. Ma prawie 8 m i jest najstarszym obiektem tego typu pod zarządem GDDKiA w Polsce.

Wróciłem na szosę nr 30, którą dojechałem do Gryfowa Śląskiego. Tam skręciłem na drogę nr 364 do Lwówka Śląskiego. Po drodze polecam zobaczyć Zamek Czocha w okolicach Leśnej, można także wybrać wariant drogi przez Lubomierz. W tym urokliwym, pełnym zabytkowych kamieniczek miasteczku mieści się Muzeum Kargula i Pawlaka. We Lwówku Śląskim najlepiej zaparkować w okolicach rynku, to doskonały punkt startowy do zwiedzania.

Lwówek Śląski

Wszystkie lwóweckie atrakcje zlokalizowane są w obrębie historycznego starego miasta. Stanowi ono wyraźny owal, który niegdyś był otoczony szczelnie murami obronnymi, doskonale widać to na zdjęciu satelitarnym. Przyjęło się nawet nazywać Lwówek polskim Carcassonne. Obecnie w okolicach rynku podobnie jak w Lubaniu znajdziemy mieszankę architektoniczną. Przy zwiedzaniu Dolnego Śląska trzeba się z tym po prostu pogodzić. Tym razem miałem okazję podziwiać XIII-wieczną Wieżę Bramy Lubańskiej sąsiadującą z blokiem z lat 60. XX wieku. Zastanawiało mnie tylko, czy nikt z decydentów nie uznał, że stare i nowe nie będzie stanowiło harmonijnej całości? Przyjmuje się, że zniszczenia wojenne dotknęły 75% budynków we Lwówku. Jedne zabytki zrekonstruowano, a na inne zabrakło środków i pomiędzy budowlami historycznymi wzniesiono współczesne bloki. To dopiero początek przygody na Dolnym Śląsku, a ja już odczuwałem złość związaną z tymi realiami. Nie potrafiłem zachwycić się przepięknym gmachem gotycko-renesansowego ratusza (jeden z najstarszych w Polsce) przez sąsiadujące z nim kwadratowe zabudowania komunalne. Urok Fontanny Sukienników skrytej w narożniku rynku również popsuł mi wszechobecny beton. Poza wspomnianymi zabytkami na uwagę zasługują także kościół Wniebowzięcia NMP, neorenesansowy Pałac Hohenzollernów czy Agatowa Kamienica, dawny dom burmistrza. Jej nazwa nie pochodzi bynajmniej od imienia Agata, budynek zawdzięcza ją sklepowi z kamieniami i minerałami, m.in. agatami, które występują w tej okolicy. Co roku odbywa się także Lwóweckie Lato Agatowe, które gromadzi miłośników minerałów z całej Polski.

Z Lwówka Śląskiego podróż kontynuowałem drogą nr 364 w kierunku Złotoryi. Po drodze na chwilę zatrzymałem się przy kościele pw. św. Jana Nepomucena w Pielgrzymce. Początki jego historii sięgają aż XIII w. W jego otoczeniu można obejrzeć płyty nagrobne i bogato zdobione kamienne sarkofagi, niestety w dużej mierze potrzaskane. We wsi bez problemu da się dostrzec wiele poniemieckich akcentów towarzyszących architekturze współczesnej, co jest charakterystyczne dla Dolnego Śląska. Dojeżdżając do Złotoryi, przekroczyłem rzekę Kaczawę i udałem się w kierunku zabytkowego rynku. Parking znajdziecie przy ul. Żeromskiego (w dni powszednie płatny w parkomacie).

Złotoryja

W roku 1211 książę Henryk Brodaty nadał Złotoryi prawa miejskie. To najstarsza lokacja na ziemiach polskich na prawie magdeburskim, którą potwierdzają dokumenty, przez co Złotoryję można uznać za najstarsze miasto w Polsce. To bardzo urokliwy średniowieczny ośrodek górniczy nad Kaczawą. Jak sama nazwa wskazuje, wydobywano tutaj złoto. Później wykorzystywano także okoliczne złoża bazaltu. W samym centrum, nieopodal rynku nad innymi budynkami góruje zbudowany z piaskowca XIII-wieczny kościół pw. Narodzenia NMP. Z jego wieży podziwiać można panoramę miasta i całej okolicy z rezerwatem Wilcza Góra na czele. Po wizycie w świątyni polecam spacer po położonym na krzywiźnie terenu rynku otoczonym zabytkowymi kamieniczkami. Warto również przejść do pobliskiej Baszty Kowalskiej. By poznać tradycje górnicze miasta, najlepiej odwiedzić Muzeum Złota (ul. Zaułek 2), a następnie kopalnię złota Aurelia.

Po wizycie w najstarszym polskim mieście udałem się drogą nr 364 do Legnicy. Krótki przystanek zrobiłem przy pięknie odrestaurowanym Pałacu w Krotoszycach. Zwiedzanie „małej Moskwy”, czyli Legnicy najlepiej rozpocząć od zaparkowania przy ul. św. Piotra, na tyłach katedry.

Legnica

W centrum miasta dominuje bryła wspaniałej Katedry pw. św. św. Apostołów Piotra i Pawła. Od fontanny Neptuna rozpościera się widok na szeroki rynek otoczony kamieniczkami. Także tutaj widać skutki działań wojennych. Renesansowy Dom pod Przepiórczym Koszem styka się z betonowym blokiem. W Legnicy koniecznie trzeba zwiedzić Muzeum Miedzi. Jego główna siedziba znajduje się w dawnej kurii opatów z Lubiąża. Godny uwagi jest również Zamek Piastowski, który przez ponad 7 wieków był siedzibą miejskich władz. Odbudowany po II wojnie światowej stał się piękną wizytówką miasta. Mniej znanymi zakątkami miasta są skwer Orląt Lwowskich i okoliczne uliczki z zabytkowymi kamienicami. W Legnicy do 1993 r. stacjonowały wojska Armii Radzieckiej, stąd nazywa się ją czasem małą Moskwą. Wokół dawnych koszar Wehrmachtu przez prawie 50 lat istniało miasto w mieście. W wielu miejscach możemy odnaleźć ślady po tych czasach, wojsko zajmowało niemal 1/3 powierzchni miejscowości. Najistotniejszą z tych pozostałości jest tzw. kwadrat (część dzielnicy Tarninów), czyli otoczone betonowym murem osiedle przedwojennych willi. Warto wybrać się tam na spacer ul. Okrzei, Żeromskiego czy Słowackiego. W niektórych miejscach zachowały się fragmenty dawnego ogrodzenia rozdzielającego części wojskową i cywilną.

Opuściłem Legnicę drogą nr 94 w kierunku Wrocławia. Przed wizytą w stolicy Dolnego Śląska chciałem odwiedzić jeszcze Środę Śląską i zjechać na chwilę z głównej trasy do Lubiąża. Znajduje się tam położony tuż nad Odrą dawny klasztor cystersów. Jego barokowa fasada liczy ponad 220 m długości, dach ma powierzchnię ponad 2 ha, a ktoś wytrwały mógłby naliczyć w nim około 600 okien. Na całość konwentu składają się bazylika, pałac opatów, budynek klasztoru, mniejszy kościół pw. św. Jakuba i szereg zabudowań gospodarczych. Zwiedzanie wnętrz odbywa się z przewodnikiem, ale warto również wybrać się na spacer wokół dawnej posiadłości zakonnej. Po tej wycieczce wróciłem na drogę nr 94 i skręciłem z niej dopiero na początku obwodnicy Środy Śląskiej, by udać się na Plac Wolności (parking płatny w parkomacie).

Środa Śląska

Nie bez powodu ta miejscowość nosi miano miasta skarbów. Skarb średzki zalicza się do jednego z największych odkryć archeologicznych XX wieku, a natrafiono na niego przypadkowo. Kosztowności w XIV w. w czasie szalejącej epidemii dżumy zakopał w piwnicy ich właściciel, prawdopodobnie bogaty żydowski bankier. Obawiał się zapewne prześladowań – panował wtedy pogląd, że Żydzi są odpowiedzialni za zarazy. Po zabezpieczeniu majątku opuścił miasto, ale nigdy już do niego nie wrócił. Do najważniejszych eksponatów zalicza się złotą koronę, złote zapinki, sygnety i pokaźny zbiór monet srebrnych (prawie 7700 sztuk). Większość skarbu średzkiego znajduje się w Muzeum Regionalnym w Środzie i Muzeum Archeologicznym we Wrocławiu. Najcenniejsze znaleziska są jednak czasem wypożyczane na wystawy czasowe, przed wizytą dobrze sprawdzić, czy na wystawie nie zastaniemy pustych gablot, by uniknąć rozczarowania. Po wizycie w muzeum zlokalizowanym w Starym Ratuszu polecam spacer po niewielkim rynku, gdzie warto zwrócić uwagę na XIII-wieczny kościół pw. św. Andrzeja.

Dalej do Wrocławia udałem się drogą nr 94. Nim dotarłem do centrum miasta, zatrzymałem się w Zamku w Leśnicy. Obecnie w jego w wnętrzu działa dom kultury, a wokół rozpościera się urokliwy park. To idealne miejsce na złapanie oddechu przed wniknięciem w miejską dżunglę. W centrum Wrocławia najlepiej zaparkować w okolicach Panoramy Racławickiej, np. przy ul. Krasińskiego lub ul. F. Modrzewskiego (postój płatny w dni powszednie w parkomacie).

Wrocław

Zwiedzanie stolicy Dolnego Śląska jak i każdego dużego miasta nie jest proste. Trzeba znaleźć na nie sposób i dobrze zaplanować wcześniej wizytę. Odradzam spontaniczne błądzenie, które sam często praktykuję w mniejszych miejscowościach. Na etapie obmyślania wizyty najlepiej odpowiedzieć sobie na pytanie, co ma być jej motywem przewodnim, i skupić się na atrakcjach z nim związanych. Oczywiście przy okazji realizacji planu nie trzeba pomijać miejsc w nim nieuwzględnionych. Trudno przecież być we Wrocławiu i nie pójść na rynek z budynkiem późnogotyckiego ratusza czy malowniczy Ostrów Tumski. Moją propozycją tematycznej wizyty we Wrocławiu jest poznawanie parków i mostów tego miasta. Samych parków jest jednak ponad 40, więc trzeba wyselekcjonować te najciekawsze. Polecam parki Południowy, Staromiejski, Stanisława Tołpy i Szczytnicki. Przy przemieszczaniu się z jednego do drugiego natrafimy naturalnie na mosty. Most Grunwaldzki imponuje wyglądem i rozmiarem, ciekawe konstrukcje to także mosty Zwierzyniecki czy Piaskowy. W trakcie takiej wycieczki znajdziemy się w pobliżu wpisanej na listę UNESCO Hali Stulecia, Ogrodu Japońskiego czy słynnego wrocławskiego ZOO, w którym jak magnes na turystów działa afrykarium. A co z krasnalami? Miniemy ich po drodze całkiem sporo. Dzięki takiemu zamysłowi zwiedzimy Wrocław w niecodzienny sposób, ale nie pominiemy najważniejszych punktów. Zachęcam także do obmyślania innych wypadów wedle własnych upodobań.

Z Wrocławia drogą nr 94 przez Oławę udałem się do Brzegu. Jako że trasa nawiązuje do historycznej Via Regia, to po drodze zjechałem na chwilę do wsi Brzezina, gdzie znajduje się pomnik z 1584 r. upamiętniający wybrukowanie odcinka tego szlaku pomiędzy Oławą a Brzegiem. W Brzegu najlepiej zaparkować w pobliżu Zamku Piastów Śląskich (Plac Moniuszki lub Plac Zamkowy).

Brzeg

To urokliwe miasto położone nad Odrą. Jego wizytówką jest zabytek klasy 0, czyli renesansowy Zamek Piastów Śląskich. Przyjęło się nazywać go śląskim Wawelem. Na starówce łatwo dostrzec oryginalny układ urbanistyczny. Wiele budynków po II wojnie światowej zburzono, ale te, które przetrwały, prezentują się niezwykle okazale i tworzą bardzo ciekawy obraz starego miasta. Lista zabytków jest bardzo długa – gotycki kościół pw. św. Mikołaja, ratusz z XIV w. czy kamienice mieszczańskie w pobliżu rynku to tylko niektóre perły architektoniczne, które warto zobaczyć. Oddech złapać można w cieniu drzew Parku Nadodrzańskiego na tyłach zamku. Brzeg z pewnością zaspokoi oczekiwania koneserów mniej znanych atrakcji turystycznych.

Drogą nr 94 dojechałem następnie do Opola. Tam zwiedzanie nie sposób zacząć inaczej jak od wizyty w Muzeum Polskiej Piosenki. Na parkingu (ul. Barlickiego) przy nim można zostawić samochód i udać się także do miasta.

Opole

To miasto odwiedziłem i opisałem już w 2018 roku, tekst znajdziecie tutaj (link). Zastanawiałem się, jak będzie wyglądała moja ponowna wizyta w Opolu. Ku mojemu zaskoczeniu zobaczyłem praktycznie to samo. Jedyna różnica była taka, że tym razem dużo bardziej mi się podobało. Może to wiosna tak pozytywnie mnie nastroiła, a może fakt, że wiedziałem, dokąd idę. W każdym razie ponownie przeżyłem zachwyt malowniczą opolską Wenecją, jej widok nie przestaje mnie fascynować.

Opole zostawiłem w tyle i drogą nr 423 udałem się w kierunku Kamienia Śląskiego. W Przyworach skręciłem na drogę do Miedzianej, Kosorowic i dotarłem do miejsca urodzenia św. Jacka Odrowąża. Zaparkowałem przed samą bramą wejściową na teren parku.

Kamień Śląski

To idealne miejsce na krótką przerwę w podróży. Główną atrakcją dla turystów jest sanktuarium św. Jacka. Stoi ono na miejscu jego urodzenia, choć gdy przychodził na świat w 1183 r., była tu jedynie warownia. Dopiero po niemal 500 latach za sprawą rodziny von Larischów wybudowano pałac z kaplicą niewielkich rozmiarów. Otacza je wspaniały park. Podczas spaceru alejkami wśród starych drzew można z różnej perspektywy podziwiać bryłę rezydencji. Jej wnętrza zwiedzać można sezonowo (kwiecień–październik) z przewodnikiem o określonych godzinach. Obecny stan zabytek zawdzięcza zakończonej w 1994 r. restauracji – od końca II wojny światowej historia nie była dla niego zbyt łaskawa.

Wyruszyłem przez Otmice, Siedlec, Sprzęcice do drogi nr 409, a potem skręciłem z niej w kierunku Ligoty Górnej. Wczesną wiosną przy samej szosie kwitną tam czereśnie, co tworzy baśniowy klimat w tym zakątku Opolszczyzny. Po dojechaniu do Wysokiej odbiłem w prawo. Droga prowadziła wprost na Górę Świętej Anny.

Góra Świętej Anny

Na szczycie góry znajdują się bazylika św. Anny Samotrzeciej i zespół klasztorny z Placem Rajskim, a na zboczach kalwaria złożona z kilkudziesięciu kaplic. To nie tylko bardzo popularne miejsce pielgrzymowania, okolica jest interesująca także pod względem przyrodniczym i historycznym. Ścieżką dydaktyczną można zejść do dawnego kamieniołomu nefelinitów. Z jego górnej części roztacza się piękna panorama okolicy. Z kolei w Muzeum Czynu Powstańczego poznamy pewien epizod z historii Śląska, w niewielkiej odległości od niego natrafimy także na amfiteatr.

Zjechałem z powrotem przez Wysoką do drogi nr 409, która doprowadziła mnie do Strzelec Opolskich. Stamtąd znaną już trasą nr 94 udałem się prosto do Toszka. Przestronny parking znalazłem tuż obok zamku.

Toszek

To mało znane i czarujące śląskie miasteczko. Turyści zatrzymują się w nim głównie ze względu na urzekający zamek z przełomu XIV i XV w. Od 1811 r. była to ruina, ale po II wojnie światowej odtworzono część zabudowań, które służą dzisiaj miastu jako centrum kultury. Wnętrza zwiedzić można z przewodnikiem. Forteca ma swój specyficzny klimat, w weekendy organizowane są w niej czasem imprezy weselne. W środku tygodnia na dziedzińcu panuje jednak błogi spokój. Po wizycie w zamku warto przejść na rynek z zabytkową kolumną św. Jana Nepomucena, a także ciekawym budynek ratusza.

Przed mną był fragment trasy od Toszka do Olkusza, którego przebieg można modyfikować. Ja odwiedziłem Tarnowskie Góry z zabytkową Kopalnią Srebra i Sztolnią Czarnego Pstrąga. Dodatkowo w drodze do Piekar Śląskich zatrzymałem się w Radzionkowie, żeby zobaczyć Muzeum Chleba. Poza tym wizytę w tej części Śląska ograniczyłem do Kopca Wyzwolenia w Piekarach Śląskich, będzińskiego zamku oraz spaceru nad brzegiem zbiorników Pogorii. W ten sposób ominąłem oczywiście ważne i ciekawe atrakcje (np. Muzeum Śląskie w Katowicach czy chorzowski największy park miejski w Polsce), ale zrobiłem to z myślą, że kiedyś uda mi się ruszyć w specjalną trasę, której tematem przewodnim będzie śląski przemysł. Tym razem trzymałem się zamysłu odtwarzania przebiegu Via Regia i dlatego odbiłem tylko do Piekar, Będzina i Dąbrowy Górniczej. Po wcześniejszym zwiedzaniu klimatycznych miasteczek jazda po Górnym Śląsku była prawdziwą gehenną.

Zamek w Będzinie

Warownia należy do linii umocnień określanych mianem Orlich Gniazd. Została wybudowana na skarpie nad Czarną Przemszą za czasów Kazimierza Wielkiego. Dzieje twierdzy były bardzo burzliwe, wielokrotnie ją atakowano i burzono. Swój obecny neogotycki wygląd przybrała ostatecznie po remoncie w latach 50. XX wieku. Od 1956 r. w jej murach znajduje się Muzeum Zagłębia. Wystawy stałe prezentują dawną broń, a także historię miasta. Z zamkowej wieży podziwiać można panoramę Będzina. Warto również wybrać się na spacer po Wzgórzu Zamkowym, by dokładnie przyjrzeć się bryle będzińskiego zamku.

Pogorie

Malownicze Pojezierze Dąbrowskie jest zlokalizowane w samym sercu Śląska. Cztery zbiorniki wodne w Dąbrowie Górniczej powstały w zalanych wyrobiskach piasku wykorzystanego przez okoliczne kopalnie. Gdyby nie silnie uprzemysłowiona okolica, to można by pomyśleć, że jest się na Mazurach. Ze względu na położenie jest to ulubione miejsce wypoczynku nad wodą mieszkańców Górnego Śląska i Zagłębia. Najbardziej popularne są Pogoria I oraz III, w sezonie trenują tam zawodnicy kilku klubów żeglarskich, wokół powstała spora baza turystyczno-gastronomiczna. Pogoria II jest dziksza, przez zakaz kąpieli i żeglowania jej okolica jest bardzo spokojna. Pogoria III to także mekka windsurferów. W letnie weekendy lepiej ją omijać szerokim łukiem, ale po sezonie i w środku tygodnia ruch jest już znikomy, choć ciszę zakłóca nieco pobliska aglomeracja górnośląska.

Znad Pogorii III wróciłem do drogi nr 94, którą udałem się w kierunku Olkusza. To miasto mijałem setki razy w drodze do Krakowa i dopiero przy okazji podróży królewskim szlakiem zdecydowałem się lepiej je poznać. Auto zostawić można na rozległym parkingu otaczającym olkuski rynek.

Olkusz

Ta małopolska miejscowość jest rzadko odwiedzana i trochę zapomniana. Warto zajrzeć do niej ze względu na trzy muzea. Muzeum Afrykanistyczne im. dr Bogdana Szczygła i Bożeny Szczygieł-Gruszyńskiej zgromadziło kilkaset egzotycznych eksponatów należących głównie do plemion z północnej Afryki. Muzeum Wikliniarstwa prezentuje twórczość Władysława Wołkowskiego. Zbiory Muzeum Pożarnictwa Ziemi Olkuskiej to z kolei rozmaite urządzenia wykorzystywane przed laty przez strażaków. Po obejrzeniu tych nietuzinkowych ekspozycji polecam spacer po olkuskiej starówce z fragmentem murów obronnych, bramą oraz gotyckim kościołem z czasów króla Kazimierza Wielkiego.

Z Olkusza drogą nr 94 udałem się do Sieniczna. Tam skręciłem na drogę nr 773. Prowadzi ona przez Sułoszową, czyli jedną z najdłuższych ulicówek w Polsce. Jeśli nie znacie tego pojęcia, to wystarczy, że spojrzycie na zdjęcie satelitarne wsi, a zrozumiecie, o co chodzi. Wszystkie domy są skupione wzdłuż jednej ulicy i ciągną się przez niemal 9 km. Niedaleko za Sułoszową minąłem Zamek w Pieskowej Skale, Maczugę Herkulesa i dojechałem do granicy Ojcowskiego Parku Narodowego. Zatrzymałem się na parkingu pod ruinami zamku i ruszyłem na spacer po malowniczej Dolinie Prądnika.

Ojców

Tę niewielką wieś położoną na południowym skraju Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej dzieli od Rynku Głównego w Krakowie niespełna 30 km. Mimo to są to dwa różne światy. Przepływający wśród skał Prądnik ukształtował zachwycający krajobraz, a bujne lasy na zboczach doliny dodały jej uroku. Wokół tego cudu natury utworzono Ojcowski Park Narodowy. Brama Krakowska, Jaskinia Łokietka czy Jaskinia Ciemna to tylko niektóre z okolicznych atrakcji. Tę enklawę spokoju odwiedziłem już wcześniej, dlatego odsyłam do tamtej relacji. (link)

Z Ojcowa przez Sąspów wróciłem na drogę nr 94 i dotarłem nią do Krakowa. Pomysłów na zwiedzanie tej historycznej stolicy Polski jest bez liku. Bez względu na obmyślony plan polecam pozostawienie samochodu przy dworcu głównym PKP. Na obszernym parkingu dworcowo-galeryjnym nie powinno być problemu ze znalezieniem miejsca. Dotrzemy stamtąd łatwo w każdy zakątek miasta dzięki licznym liniom tramwajowym i autobusowym, powrót także nie powinien stanowić problemu.

Kraków

Podobnie jak we Wrocławiu na zwiedzanie Krakowa trzeba mieć pomysł i plan. Najczęściej wycieczki do grodu Kraka sprowadzają się do spaceru w okolicach Rynku Głównego. Działania lokalnej społeczności dążą jednak do tego, by zwracać uwagę turystów na inne, mniej znane zakątki, i zdecydowanie polecam z tego skorzystać. Najprostszym rozwiązaniem będzie wycieczka z przewodnikiem po Nowej Hucie lub Starym Podgórzu. Nawet bardzo popularny w ostatnich latach Kazimierz ma swój specyficzny klimat, w dodatku dla zwiedzających otwartych jest teraz więcej synagog. Na odkrycie czeka również świat muzeów i galerii. Ekspozycje Muzeum Sztuki Współczesnej, Muzeum Witrażu czy Interaktywnego Muzeum Flipperów potrafią być równie ciekawe jak te w najbardziej obleganych instytucjach, a mimo to nie cieszą się takim zainteresowaniem, co pozwala oglądać je w spokoju. Pomysłów na motyw przewodni wizyty w Krakowie jest bez liku. Ja ostatnio w deszczowy wiosenny dzień postanowiłem zobaczyć wszystkie krakowskie kopce. Odwiedziłem pięć niezwykłych miejsc i spojrzałem na miasto z pięciu różnych perspektyw. Najbardziej spodobał mi się Kopiec Józefa Piłsudskiego. Tamtego dnia pierwszy raz zobaczyłem też z bliska klasztor kamedułów na Bielanach. Wawel oglądałem tylko z daleka i nie zjadłem krakowskiego obwarzanka, ale miałem wrażenie, że poczułem atmosferę miasta o wiele mocniej niż kiedykolwiek. Kolejnym moim pomysłem na Kraków jest pokonanie całej linii brzegowej Wisły. Chciałbym zacząć w podkrakowskim Tyńcu, a skończyć wycieczkę np. przy moście Wandy w Nowej Hucie. Tłumów w Krakowie nie trzeba się bać, bo to elastyczne miasto, które potrafi dostosować się do odwiedzających.

Tak zakończyłem pierwszy etap podróży. Odwiedziłem sporo niezwykłych miejsc, podziwiałem architekturę i poznawałem pasjonujące historie. Teraz czeka mnie odkrywanie mało znanej mi części Małopolski i Podkarpacia. Tym bardziej cieszę się na kolejną podróż. Apetyt rośnie i niebawem znów wyruszę Mazdą na królewski szlak.

Zielona Góra, Gorzów Wielkopolski i Szczecin to 3 miasta, do których nigdy nie było mi po drodze. Wiele razy przejeżdżałem tuż obok nich, bo mija się je jadąc trasą S3 w drodze nad Bałtyk. Tym razem postanowiłem odkryć nieznane mi jeszcze zakątki zachodniej ściany Polski i przerwać kilka razy jednostajną podróż. Zrobiłem slow road w drodze na slow road, bo moim celem w zasadzie było Świnoujście. Pomyślałem, że osób jadących tą trasą z południa na północ lub w drugą stronę może być więcej i chciałem sprawdzić, czy warto poświęcić czas na kilka przystanków. Krótki rekonesans przerodził się w weekendowy objazd, ale wcale tego nie żałuję!

Zielona Góra zauroczyła mnie w 3 minuty. Drogowskazy doprowadziły mnie bezbłędnie do samego centrum. Tuż obok ratusza uciąłem sobie przemiłą pogawędkę z Niemcami podróżującymi na rowerach, podzielali mój zachwyt miastem. Był on wywołany głównie ciekawą architekturą i słodkim klimatem. Dlaczego słodkim? Dawno nie widziałem takiego zagęszczenia cukierni, kawiarni i piekarni z łakociami. Pierwszy raz po wielu latach skusiłem się na pączka z bitą śmietaną. Chodziłem po mieście i co rusz chwytałem za aparat. Uliczki w centrum są bardzo fotogeniczne. Co konkretnie warto zobaczyć? Ratusza na środku przestronnego rynku nie sposób nie zauważyć. Wychodząc z rynku w kierunku filharmonii, traficie na poewangelicki kościół z XVIII w. Obecnie funkcjonuje w nim rzymskokatolicka parafia pw. Matki Boskiej Częstochowskiej. Na jego tyłach znajdują się pozostałości murów obronnych. Warto przejść ul. Mickiewicza do Konkatedry pw. św. Jadwigi Śląskiej. Stamtąd ul. Kopernika polecam przespacerować się na Plac Pocztowy, po drodze obejrzeć Wieżę Łaziebną (inaczej zwaną Głodową). Dalej ul. Jedności dotrzeć do Placu Słowiańskiego, a następnie ul. Sobieskiego wrócić na rynek. Ja skusiłem się na koniec na zapiekankę. Nie żałowałem tej decyzji, a przy okazji miałem chwilę, żeby popatrzeć na sobotnią codzienność tego urokliwego miasta.

Niespełna godzinę zajęła mi droga do Gorzowa Wielkopolskiego. Tam zatrzymałem samochód przy Dominancie, czyli wieży widokowej na środku ronda. Niestety była nieczynna, ale to miejsce okazało się dobrym punktem wypadowym do centrum. Przeszedłem mostem Staromiejskim przez Wartę i udałem się na rynek. Nie udało mi się dostać do wnętrza stojącej na nim katedry, która z zewnątrz wyglądała imponująco. Samo centrum wyglądało jak jeden wielki plac budowy, ale nawet to nie zamaskwało obecnego w nim pomieszania stylów architektonicznych. W śródmieściu ukryła się niemal cała historia budownictwa i jedyne, czego tam brakowało, to znane ze skansenów chałupy kryte strzechą. Udałem się do Studni Czarownic i z Wełnianego Rynku prowadzącą w dół ul. Pionierów wróciłem nad Wartę. Bulwary nad rzeką zrobiły na mnie najlepsze wrażenie. Widać, że w ostatnim czasie sporo zainwestowano w ten fragment miasta. Gorzów Wielkopolski, podobnie jak Zielona Góra, zaskoczył mnie bardzo pozytywnie. Nie są to oczywiście miasta pokroju Krakowa, Gdańska czy Torunia, ale dzięki temu nie ma w nich tłumu turystów. W trakcie zwiedzania ma się poczucie, że wszyscy dookoła się znają, a taki intruz-turysta z pewnością się zgubił. W Gorzowie 2 osoby wprost zapytały mnie, czy czegoś szukam.

Będąc pod wrażeniem uroków ziemi lubuskiej, porzuciłem pomysł gnania na złamanie karku do Szczecina. Zdecydowałem się udać do Chojny. To wspaniałe poniemieckie miasto, jego zabytki zostały włączone do Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego. Wszystkie znajdują się przy ogromnym, długim na prawie 580 m rynku. Ewenementem są również zachowane niemal w 50% mury obronne z 2 pięknymi bramami – Świecką i Barnkowską. W centralnej części rynku znajduje się gotycki Kościół Mariacki. Na zobaczenie wszystkiego z bliska trzeba przeznaczyć około 30 minut. Wizyta w Chojnie to raczej krótki przystanek. Mnie jednak zastała tam noc i zatrzymałem się w przydrożnym hotelu, żeby od świtu ruszyć w dalszą podróż. Od Bałtyku dzieliło mnie jeszcze prawie 200 km.

Z Chojny drogą nr 31 udałem się do Gryfina. O odwiedzeniu leżącego nieopodal Krzywego Lasu marzyłem od dawna. Niestety było to dla mnie jedno z największych rozczarowań od dłużego czasu. Po pierwsze nie jest to krzywy las, a jedynie kilkanaście krzywych drzew. Po drugie na zdjęciach zamieszczanych w internecie wygląda on bajkowo, a tak naprawdę znajduje się tuż obok zakładów przemysłowych, parkuje się pod ogromną rurą, a między zaroślami przebijają fragmenty betonowych bloków. Z przerażeniem przypomniałem sobie przeczytaną w sieci historię Azjatek, które przyjechały do Polski ze względu na to miejsce…

Jest ono wyjątkowe, ale nie wyjaśniono nawet, czemu drzewa zawdzięczają swój wygląd. Najbardziej prawdopodobna jest hipoteza, że zostały powyginane w celu późniejszego użycia przy budowie okrętów lub mebli. Ten pomnik przyrody moim zdaniem warto odwiedzić jedynie przy okazji lub po drodze. Na zdjęciach wygląda on zdecydowanie lepiej niż w rzeczywistości. Dojście z parkingu zajmuje ok. 5 minut i jest dobrze oznakowane.

Dojeżdżając do Szczecina, myślałem o przeczytanym na Wikipedii artykule, gdzie ktoś twierdził, że układ urbanistyczny stolicy zachodniego Pomorza porównać można do Paryża. Bardzo chciałem znaleźć potwierdzenie tej tezy, ale po prawie 3 godzinach spaceru nadal nie widziałem żadnej analogii. Udało mi się jednak zobaczyć miasto z zupełnie innej perspektywy. Niedzielny poranek i mroźny wiatr z północy sprawiły, że niemal cały czas spacerowałem zupełnie sam. Zaparkowałem tuż przy rynku. Mieszkańcy spali w najlepsze. Przeszedłem do ul. Kurkowej i dotarłem nią do Kamienicy Loitzów, a następnie schodami przedostałem się do ul. Grodzkiej prowadzącej w kierunku Zamku Książąt Pomorskich. Ul. Kuśnierską zszedłem do Panieńskiej i wszedłem w niesamowity świat sztuki ulicznej pod wiaduktami tuż przy Baszcie Siedmiu Płaszczy, która od lat jest symbolem miasta. Nad moją głową przecinało się kilka ważnych arterii miejskich z Trasą Zamkową na czele. Jest to świetnie wykorzystana przestrzeń miejska, bo niemal każde wolne miejsce zapełnione jest przez graffiti.

Opuściłem świat street artu i doszedłem na słynne Wały Chrobrego. Jest to jedno z najbardziej reprezentacyjnych miejsce w mieście. Długi na prawie 500 m taras widokowy to idealne miejsce na spacer. W okolicach fontanny można zobaczyć pocztówkowy Szczecin – tryskająca woda, Wały Chrobrego i Muzeum Narodowe w tle. Kolejnym punktem na mojej liście był Most Długi. Jego drewniany poprzednik został wybudowany w 1283 r. W 1959 r. powstała potężna konstrukcja, wtedy jako most zwodzony (dziś już zepsawany), po której jeżdżą ciężarówki i tramwaje. Spacerując wzdłuż Odry Zachodniej, podziwiałem również potężny budynek urzędu celnego znajdujący się po drugiej stronie rzeki. Na koniec spaceru zajrzałem do Bazyliki Archikatedralnej św. Jakuba, czyli drugiego najwyższego kościoła w Polsce.

Szczecin opuszczałem z pewnym smutkiem. Miasto dopiero budziło się do życia, a zapach kawy z okolicznych knajpek unosił się po brukowanych uliczkach. Ruszyłem nad morze, a o moje dalsze przygody poznacie, czytając opis trasy Świnoujście – Hel.

Park Mużakowski i Park Krajobrazowy Łuk Mużakowa to dwa konkurujące ze sobą miejsca. Co ciekawe, ten pierwszy został stworzony przez człowieka, a drugi jest pozostałością po działalności potężnego lodowca, choć i tam nie obyło się bez ingerencji człowieka. Oba parki dostarczają jednak wystarczających argumentów, żeby wybrać się w podróż w ten urokliwy zakątek ziemi lubuskiej.

Trasa rozpoczyna się w Łęknicy od zwiedzania Parku Mużakowskiego. Obejrzenie najciekawszych zakamarków zajmie około 3 godzin. Proponuję spacer polską stroną aż do mostu Aniołów. Przejście obok jeziora Dębów i kierowanie się z powrotem doprowadzi was do zamku po mniej więcej po 15 minutach. Stąd można dojść do niemieckiej miejscowości uzdrowiskowej Bad Muskau. Przez most nieopodal zamku łatwo jest wrócić do Polski, wystarczy wspiąć się na wzgórze. Opcjonalnie można wybrać się stąd do pobliskiego parku w Kromlau po niemieckiej stronie, przy czym najlepiej zrobić to wiosną. Do 2020 roku najładniejsza część parku, w której znajduje się most w kształcie łuku, jest w remoncie, ale i tak warto tam zajrzeć (parking płatny w automacie około 2 euro, trzeba mieć bilon). W samej Łęknicy znajduje się spory bazar. Nie jest on już tak znaczący jak jeszcze 20 lat temu, ale spacer pomiędzy gipsowymi krasnalami czy tandetnymi zabawkami może być dość interesujący, jeśli podejdzie się do tego z przymrużeniem oka.

Z Łęknicy dobrze jest wyjechać w kierunku ulicy Leśnej, przejechać drogą nr 12 i zaparkować w wyznaczonym miejscu. Tu rozpoczyna się spacer po ścieżce dydaktycznej Dawna kopalnia Babina, który zajmuje około 3 godzin. Podczas wędrówki można podziwiać bardzo urokliwe stawy z wodą w przeróżnych kolorach, a na dodatek co jakiś czas napotkać niezwykłe formy geologiczne. Na końcu ścieżki znajduje się 24-metrowa wieża widokowa. Na parking wraca się tą samą drogą.

Na zakończenie dnia warto udać się do pobliskiej Gręzawy, gdzie odkryłem cudowne miejsce – Dom pod Sosnami. Wieczorny spacer po lesie będzie najmilszym zwieńczeniem podróży.

Kolejnego dnia celem będzie Łagów. Gręzawę dzieli od niego około 120 km, które pokonuje się, oglądając przepiękne jeziora i lasy. W odróżnieniu poprzedniego dnia należy się tu spodziewać sporej dawki slow drivingu i podziwiania świata z okien samochodu. Drogi w tych rejonach nie są w dobrym stanie, co nie sprzyja szybkiej jeździe.

Z Gręzawy należy przejechać przez środek Parku Krajobrazowego Łuk Mużakowa do miejscowości Nabłoto. Trzeba skręcić w drogę nr 289 i jechać nią do skrętu na drogę nr 286 w kierunku Gubina – stąd prosto aż do szosy nr 32. Następnie polecam skręcić w kierunku Krosna Odrzańskiego i mostu na Odrze. Istnieje inny wariant dojazdu, ale jest uzależniony od promu, który przy niskim stanie wody nie kursuje.

Po przekroczeniu rzeki wjeżdża się na drogę nr 276. Stąd należy kierować się do Sycowic, w których trzeba skręcić w kierunku Podłej Góry i kierować się dalej na Niesulice. O ile do tej pory drogi wydawały się malownicze, na tym odcinku trasa jest zachwycająca – ciągnące się bez końca aleje drzew, małe wioski ze starą zabudową i przepiękne pejzaże dookoła. W końcu dociera się nad jezioro. Warto udać się tu na krótki spacer. Można zaparkować przy wjeździe do wioski i dobrze widoczną drogą przejść w kierunku plaży. Jadąc dalej w kierunku Łagowa, można zajrzeć do Świebodzina. Ja wybrałem drogę przez Lubrzę, gdzie zrobiłem sobie kolejną przerwę na spacer nad jeziorem.

Do Łagowa dotarłem w piękne październikowe popołudnie. Pogoda przyciągnęła wielu turystów w tę wyjątkowo ciepłą niedzielę. Zaparkowałem na dobrze oznakowanym parkingu i udałem się na spacer. Miasteczko jest urocze, położone pomiędzy dwoma jeziorami, które tworzą bajkowy klimat. Zamek, kościół, kamieniczki i Brama Polska – wszystko idealnie współgra ze sobą. Po tak malowniczej trasie można spędzić długie godziny na ławce w parku, przyglądając się wodzie. To bardzo uspokaja. Koniecznie trzeba wejść na wieżę zamkową. Panorama na całą okolicę jest przepiękna!

Trasa kończy się w Łagowie. Jest pełna zakrętów i wąskich dróg biegnących przez gęste lasy, którymi ziemia lubuska zachwyca podróżnych. Wiosna i jesień wydają się najlepszymi porami roku, by odkrywać te strony. Polecam je wszystkim miłośnikom świętego spokoju.

Pierwszy raz w Dolinie Baryczy znalazłem się w 2001 roku. Późnym wieczorem wędrowałem wąskimi groblami w kierunku Milicza. Po tamtym obozie wędrownym pozostał we mnie ogromny sentyment do tych okolic. Milicz dzieli od Wrocławia niespełna 60 km, ale poza kilkoma najbardziej znanymi miejscami w Dolinie Baryczy nie ma tłumów. Tylko w okolicach Rudy Sułowskiej widziałem w weekend więcej samochodów. Poza tym czas w tej krainie spędziłem niezwykle spokojnie.

Trasę rozpocząłem w Gościńcu pod Zającem w okolicach Oleśnicy. Drogą nr 25 przejechałem do Antonina, gdzie udałem się na spacer po parku otaczającym pałac Radziwiłłów. W jego wnętrzu działają restauracja i hotel. Do skorzystania z ich oferty zniechęcił mnie jednak widok mnóstwa myśliwskich trofeów i szybko wróciłem na łono przyrody. Tuż obok rezydencji rozpoczyna się bardzo przyjemna ścieżka dydaktyczna po rezerwacie Wydymacz. Na przejście jej w całości trzeba poświecić około 2 godzin. Ja wybrałem krótszy wariant i mniej więcej w połowie trasy zawróciłem przy przystanku ze starymi dębami. Kolejnym punktem na mojej trasie był pałac myśliwski w Mojej Woli. Niszczeje ukryty w lesie i zupełnie nie przypomina tego z Antonina. Jest obity korą i korkiem, przez co stwarza wrażenie, jakby był częścią lasu. Niestety okna i drzwi są zabite deskami, więc można go podziwiać jedynie z zewnątrz.

Z Mojej Woli udałem się do Wielgiego Milickiego i dalej przez Potasznię i Gądkowice w kierunku Sulmierzyc. To dłuższa trasa, ale za to niezwykle malownicza. Droga do Potaszni prowadzi groblą pomiędzy stawami. W Sulmierzycach na samym środku rynku znajduje się unikatowy drewniany ratusz z 1743 roku. Mieści się w nim Muzeum Ziemi Sulmierzyckiej. Zaparkowałem i wybrałem się na dłuższy spacer po okolicach. W pobliżu znajduje się neobarokowy kościół pw. Wniebowzięcia NMP. Klucząc uliczkami w okolicach rynku, można odnieść wrażenie, że czas się tam zatrzymał. Nikt nie spodziewa się turysty. Warto zatrzymać się na dłuższą chwilę i poobserwować to małomiasteczkowe życie.

Z Sulmierzyc ruszyłem w kierunku Milicza. Wróciłem w kierunku Potaszni i skręciłem w szutrową drogę prowadzącą do Zamku Myśliwskiego. W tej niewielkiej osadzie głęboko w lesie znajduje się restauracja z bardzo dobrą kuchnią. Serwuje się tam sporo dziczyzny, ale nie brakuje też lokalnych ryb z karpiem na czele. Ja zdecydowałem się na smażonego suma i nie zawiodłem się.

Po obiedzie kierowałem się cały czas w stronę Rudy Milickiej. Drogi w tym terenie wymagają uwagi i częstego spoglądania na nawigację, są też wąskie i kręte. Nawierzchnia momentami jest bardzo dziurawa. Dodaje to jednak uroku tej podróży, bo chcąc nie chcąc uprawia się tam slow driving połączony ze slalomem.

Późnym wieczorem dotarłem do Rudy Milickiej i udałem się na spacer po rezerwacie Stawy Milickie. Ciekawą opcją jest przejście ze Stawna w kierunku Nowego Grodziska. Szlak prowadzi wybrukowaną groblą. Później można wrócić tą samą drogą albo udać się w prawo i obejść Staw Słoneczny przez Dyminy. Idąc żwawym krokiem, na taki spacer trzeba poświęcić około 2 godzin. Mnie udało się wrócić do samochodu tuż przed zachodem słońca.

To już koniec naszej trasy po tej stronie Milicza. To ciekawa propozycja szczególnie dla tych, którzy lubią łączyć aktywny wypoczynek, zwiedzanie i przyjemność z jazdy.

Przelewice otoczone są ze wszystkich stron pięknymi polami, a odwiedzających zaskakują jednym z najciekawszych arboretum w Polsce. To paradoksalne, że pośród pól powstała taka piękna leśna osada. Najlepszym czasem na odwiedziny tego miejsca jest wiosna lub jesień. Można godzinami spacerować po ścieżkach i z każdym krokiem poznawać coraz ciekawsze okazy drzew i krzewów.

Z Przelewic ruszamy do Trzcińska-Zdroju, położonego nad Jeziorem Trzygłowskim. Spacer po miasteczku i nad jeziorem będzie idealną formą relaksu. Nie jest to popularne miejsce, więc nawet w środku sezonu panuje tutaj błogi spokój. Kolejny przystanek na trasie to Moryń. Jest to piękne miasteczko, gdzie zachował się średniowieczny układ urbanistyczny. Tam również polecamy odbyć przechadzkę w okolicach rynku.

Miłośnicy sportów wodnych powinni udać się na pobliską wyspę do ośrodka Szafir, gdzie działa wypożyczalnia sprzętu wodnego i wakepark. Na wzgórzu znajdują się ruiny grodu rycerskiego. Cała okolica jest bardzo spokojna i urokliwa.

Na koniec naszej wyprawy wyjechaliśmy z Morynia i drogą prowadzącą w kierunku Odry przez Cedyński Park Krajobrazowy dotarliśmy do drogi nr 126. Następnie wzdłuż rzeki, przez Siekierki, dojeżdżamy do Cedyni. Warto zwiedzić tam Muzeum Regionalne, w którym ciekawie zaprezentowano historię regionu. Amatorzy wina mogą wybrać się również do położonej niedaleko Winnicy Turnau, a ci, którzy lubią odkrywać niezwykłe miejsca, zachwycą się Krzywym Lasem w okolicach Nowego Czarnowa.