Kielce oraz otaczające je województwo świętokrzyskie to prawdziwa skarbnica unikatowych atrakcji – w skali Polski, Europy, a nawet świata. To właśnie w tym regionie odnajdziemy jedyne na świecie zachowane kopalnie krzemienia pasiastego z okresu neolitu (Krzemionki Opatowskie) czy Płytę Ornatów – unikatowy zabytek sztuki romańskiej z drugiej połowy XI wieku. Czekają tu na nas „najstarsze” góry w Polsce, autentyczne ślady dinozaurów oraz jaskinia, która w pełni zasłużenie została nazwana Rajem.

Województwo świętokrzyskie wymaga jednak specyficznego podejścia, ponieważ tutejsze atrakcje są rozsiane na dość dużym obszarze. Przez dekadę istnienia projektu Slow Road by Mazda często odwiedzałem ten region Mazdą MX-5. Lokalne drogi w okolicach Kielc (pomijając ekspresową S7) są wręcz stworzone do niespiesznej jazdy z otwartym dachem i uważnego chłonięcia przesuwających się za szybą krajobrazów.

Jaskinia Raj

Jaskinia Raj, usytuowana na zboczu wzgórza Malik, została odkryta przypadkowo w 1963 roku. Choć jako pierwsi do jej wnętrza weszli miejscowi chłopcy, szersze grono geologów dowiedziało się o tym znalezisku rok później, a swoją nazwę jaskinia zawdzięcza niezwykłemu bogactwu i pięknu skrywanych w niej formacji skalnych. Zwiedzanie tej 180-metrowej trasy rozpoczyna się w pawilonie wejściowym, w którym mieści się muzeum prezentujące fascynującą historię tego miejsca; odnalezione tam szczątki dowodzą bowiem, że około 50 tysięcy lat temu jaskinię tę zamieszkiwali neandertalczycy. Aby chronić unikalny mikroklimat wnętrza, turyści przechodzą przez specjalną, 20-metrową śluzę zabezpieczającą, za którą otwiera się zachwycający świat nacieków. Owalna trasa prowadzi kolejno przez Komorę Złomisk, Salę Kolumnową, Salę Stalaktytową oraz Salę Wysoką, podczas gdy Sala Studentów i Korytarz Niedostępny pozostają ukryte przed wzrokiem gości. Największe wrażenie wywiera Sala Stalaktytowa, w której według inwentaryzacji z 2004 roku doliczono się aż 12 886 stalaktytów. Cała wyprawa pod opieką przewodnika trwa około 45 minut i stanowi niezapomniane spotkanie z potęgą natury.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Krzemionki

Krzemionki (właściwie Muzeum Archeologiczne i Rezerwat „Krzemionki”), ukryte w lesie nieopodal Ostrowca Świętokrzyskiego, są jedynym zachowanym miejscem na świecie, gdzie w neolicie wydobywano krzemień pasiasty. Był to niezwykle popularny i pożądany materiał. Służył głównie do wykonywania siekier i dłut. Prace w neolitycznych kopalniach ustały mniej więcej 1600 lat p.n.e., czyli już w epoce brązu. „Krzemionki” to ogromny obszar obejmujący prawie 80 ha. Znajduje się tutaj ok. 4 tys. kopalń, z których najgłębsze sięgają nawet 9 m. Podziemna trasa turystyczna jest wyjątkowa – trudno porównać ją do jakiejkolwiek innej tego typu atrakcji. Widoczne ślady działalności człowieka sprzed kilku tysięcy lat przyprawiają zwiedzających o zawrót głowy. Można tu zobaczyć pozostawiony kilka tysięcy lat temu rysunek wykonany węglem drzewnym. Stanowi niewyjaśnioną do dziś zagadkę. W 2019 r. Krzemionkowski Region Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego został wpisany na Listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Geonatura Kielce

Geonatura Kielce to sieć geologicznych atrakcji na terenie stolic województwa świętokrzyskiego. Ich zwiedzanie najlepiej zacząć w Centrum Geoedukacji przy rezerwacie Wietrznia. To interaktywny ośrodek, gdzie dzięki bezpłatnej wystawie (wymagana rezerwacja) dzieci i dorośli mogą wcielić się w badaczy przeszłości Ziemi. Kolejnymi punktami na trasie są rezerwaty Kadzielnia i Ślichowice, zlokalizowane w dawnych wyrobiskach. Kadzielnia przyciąga turystów jaskiniami, malowniczym jeziorkiem z wodospadem oraz tyrolką dostarczającą sporej dawki adrenaliny. Z kolei Ślichowice to geologiczny unikat na skalę kraju – w dawnym kamieniołomie można podziwiać podręcznikowe przykłady form tektonicznych wkomponowane w miejską zabudowę.

Dopełnieniem wyprawy jest Ogród Botaniczny na zboczu Karczówki. To miejsce łączy bogatą roślinność z historią lokalnego górnictwa. Spacerując wśród kwiatów, natkniemy się na pozostałości pól górniczych, gdzie niegdyś wydobywano galenę – ten sam kruszec, z którego wykonano XVII-wieczną figurę św. Barbary w pobliskim kościele. Dodatkową atrakcją ogrodu są odsłonięte skały, których wiek szacuje się na imponujące 360 milionów lat.

Dojazd – Centrum Geoedukacji i rezerwat Wietrznia
Dojazd – Kadzielnia
Dojazd – Rezerwat Skalny Ślichowice
Dojazd – Ogród Botaniczny

Jura Park w Bałtowie

Bałtowski Kompleks Turystyczny to prawdziwy raj dla rodzin, położony w samym sercu województwa świętokrzyskiego. To miejsce o niezwykle bogatej ofercie, w którym turyści w każdym wieku znajdą coś dla siebie. Centralnym punktem wizyty jest JuraPark, którego powstanie zainspirowało odkrycie autentycznego śladu łapy dinozaura na bałtowskiej skale, znanego w lokalnych legendach jako „Czarnia Stopka”. Spacerując alejkami parku, można stanąć oko w oko z niezwykle realistycznymi modelami gadów – od tych najmniejszych, aż po giganty budzące prawdziwy respekt. Tuż obok znajduje się Muzeum Jurajskie z unikalnymi skamieniałościami oraz Adventure Planet – charakterystyczna, ogromna kula, w której można wziąć udział w wirtualnej przygodzie w świecie prehistorycznym.
To jednak zaledwie ułamek tego, co oferuje Bałtów. Na rozległym terenie kompleksu czekają również inne fascynujące miejsca, takie jak Zwierzyniec Bałtowski, Polska w Miniaturze, Słowiańskie Wzgórze czy dający dreszczyk emocji Nawiedzony Młyn.
Więcej informacji o atrakcjach związanych z dinozaurami w tym regionie znajduje się we wpisie „Poszukiwania dinozarów”.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Świętokrzyski Park Narodowy – Chełmowa Góra

W Świętokrzyskim Parku Narodowym do najliczniej odwiedzanych atrakcji zaliczają się Święty Krzyż oraz Łysica. To pierwsze miejsce jest znanym miejscem pielgrzymkowym, do którego w przeszłości przybywali nawet polscy królowie. Na szczycie znajduje się również rozległe gołoborze – charakterystyczne skalne rumowisko w Górach Świętokrzyskich. Na Łysicę szlakiem ze Świętej Katarzyny zmierzają zdobywcy Korony Gór Polski.

Tuż obok tych popularnych miejsc znajduje się prawdziwa przyrodnicza perełka, do której nie dociera zbyt wielu turystów, czyli Chełmowa Góra. Na jej zboczach w 1920 roku utworzony został rezerwat przyrody, który stał się fundamentem dzisiejszego parku narodowego. Obecnie obszar góry stanowi enklawę niepołączoną z innymi częściami ŚPN. Na szczyt prowadzi czarny szlak z Nowej Słupi. Główną atrakcją w tym miejscu są naturalne stanowiska modrzewia polskiego. Ich wiek szacowany jest nawet na 300 lat, a wysokość niektórych z nich sięga nawet 40 m. Inną ciekawostką przyrodniczą są gęsto występujące mrowiska, które spotkać można po drodze na górę. Na szczycie góry ustawiony jest pomnik poświęcony botanikowi Marianowi Raciborskiemu, który wyodrębnił gatunek modrzewia polskiego.

Przy szlaku nie ma wyznaczonego parkingu, dlatego najlepiej zatrzymać się w centrum Nowej Słupi. Przejście czarnym szlakiem na szczyt zajmuje ok. 1 godz. (118 m podejścia).

Parking Nowa Słupia – kliknij TUTAJ
Chełmowa Góra – kliknij TUTAJ
Bilet wstępu do Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach

Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach to jedna z najbardziej znaczących w Polsce placówek gromadzących pamiątki z dziecięcego świata. Bogate zbiory pozwalają prześledzić historię rozrywki na przestrzeni wieków – od rzadkich eksponatów z XVIII i XIX stulecia, aż po doskonale znane wielu pokoleniom zabawki z okresu PRL-u. Ekspozycje w sposób przekrojowy obrazują przemiany i rozwój, jakie dokonały się w branży zabawkarskiej na przestrzeni lat. Szczególną uwagę przyciąga wystawa „Bohaterowie filmów animowanych”, przywołująca kultowe postacie z ulubionych bajek. Muzeum ma swoją siedzibę w samym sercu miasta, w zabytkowym i stylowym, eklektycznym gmachu wzniesionym w 1872 roku, co nadaje każdej wizycie niepowtarzalnego klimatu.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Muzeum Wsi Opolskiej – Park Etnograficzny w Tokarni

Park Etnograficzny w Tokarni, funkcjonujący jako oddział Muzeum Wsi Kieleckiej, to miejsce, w którym dawna architektura wiejska odzyskuje swój dawny blask. Dzięki przemyślanemu podziałowi na sektory, odwiedzający mogą w trakcie jednego spaceru odkryć historię budownictwa z Gór Świętokrzyskich, Ziemi Sandomierskiej, Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej oraz malowniczego Ponidzia. Obiekty zgromadzone w skansenie były niegdyś nieodłącznym elementem lokalnego krajobrazu, a dziś zachwycają swoją autentycznością – mowa tu chociażby o osiemnastowiecznym spichlerzu z Wyszmontowa, chałupie ze Skorzowa z połowy XIX wieku czy zabytkowej organistówce z Bielin.Ciekawym urozmaiceniem są budynki z Wąchocka, w których wnętrzach urządzono dawny zakład fotograficzny oraz małomiasteczkowy sklepik.

W 2021 roku skorzystałem z unikatowej możliwości i spędziłem noc w muzeum! Pokoje przygotowano w klimatycznym Ośmioraku z Rudy Pilczyckiej, datowanym na 1914 rok. To idealna propozycja dla każdego, kto marzy o tym, by w absolutnej ciszy i spokoju zanurzyć się w uroku tego niezwykłego, drewnianego świata. Wieczorny i poranny spacer po skansenie, który miałem tylko dla siebie, to było niezapomniane przeżycie.

Dojazd – kliknij TUTAJ
Nocleg w skansenie – kliknij TUTAJ

Muzeum Archeologiczne w Wiślicy

Wiślica, niewielkie świętokrzyskie miasteczko jest ewenementem – jako jedna z nielicznych miejscowości w Polsce w całości znajduje się pod opieką konserwatorską. Sercem tutejszych odkryć jest Muzeum Archeologiczne (od 2017 roku oddział Muzeum Narodowego w Kielcach), które zaprasza w niezwykłą podróż pod ziemię. Stworzono tu unikatową trasę łączącą pawilon archeologiczny z podziemiami bazyliki mniejszej. Wędrując korytarzami wypełnionymi cennymi znaleziskami, przechodzimy obok fundamentów kościółka pw. św. Mikołaja oraz reliktów dwóch romańskich świątyń. Jednak największym skarbem, który zapiera dech, jest słynna Płyta Orantów z lat 1175–1177. Ta jastrychowa, rytowana posadzka z figuralnymi zdobieniami to jeden z najcenniejszych zabytków sztuki romańskiej, jakie możemy podziwiać w naszym kraju.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Góry Pieprzowe

Tuż obok Sandomierza, nad Wisłą, leżą Góry Pieprzowe – unikatowy rezerwat zbudowany z kambryjskich łupków sprzed 500 milionów lat. Nazwę zawdzięczają skałom, które wyglądem przypominają ziarna pieprzu. Przez wzgórza wiedzie ścieżka edukacyjna, a u ich podstawy szlak czerwony. Samochód warto zostawić na parkingu przy Willi Dzika Róża, skąd oznakowana ścieżka prowadzi do płatnego tarasu widokowego na wiślańskiej skarpie. Widok na dolinę rzeki zapiera dech, ale wędrówka po samych wzgórzach wymaga uwagi i dobrych butów – bywa tu stromo, zwłaszcza gdy grunt namoknie.

Dojazd po parkingu – kliknij TUTAJ

Sandomierz

Miasto, które obecnie głównie kojarzone z telewizyjnym serialem „Ojciec Mateusz” w którym sprytny ksiądz proboszcz pomaga miejscowej policji rozwiązywać zagadki kryminalne. Sandomierz to również miasto o bogatej historii, z licznymi zabytkami sakralnymi i świeckimi. Stare Miasto miejscami wyglądem przypomina włoskie miasteczko. Kolorowe fasady kamieniczek, brukowane uliczki i stroma skarpa opadająca w dolinę Wisły. Do najważniejszych punktów na mapie miasta zaliczają się Brama Opatowska, rynek z ratuszem, katedra oraz zamek królewski. Ciekawym sposobem na bliższe poznanie historii Sandomierza jest przejścia Podziemną Trasą Turystyczną. Przebiega ona m.in. pod płytą rynku i otaczającymi go kamienicami. Przechodząc przez nie w klimatycznym półmroku poznaje się krok po kroku dzieje miasta i związane z nim legendy.

Po zwiedzaniu koniecznie trzeba skosztować sandomierskich zapiekanek!

Dojazd – parking blisko rynku – kliknij TUTAJ

Podlasie, a ściślej rzecz ujmując – dzisiejsze województwo podlaskie, to jeden z najczęstszych celów slowroadowych wypraw. Dzięki budowie drogi ekspresowej S8 region ten stał się niezwykle łatwo dostępny. Dziś podróż z Warszawy do stolicy województwa zajmuje około dwóch godzin. Jeszcze 15 lat temu tyle samo czasu poświęcało się na sam wyjazd z zatłoczonej stolicy w stronę Radzymina. Teraz podróżuje się komfortowo, bezpiecznie i płynnie, zmierzając prosto na wschód.

Podlasie to kraina specyficzna. Gdybyśmy chcieli trzymać się sztywno granic historycznych, wywołalibyśmy spore zamieszanie. Jednak w XXI wieku, zostawiając na boku dawne spory geograficzne i historyczne, warto zauważyć, że od dwóch dekad w świadomości turystów utrwala się nowy przebieg granic regiony, który powszechnie nazywamy Podlasiem. Obok „klasyków” takich jak Tykocin, Kruszyniany czy Białowieża, postanowiłem odnaleźć miejsca poza utartymi szlakami. Oto 10 punktów na Podlasiu, które zaskoczą nawet tych, którzy twierdzą, że znają ten region na wylot.

Muzeum Siekier w Wojtówce

Muzeum Siekier we wsi Wojtówka to jedno z moich największych odkryć z marca 2026 roku. To miejsce idealnie dowodzi, że na Podlasiu wciąż powstają unikatowe inicjatywy z ogromnym potencjałem. Muzeum jest częścią Wioski Mnicha (nazwa pochodzi od nazwiska właścicieli) – agroturystyki położonej z dala od cywilizacji, wśród malowniczych pól i lasów.

W jednym z drewnianych budynków zgromadzono imponującą kolekcję ponad 2300 siekier i toporów. Pochodzą z różnych zakątków świata i zostały pogrupowane w niezwykle pomysłowy sposób – wiele z nich wyeksponowano na starych, otwieranych drzwiach. Choć mogłoby się wydawać, że siekiera to proste narzędzie, które zawsze wygląda tak samo, przyglądając się egzemplarzom z Japonii czy Kanady, od razu dostrzeżemy kunszt i różnice w ich budowie. Ale to nie wszystko. Na sąsiedniej posesji czeka Muzeum Emalii, kuźnia oraz stolarnia. Właściciele zgromadzili tam niesamowite zbiory: od tablic emaliowanych, po setki młotków, dłut, nożyc, strugów, hebli i wiertnic.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Moai w Knyszewiczach

Co w niewielkich Knyszewiczach robi rzeźba Moai? Czy ta podlaska wioska ma jakiś ukryty związek z Wyspą Wielkanocną? Pytań, które cisną się na usta, jest mnóstwo. Część odpowiedzi uzyskacie, skanując kod QR umieszczony bezpośrednio na rzeźbie. W rzeczywistości to bardzo oryginalna „kapsuła czasu” stworzona przez Stanisława Nicewicza.

Moai stoi na jego działce, tuż obok domu, w którym mieszka z żoną Joanną. Rzeźba przyciąga nie tylko ciekawskich sąsiadów, ale i turystów, których w te strony przywiodła pinezka w Mapach Google. Będąc na miejscu, warto spróbować spotkać się z samym pomysłodawcą. Asia i Stanisław prowadzą gospodarstwo rolne, więc przy odrobinie szczęścia, poza dawką lokalnych opowieści, będziecie mogli kupić u nich autentyczne, wiejskie produkty.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Skit w Odrynkach

Potocznie nazywa się go Skitem w Odrynkach, ale oficjalnie to Skit Świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich. Słowo „skit” oznacza prawosławną pustelnię. Z zasady buduje się je w miejscach oddalonych od cywilizacji i trudno dostępnych – na bagnach, w gęstych kniejach czy, jak w przypadku Odrynek… na wyspie!

Legendarny ojciec Gabriel, który założył pustelnię w tym miejscu, wybrał niezwykle dziki zakątek w dolinie Narwi. Pustelnia ze wszystkich stron otoczona jest mokradłami. Wiosną oraz w czasie deszczowego lata można się do niej dostać jedynie dzięki długiej, drewnianej kładce, która sama w sobie jest elementem wprowadzającym w stan wyciszenia. Skit powstał całkiem niedawno, bo w 2009 roku, więc nie szukajcie tu wiekowych zabytków. Znajdziecie tu jednak coś znacznie cenniejszego: autentyczny spokój. Po terenie często oprowadzają prawosławni mnisi, którzy z niezwykłą łagodnością opowiadają o swoim codziennym życiu w tym odosobnionym miejscu.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Synagoga w Orli

Hasła „synagoga” i „Podlasie” automatycznie przywołują skojarzenie z Tykocinem, gdzie stoi dostojna Wielka Synagoga. Jednak znacznie mniej znanym, a równie fascynującym zabytkiem kultury żydowskiej jest murowana synagoga w Orli. Powstała ona w miejscu dawnej, drewnianej świątyni, a w jej obecnej formie przenikają się style klasycystyczny, renesansowy oraz późny barok.

Odzwierciedla to liczne zmiany wprowadzane podczas przebudów w XVIII i XIX wieku, choć pierwotna murowana bryła miała powstać już w wieku XVII. Aż do wybuchu II wojny światowej synagoga służyła lokalnej społeczności, by później – zdewastowana przez Niemców – pełnić funkcję szpitala i magazynu. Choć budowla znajduje się dziś w stanie dalekim od czasów dawnej świetności, nadal robi ogromne wrażenie i świadczy o zamożności orlańskich Żydów, którzy ją wznieśli. Do połowy XX wieku była to jedna z nielicznych murowanych budowli w całej okolicy. Synagoga jest udostępniona dla zwiedzających, warto jednak pamiętać o wcześniejszej rezerwacji telefonicznej.

Dojazd i kontakt – kliknij TUTAJ

Kraina Otwartych Okiennic

Trześcianka, Puchły i Soce – to trio najczęściej wymieniane w kontekście Krainy Otwartych Okiennic. To właśnie te miejscowości stały się symbolem tradycyjnej podlaskiej architektury, przyciągając wzrok charakterystycznymi okiennicami i kunsztownymi zdobieniami na szczytach domów. Są to tzw. wyrezki – drewniane elementy dekoracyjne z misternymi motywami roślinnymi i zwierzęcymi. Choć można je spotkać w wielu miejscach regionu, to właśnie w tych trzech wsiach ich zagęszczenie jest największe.

Jeśli jednak chcecie poczuć ten klimat bez turystycznego zgiełku, udajcie się nieco dalej wzdłuż doliny Narwi. Warto odwiedzić Ciełuszki, Kaniuki czy Ploski – tam również zachował się tradycyjny układ gospodarstw i autentyczne zdobienia snycerskie. Na ławeczkach przed domami, szczególnie w ciepłe dni, wciąż przesiadują wiekowi mieszkańcy. Warto zatrzymać się choć na chwilę, by uciąć sobie z nimi krótką pogawędkę. To niezwykle serdeczni ludzie, którzy mają otwarte nie tylko okiennice swoich domów, ale przede wszystkim serca dla przyjezdnych.

Dojazd – Trześcianka
Dojazd – Puchły
Dojazd – Soce

Dąb Dunin w Przybudkach

Trwają nieustanne spory o to, jak stary jest naprawdę Dąb Dunin. Jedne źródła szacują jego wiek na 400, inne na 350 lat. W obliczu jego majestatu nie ma to jednak większego znaczenia. To prawdziwy kolos o wysokości 13 metrów, którego obwód – w zależności od miejsca pomiaru – sięga od 5,3 do nawet 7 metrów!
O „Strażniku Puszczy” (to jego alternatywna nazwa) zrobiło się głośno w 2021 roku, kiedy to bezapelacyjnie zwyciężył w konkursie na Europejskie Drzewo Roku, zdobywając tysiące głosów. Od tego czasu stał się jednym z najchętniej odwiedzanych punktów na mapie regionu. Znajdziecie go przy szutrowej drodze na skraju wsi Przybudki (gmina Narew). Choć kondycja tego sędziwego drzewa jest obecnie trudna, specjaliści nieustannie podejmują próby jego ocalenia, by ten niezwykły pomnik przyrody mógł trwać na straży podlaskiego krajobrazu jak najdłużej.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Zagroda Pokazowa Żubrów w Kopnej Górze

Podlasie to kraina dzika w każdym tego słowa znaczeniu. Poza niedźwiedziami, które w naszym kraju spotkać można niemal wyłącznie w górach, występują tu niemal wszyscy przedstawiciele nizinnej fauny. Wśród nich prym wiodą oczywiście żubry. Choć od lat przyciągają one miłośników przyrody głównie do Białowieży, warto skierować wzrok również na Puszczę Knyszyńską.

To właśnie tutaj, w Kopnej Górze, Nadleśnictwo Supraśl stworzyło wyjątkową Zagrodę Pokazową Żubrów. Leśnikom należą się za nią ogromne brawa – teren jest przestronny i urozmaicony, co pozwala zwierzętom czuć się swobodnie. Z bezpiecznej odległości możemy podziwiać żubry w różnych sceneriach: od pory karmienia przy paśnikach, po leniwe popołudnia w zacienionych zagajnikach. Obserwację ułatwiają dobrze rozmieszczone wieże widokowe oraz specjalna konstrukcja ogrodzenia, która nie zakłóca kontaktu z naturą.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pracownia rzeźbiarska Marka Szyszko w Chwaszczewie

Marek Szyszko to rzeźbiarz mieszkający w malowniczej wsi Chwaszczewo, u którego czas jakby się zatrzymał. W jego pracowni powstają zabawki „jak za dawnych lat” – proste, drewniane konstrukcje, które urzekają pomysłowością. To w stu procentach ręczna praca, dzięki czemu każdy przedmiot ma duszę i natychmiast wywołuje uśmiech na twarzach zarówno dzieci, jak i dorosłych.

Niekiedy wystarczy jeden delikatny ruch, by w rzeźbach ożyła magia: drewniany bocian zaczyna poruszać skrzydłami, a kolorowa kaczuszka posłusznie „schodzi” po deseczce. To rzemiosło w najczystszej postaci, które uczy nas doceniać prostotę. Jeśli chcecie odwiedzić pracownię pana Marka i zobaczyć ten proces na własne oczy, koniecznie umówcie się z nim wcześniej telefonicznie.

Dojazd i kontakt – kliknij TUTAJ

Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie

Choć niektóre podlaskie wsie – jak Plutycze, Soce czy Kaniuki – wciąż przypominają „żywe skanseny”, wizyta w Podlaskim Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie pozwala spojrzeć na nie z innej perspektywy. Dopiero tutaj, zestawione obok siebie domy kryte strzechą i stare zabudowania gospodarskie pokazują, jak bardzo podlaska architektura drewniana ewoluowała na przestrzeni lat.

W Wasilkowie udało się ocalić wiele unikatowych obiektów: dawne kuźnie, stodoły czy majestatyczny młyn. Poza samymi budynkami w zbiorach znajdują się tysiące eksponatów – przedmiotów codziennego użytku, bez których kiedyś nie mógł funkcjonować żaden tutejszy dom.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Waniewo nad Narwią

Narwiański Park Narodowy to królestwo dzikiej natury w skali, którą trudno znaleźć gdziekolwiek indziej w Polsce. To nie jest marketingowy slogan – ogromna część parku to po prostu niedostępne dla człowieka mokradła. Poza nielicznymi ścieżkami turyści rzadko zapuszczają się w głąb tego labiryntu. Nawet zwiedzanie z perspektywy kajaka ma swoje ograniczenia: siedząc nisko na wodzie, pośród wysokich trzcin, rzadko dostrzegamy ogrom tej doliny.

Jednym z najlepszych miejsc, by poczuć potęgę „Polskiej Amazonii”, jest wieś Waniewo. Niegdyś ważne miasto przy przeprawie na szlaku łączącym Koronę z Litwą, dziś jest spokojną osadą. To tutaj zaczyna się słynna drewniana kładka łącząca Waniewo ze Śliwnem. Jej bieg kilkukrotnie przecinają kanały, przez które przeprawiamy się za pomocą pływających pomostów napędzanych siłą własnych rąk. Stojąc pośrodku kładki, otoczeni bezkresem bagien, można prawdziwie poczuć, czym jest dzicz. Przed wejściem na pomost pamiętajcie o wykupieniu biletu wstępu do Parku – możecie to zrobić online lub w punktach kasowych w Waniewie i Kurowie.

Dojazd – kliknij TUTAJ
Bilety do Narwiańskiego Parku Narodowego

W centralnej i północno-wschodniej Polsce rok 2026 rozpoczął się iście zimowo. Od wielu lat nie było tak długiej, mroźnej i śnieżnej zimy. Media co i rusz obiegały informacje o jeziorach pokrytych grubą taflą lodu, które od dekad nie zamarzały, oraz o termometrach wskazujących ekstremalnie niskie temperatury. Takiej „prawdziwej zimy” doświadczyłem na Suwalszczyźnie, gdzie udałem się Mazdą CX-60.

Kiedy tylko zaczął się marzec i mróz odpuścił, bardzo liczyłem na to, że topniejący śnieg zasili doliny Narwi i Biebrzy, tworząc widowiskowe rozlewiska. Moje zaskoczenie było jednak ogromne, gdy okazało się, że wody jest nadzwyczaj mało, a na niektórych odcinkach rzek rozlewisk nie ma prawie wcale. Zmiany klimatu i postępująca z każdym rokiem susza są tu widoczne gołym okiem.

Mimo to ruszyłem ponownie na wschód, by spróbować uchwycić na zdjęciach przedwiośnie – ten ulotny czas, którego coraz rzadziej możemy w Polsce doświadczyć w jego pełnej formie. Przedwiośnie to czas na rozdrożu: poranki bywają jeszcze lodowato zimne, ale w południe można już cieszyć się słońcem i pierwszą, przyjemną aurą budzącej się przyrody. Jak wygląda ten moment na wschodzie Polski? Pojechałem przekonać się o tym Mazdą CX-60. Posłuchajcie…

Oczekiwanie

Gdybym miał znaleźć synonim dla przedwiośnia na bazie obserwacji poczynionych na wschodzie Polski, użyłbym słowa: oczekiwanie. Czeka zarówno natura, jak i rolnicy czy gospodarze. Marcowe, południowe słońce bywa złudne. Przyroda czeka, aż zrobi się naprawdę ciepło, a poranne przymrozki odejdą w niepamięć. Wszystko zdaje się trwać w napięciu.

Ludzie, skuszeni pierwszymi promieniami, ruszają do prac w ogrodach. W ruch idą grabie, miotły i sekatory – trzeba przygotować się na kolejny sezon. Rolnicy niepewnie spoglądają na pola, gdzie pracy jest mnóstwo, ale wiedzą doskonale, że ziemia jest jeszcze zbyt mokra, by wjeżdżać w nią traktorem. Trzeba cierpliwości.

Przemierzając Mazdą CX-60 podlaskie drogi, niemal z każdej strony dostrzegałem to wielkie wyczekiwanie. Wszyscy wypatrują ciepłych podmuchów wiatru, pierwszych bocianów w gniazdach, zapachu świeżo skoszonej trawy czy widoku kwiatów zalewających łąki. W marcu pejzaż jest jeszcze pozornie „martwy”. Nie do końca jednak, bo na niebie panuje już spory ruch…

Klucze do wiosny

Od zarania dziejów pojawiające się na niebie klucze gęsi zwiastują przełom. W 2026 roku apogeum przelotu stad nad Biebrzą przypadło na połowę marca. To dość wcześnie – jeszcze piętnaście lat temu ten spektakl obserwowałem dopiero na początku kwietnia. Miałem sporo szczęścia, trafiając nad rzekę w samym szczycie migracji.

W dolnym basenie Biebrzy, na odcinku od Wizny do Radziłowa, nocowały tysiące ptaków. Kiedy słońce pojawia się nad rozlewiskami, rozpoczyna się niezwykłe przedstawienie. Całe stada podrywają się do lotu i ruszają na okoliczne pola. Dzieje się to niemal automatycznie – jakby ktoś nacisnął magiczny guzik i startował kolejne grupy. Początkowo ruszają chaotycznie, robiąc niesamowity rejwach, ale gdy tylko wzbiją się wyżej, formują kształtny klucz i znikają hen, nad polami. Obserwowałem to z brzegu rzeki w Brzostowie. Stałem tam dobre pół godziny, niczym zahipnotyzowany patrząc, jak tysiące gęsi rozpoczynają swój dzień. Gdy wróciłem tam tydzień później o wschodzie słońca, nie zastałem już nic poza ciszą i pustką ziejącą z przepastnych rozlewisk.

W dolnym biegu Biebrzy wody było sporo. Jednak im dalej w górę rzeki, tym częściej płynęła ona jedynie w swoim korycie. To widok niespotykany o tej porze roku, kiedy brzegi powinny być zalane. Choć zima była śnieżna, sucha ziemia i bagna błyskawicznie wchłonęły wilgoć. Widać wyraźnie, że mimo mrozów, opady były jedynie kroplą w morzu potrzeb.

Poszukiwania

Przedwiośnie to wymagająca pora na Podlasiu. Świetnie odnajdują się tu fotografowie przyrody, ale ci, którzy szukają typowo turystycznych atrakcji, mogą poczuć niedosyt – wiele miejsc startuje dopiero z majówką. Przyroda też potrafi stawiać twarde granice.

Przekonałem się o tym w Kopytkowie. Od dawna chciałem przejść szlakiem do Uroczyska Nowy Świat właśnie teraz, gdy nie ma jeszcze liści (i komarów!). To tylko trzy kilometry przez bagno. Gdy jest sucho, przejście nie stanowi problemu. Teraz jednak, mimo wysokich kaloszy, po pięciuset metrach musiałem zrezygnować. Kiedyś bagno mało nie „wyrwało mnie z butów”, więc tym razem wolałem nie ryzykować.

Pojechałem dalej na północ. Zaparkowałem Mazdę CX-60 przy kładce w Szuszalewie i ruszyłem przez bagna aż do promu na rzece. Aby przeprawić się na drugi brzeg, trzeba tam użyć siły własnych mięśni i przeciągnąć prom za pomocą łańcucha. Proste i bardzo satysfakcjonujące doświadczenie.

Zostałem w dolinie Biebrzy i udałem się do wsi Mścichy. Ku mojemu zaskoczeniu droga do wieży na Białym Grądzie była praktycznie w całości przejezdna. Choć dzięki wyższemu zawieszeniu i napędowi 4×4 moja Mazda CX-60 poradziłaby sobie z dojazdem do samego końca, wolałem zatrzymać się wcześniej. Resztę drogi pokonałem pieszo, co pozwoliło mi w ciszy obserwować ptaki wodne, które powoli zaczynały szykować się do lęgów.

Wyjątkowe spotkanie na koniec

Ostatni poranek mojej podróży spędziłem w terenie. Wstałem chwilę przed piątą, więc gdy pierwsze promienie słońca zaczęły zalewać dolinę Biebrzy, byłem już kawałek za Brzostowem. Nagle, z niewielkiej kępy drzew między asfaltem a wsią, wyszły trzy łosie. Dumnie wędrowały wprost ku słońcu. Stałem i fotografowałem tę scenę, całkowicie zauroczony tym, co widzę.

Jaki to piękny symbol. Natura powoli wraca do siebie, w niedostępne, dzikie ostępy. Wraz z nadejściem wiosny łosie przestaną zapuszczać się poza dolinę w poszukiwaniu pożywienia. Nadchodzą poranki, kiedy nie dojrzy się ich już tak łatwo poza ich matecznikiem w sercu Biebrzańskiego Parku Narodowego. Tam, chronione zarówno prawem, jak i samą naturą, w spokoju doczekają kolejnej jesieni i zimy.

Być może kiedyś jeszcze się spotkamy, gdzieś wśród tych bezkresnych, wschodnich przestrzeni…

Relacja między Bydgoszczą a Toruniem pełna jest subtelnych „uprzejmości”. Od dawien dawna te dwa położone blisko siebie miasta prowadzą cichą rywalizację o to, które z nich zasługuje na miano tego „lepszego”. Jeśli w Toruniu zadacie pytanie: „Co jest najładniejsze w Bydgoszczy?”, odpowiedzią będzie zapewne: „Widok na most w kierunku Torunia”. Mieszkanki i mieszkańcy Bydgoszczy odpowiedzą podobnie, zmieniając jedynie kolejność miast.

Konflikt ten ma korzenie jeszcze w średniowieczu. Toruń był miastem krzyżackim – bogatym, dumnym i rozwijającym się dzięki przynależności do Hanzy. Bydgoszcz z kolei to miasto królewskie, od wieków lojalne wobec Korony Polskiej. W czasach bliższych współczesności podział tylko się ugruntował: w Bydgoszczy dynamicznie rozwinął się przemysł, podczas gdy Toruń postawił na status ważnego ośrodka akademickiego, otulonego gotycką architekturą. W 1999 roku reforma administracyjna połączyła te dwa żywioły w jedno województwo. Dziś Bydgoszcz jest siedzibą wojewody, a w Toruniu urzęduje marszałek i sejmik, co sprawia, że ten specyficzny dialog trwa w najlepsze.

Przepis na weekend

Wyruszając w podróż do Bydgoszczy i Torunia, postanowiłem zostawić na boku historyczne waśnie i animozje. Przeglądając ofertę muzealną oraz kulturalną obu miast, doszedłem do wniosku, że są one idealnym miejscem na weekendowy city break. Dzięki temu, że tak bardzo różnią się architekturą, można odnieść wrażenie przebywania w dwóch zupełnie innych światach. Z jednej strony zachwyca gotycki klimat Torunia, z drugiej – Bydgoszcz ze swoją secesją i industrialnym sznytem wcale nie pozostaje w tyle.

Miasta oddalone są od siebie o niecałą godzinę jazdy samochodem. Planując wyjazd, zdecydowałem się na nocleg w Bydgoszczy – głównie dlatego, że znalazłem tam hotel na samej wyspie. W centrum miasta znajduje się bowiem Wyspa Młyńska, otoczona wodami Brdy i kanałami, która stanowi namiastkę włoskiej Wenecji.

Taki wybór był podyktowany również logistyką. Po niedzielnym zwiedzaniu Torunia miałem na wyciągnięcie ręki autostradę A1, którą Mazda CX-60 komfortowo zawiozła mnie do Łodzi, a następnie trasą A2 prosto do Warszawy. W zależności od tego, z którego regionu Polski przyjeżdżacie w te strony, warto rozważyć takie rozwiązanie – dzięki niemu zyskałem w niedzielę dodatkową godzinę na spokojny spacer. Co prawda w piątek musiałem tę godzinę doliczyć do dojazdu, ale nie robiło mi to większej różnicy. Był późny wieczór, a ja do celu jechałem, słuchając Listy Przebojów Radia 357 i – zgodnie z duchem slow – nigdzie się nie spiesząc.

Dzień dobry!

Noc na Wyspie Młyńskiej upłynęła spokojnie. Na poranną kawę wybrałem się pieszo na Stary Rynek. Po drodze znów chłonąłem atmosferę bydgoskiej Wenecji i muszę przyznać, że to miejsce ma w sobie coś naprawdę magnetycznego. Korzystając z tego, że rano w mieście panuje jeszcze kojący spokój, poszedłem na dłuższy spacer wzdłuż Brdy ulicą Stary Port aż do Mostu Bernardyńskiego, by wrócić drugą stroną rzeki w kierunku katedry pw. św. Marcina i Mikołaja.

Gdy na zegarze wybiła 10:00, bydgoskie muzea stanęły przede mną otworem. Zacząłem dość nietypowo – udałem się na ulicę Długą i przekroczyłem próg Muzeum Mydła i Historii Brudu. Ta rzadko spotykana tematyka to coś więcej niż chwyt marketingowy. Woda, tak kluczowa dla higieny, miała przecież fundamentalne znaczenie dla rozwoju przemysłowej Bydgoszczy. To tutaj w 1774 roku oddano do użytku Kanał Bydgoski, który połączył dorzecza Wisły i Odry, zmieniając oblicze regionu.

O tym, jak prężnie rozwijała się w mieście sieć wodociągowa, przekonałem się nieco później, odwiedzając jedyne w Polsce Muzeum Wodociągów. Jego siedziby mieszczą się w imponującej, zabytkowej Hali Pomp oraz w dawnej Wieży Ciśnień. Wróćmy jednak do samego mydła i tego, jak ono powstaje. Miałem okazję podejrzeć ten proces podczas warsztatów, które poprzedziły zwiedzanie. To była solidna dawka wiedzy i ciekawostek, o których – przyznaję – nie miałem wcześniej pojęcia.

Po warsztatach i zwiedzaniu Muzeum Mydła i Historii Brudu ruszyłem na prawdziwe muzealne tournée. Postanowiłem odwiedzić niemal wszystkie oddziały Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (pominąłem jedynie Dom Wyczółkowskiego, który akurat był nieczynny). Zdaję sobie sprawę, że taka dawka muzealnych wrażeń nie dla każdego będzie kusząca, ale wachlarz możliwości jest tu na tyle duży, że każdy może wybrać to, co interesuje go najbardziej.

Zacząłem od wizyty w Europejskim Centrum Pieniądza. Podczas porannego spaceru zajrzałem do wnętrza bydgoskiej katedry, w której w 2018 roku pod posadzką odkryto słynny Skarb Bydgoski. Na wystawie w ECP można zobaczyć tę oszałamiającą kolekcję: 480 złotych monet i ponad 200 wyrobów jubilerskich z przełomu XVI i XVII wieku. Robią niesamowite wrażenie, gdy pomyśli się o ich burzliwej historii.

Po wyjściu z ECP skręciłem w lewo i po kilku krokach stanąłem przed zabytkowym, szachulcowym budynkiem, w którym mieści się wystawa archeologiczna. To fascynująca lekcja historii – dzięki pracy badaczy możemy „czytać” z ziemi opowieści o czasach, z których nie zachowały się żadne źródła pisane. Ta wizyta zrodziła w mojej głowie sporo pytań o początki miasta, a odpowiedzi na wiele z nich znalazłem w kolejnym oddziale – w Spichrzach nad Brdą. Te charakterystyczne budynki są wizytówką Bydgoszczy. Droga do nich wiodła przez Most Jana Kiepury, z którego podziwiałem nowoczesną bryłę Opery Nova, pięknie kontrastującą z historyczną zabudową.

Mając za sobą trzy muzea, wcale nie czułem znużenia. Każde z tych miejsc ma inną energię. Przeszedłem na ulicę Gdańską, gdzie znajduje się Apteka pod Łabędziem. Tu najbardziej zaskoczyła mnie autentyczność i niezwykle pomysłowe podejście do historii farmacji. Po drugiej stronie ulicy mieści się gmach główny Muzeum Okręgowego – to była prawdziwa uczta dla duszy. Ekspozycje skupione na sztuce, z obrazami i rzeźbami wyeksponowanymi w przestronnych, jasnych salach, pozwoliły na chwilę wyciszenia i czystej estetycznej przyjemności.

Na tym zakończyłem moje miejskie tournée, choć to nie koniec możliwości. Muzeum Okręgowe posiada jeszcze jeden, wyjątkowy oddział – Exploseum, urządzone w dawnej fabryce zbrojeniowej III Rzeszy. Zwiedzałem je już jakiś czas temu, więc tym razem zostałem w centrum, by zrealizować jeszcze jeden plan. Ale najpierw – skoro dookoła panują weneckie klimaty – czas na pizzę!

Doświadczenie i nauka

Wróciłem na Wyspę Młyńską, by wstąpić do polecanej przez niemal każdego restauracji „Monka”. Mieści się ona w surowych, ceglanych wnętrzach zrewitalizowanych Młynów Rothera. Muszę przyznać, że entuzjastyczne opinie, które słyszałem o tym miejscu, sprawdziły się w stu procentach! Pizza była doskonała, a krótki odpoczynek pozwolił mi nabrać sił na ostatni punkt mojej bydgoskiej mapy atrakcji.

W tym samym kompleksie budynków znajdują się niezwykle ciekawe wystawy. Zwiedzanie zacząłem od ekspozycji „Węzły. Opowieść o mieście nad rzeką”. To tutaj w pełni uporządkowałem i uzupełniłem wcześniej zdobytą wiedzę. Dzięki nowoczesnym multimediom i stanowiskom interaktywnym mogłem niemal namacalnie poczuć klimat dawnej Bydgoszczy. Jeśli jednak mowa o autentycznym doświadczaniu, to prawdziwe emocje czekały na mnie na kolejnej wystawie – „Młyn-Maszyna”. To była genialna zabawa! Mogłem nie tylko dowiedzieć się, jak działał dawny młyn, ale także własnoręcznie wprawić w ruch wielkie koła zębate i poznać mechanizmy, które przez dziesięciolecia napędzały to miejsce.

Na tym nie kończą się atrakcje Młynów Rothera – dostępna jest tu również strefa SOWA (Strefa Odkrywania, Wyobraźni i Aktywności). Niestety, gdy do niej dotarłem, było już zbyt późno na zwiedzanie. Ale nic straconego! Razem z Domem Leona Wyczółkowskiego, którego również nie udało mi się tym razem odwiedzić, mam teraz dwa solidne argumenty, by jak najszybciej wrócić do Bydgoszczy.

Plan na Toruń?

Po śniadaniu wsiadłem do Mazdy CX-60 i ruszyłem w godzinną podróż do Torunia. Samochód zaparkowałem na strzeżonym parkingu przy Bulwarze Filadelfijskim. To doskonały punkt startowy – pozwala uniknąć kluczenia po wąskich, brukowanych uliczkach Starego Miasta, gdzie o wolne miejsce bywa naprawdę trudno.

Jaki był mój plan na Toruń? To miasto wcale nie ustępuje Bydgoszczy pod względem liczby muzeów. Podobnie jak u sąsiadki, prężnie działa tu wielooddziałowe Muzeum Okręgowe w Toruniu. Idąc nieco na przekór schematom, postanowiłem na początku poznać mniej znane oblicze miasta. Toruń był przecież potężną twierdzą! Przeszedłem przez całe Stare Miasto, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, by dotrzeć do Muzeum Twierdzy Toruń. Wystawa w niezwykle wciągający sposób przybliża znaczenie poszczególnych obiektów wchodzących w skład miasta-fortecy. Były to dla mnie zaskakujące informacje – choć Toruń kojarzy się głównie z Kopernikiem i piernikami, w jego tle drzemie fascynująca, militarna historia.

Toruńska klasyka

Po spotkaniu z dziejami twierdzy przyszedł czas na klasykę. Tutaj nie będę oryginalny – jak niemal każdy podróżnik, skierowałem kroki ku punktom z listy „must see”. Pierwszym przystankiem w drodze powrotnej do Rynku Staromiejskiego było Muzeum Toruńskiego Piernika. To „smakowite” zwiedzanie, które zgrabnie łączy przeszłość z teraźniejszością. Pierniki to bezsprzecznie najpopularniejsza pamiątka z miasta, a w budynkach dawnego zakładu piernikarskiego mogłem prześledzić wszystkie etapy powstawania tego korzennego smakołyku.

Kolejnym oddziałem Muzeum Okręgowego, do którego zajrzałem, był Ratusz Staromiejski. Mieści się tam bogata kolekcja sztuki, jednak na mnie największe wrażenie wywarły gotyckie rzeźby – ich surowość i kunszt idealnie pasują do klimatu miasta. Wychodząc z Ratusza, natknąłem się na pomnik Mikołaja Kopernika. Grzechem byłoby nieodwiedzenie miejsca poświęconego jego życiu i wielkim odkryciom. Dom Mikołaja Kopernika to piękna gotycka kamienica, w której udało się zachować autentyczny klimat dawnych lat, łącząc go z nowoczesnymi formami przekazu.

Kropką nad „i” w tej muzealnej przygodzie była wizyta w Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika. Jako czytelnik wszystkich jego książek, z ogromnym zainteresowaniem oglądałem kolekcję przedmiotów przywiezionych z najdalszych zakątków świata, które Elżbieta Dzikowska przekazała miastu. W mojej pamięci natychmiast ożyły opisy przygód na Mato Grosso czy słynnej podróży jeepem z Ziemi Ognistej na Alaskę. Przy okazji gorąco polecam książkę Mirosława Wlekłego „Tu byłem. Tony Halik” – to genialna biografia, której autor dotarł do miejsc i ludzi osobiście związanych z tym legendarnym podróżnikiem.

Nawet nie wiem, kiedy minęło tych kilka godzin, a słońce zaczęło mocno chylić się ku zachodowi. Zanim ostatecznie pożegnałem Toruń, podjechałem jeszcze na koniec ulicy Majdany. Znajduje się tam punkt widokowy, z którego roztacza się najpiękniejsza panorama Starego Miasta. To był idealny, spokojny akcent na zakończenie tego intensywnego weekendu.

Bydgoszcz czy Toruń?

Czy po takim weekendzie potrafię ocenić, które z tych miast jest „lepsze”? Absolutnie nie i… wcale nie zamierzam tego robić. Doszedłem do wniosku, że taki podział po prostu nie ma sensu. Bydgoszcz i Toruń tworzą bowiem wyjątkowy, turystyczny duet, w którym nie ma miejsca na nudę.
Zarówno jedno, jak i drugie miasto urzekło mnie zupełnie czymś innym. Kiedy wracałem do domu, w głowie kołatały mi odmienne obrazy i wspomnienia – myślę, że to właśnie ta różnorodność sprawiła, że był to tak wartościowy czas. Jestem przekonany, że gdybym wybrał tylko jedno z nich, czułbym pewien niedosyt. Wspólnie sprawiły, że przeżyłem niezapomniany city break i z dużą przyjemnością będę do nich wracał.

Czy Polska ma swój biegun zimna? W tej kwestii zdania są nieco podzielone. Jedne źródła wymieniają Halę Izerską, inne wskazują Tatry, a jeszcze inne okolice Suwałk. Patrząc na wykresy temperatur z przełomu stycznia i lutego 2026 roku, postanowiłem wyruszyć Mazdą CX-60 na północny wschód Polski. Wybrałem więc trzecią opcję i chciałem sprawdzić, jak to jest z tym polskim biegunem zimna w rzeczywistości. Czy prognozy mówiące o tym, że w nocy temperatura spadnie do -30 stopni Celsjusza, są prawdziwe? Czy Mazda CX-60 z silnikiem Diesla zda egzamin w tak ekstremalnych warunkach? Czy drogi będą przejezdne i czy uda mi się dotrzeć na przysłowiowy koniec świata gdzieś między Rutką-Tartakiem a Wiżajnami? Wiele pytań, a odpowiedzi na nie znaleźć mogłem jedynie tam, na miejscu. Ruszyłem zatem Mazdą CX-60 na polski biegun zimna. Posłuchajcie…

Kierunek Suwałki

Niedzielny wieczór w Warszawie. Na termometrze -14 st. C. Zatrzymałem się na stacji benzynowej koło domu i przy dystrybutorze miałem małą zagwozdkę. Pamiętam z dawnych lat, że zimą stacje reklamowały „zimowe paliwo”. Teraz nie zobaczyłem ani grama informacji o tym, czy paliwo, które mam zamiar zatankować, jest w jakikolwiek sposób przystosowane do niskich temperatur. Kolejnym zaskoczeniem było dla mnie to, że ani na tej, ani na dwóch innych stacjach benzynowych nie znalazłem płynu do spryskiwaczy z temperaturą zamarzania niższą niż -20 st. C. Zapytałem o paliwo i płyn obsługę – niestety odesłali mnie z kwitkiem.

Ostatecznie zatankowałem „droższego” Diesla i zalałem zbiornik płynem do spryskiwaczy z etykietą -20 st. C. Kiedy jechałem najpierw drogą S8, a później S61 w kierunku Suwałk, naszły mnie refleksje. Od dobrych 15 lat nie pamiętam takiej zimy, żeby mróz trzymał tak długo, a słupki rtęci sięgały tak nisko. Odzwyczailiśmy się od mroźnych zim. Paradoks polega też na tym, że fala mrozów czy śnieżyc zazwyczaj nie obejmuje całej Polski. Kiedy ja zmierzałem do Suwałk, gdzie prognozowano w nocy -30 st. C, we Wrocławiu temperatura miała spaść „tylko” do -14 st. C. Śniegu na zachodzie Polski też praktycznie nie ma (poza górami).

Myśli o tej nierównej i zapomnianej zimie towarzyszyły mi przez trzy godziny jazdy z Warszawy do Suwałk. Po drodze obserwowałem, jak termometr w samochodzie pokazywał coraz to niższe wartości. Zaczynałem od -14 st. C, a kiedy dojechałem do celu, termometr wskazywał już -26 st. C. Jak się jechało? Zasadniczo do zjazdu z drogi S61 w Szypliszkach całą trasę mknąłem po suchej nawierzchni. Mazda CX-60 przemknęła bez problemu prawie 300 km drogi ekspresowej. Kiedy zjechałem z „eski”, zrobiło się ciekawiej. Zamiast asfaltu pod kołami miałem żywy lód.

Ile wynosi droga hamowania?

Koła samochodu po kilkuset kilometrach suchego asfaltu nagle znalazły się na lodzie. Nie na śliskim śniegu – na lodzie. Przy tak niskich temperaturach żarty się kończą, a tam, gdzie dróg nie posypuje się solą, trzeba liczyć się z tym, że pod kołami będzie lodowisko. No i było. Na rozgrzewkę dostałem ok. 20 km z Szypliszek do Rowel. Miejscami w lodzie występowały „dziury” asfaltu, ale było to bardzo złudne. Przełączyłem auto w tryb „off-road” i zdecydowanie zdjąłem nogę z gazu.

Jazda po takiej nawierzchni jest wymagająca. Jechać się da, ale gorzej jest, kiedy trzeba się zatrzymać. Zwłaszcza nagle. Wtedy szybko okazuje się, że droga hamowania jest bardzo trudna do przewidzenia. Nawet przy niewielkiej prędkości trudno jest zatrzymać auto dokładnie tam, gdzie się tego chce. Trzeba maksymalnie uważać. Wiedziałem, że coś takiego mnie tam spotka, i byłem pogodzony z tym, że prędkość oraz czas dojazdu będą zupełnie inne niż w normalnych warunkach. Na całe szczęście ruch na tych lokalnych drogach jest niewielki, a pozostali kierowcy zmagają się z tym samym.

Czy Mazda CX-60 poradziła sobie z tymi warunkami? Przyznam, że początkowo miałem obawy, czy uda mi się podjechać do siedliska Cisowe Wzgórze w Rowelach. To miał być sprawdzian możliwości i przy okazji odpowiedź na pytanie, gdzie wybrać się kolejnego dnia. Kiedy znalazłem się na początku podjazdu, na ramieniu usiadł mi strach. Droga nie dość, że stroma, to ma jeszcze do tego dwa zakręty. Latem pokonuje się ją bezwiednie. Teraz, kiedy pokryta była lodem, wywołała moje zwątpienie.

Ruszyłem delikatnie z miejsca i dosłownie czułem, jak napęd 4×4 pracuje na to, żeby auto się nie zatrzymało i wjechało na górę. Byłem pod wrażeniem, jak płynnie udało się tam wjechać. Okazało się, że Mazda CX-60 bez zająknięcia pokonała mój strach i kolejny już raz udowodniła, że daje radę w każdych warunkach. Dzięki temu, że bez problemu wjechałem do Cisowego Wzgórza, wiedziałem, że nic gorszego nie spotka mnie kolejnego dnia i cały „koniec świata” stoi przede mną otworem. Na miejsce dotarłem po 20:00, więc nie pozostało mi nic innego, jak rozpalić ogień w kominku i delektować się ciszą. Pozostała już tylko jedna niewiadoma: czy jeśli w nocy słupek rtęci spadnie do -30 st. C, to Mazda rano odpali?

Polski biegun zimna

Nie mnie rozstrzygać, czy okolice Wiżajn to rzeczywiście polski biegun zimna. Ja mogę powiedzieć jedynie o moich obserwacjach i doświadczeniach. Kiedy tuż po 7:00 wyszedłem do auta, termometr wskazywał -26 st. C. Wsiadłem, nacisnąłem nogą pedał hamulca i zobaczyłem zieloną lampkę przy napisie „START”. Przycisnąłem go i wstrzymałem oddech. Na wyświetlaczu zakręcił się model samochodu, zapaliły się kontrolki, a silnik jakby nigdy nic ruszył z takim samym dźwiękiem jak zawsze. Dawniej mówiło się, że auto „pali na dotyk” – i tak właśnie zachowała się Mazda CX-60 z silnikiem Diesla. Temperatura nie zrobiła na niej wrażenia. Auto szybko się rozgrzało i po chwili mogłem już ruszyć w poszukiwaniu kadrów.

Jak wyglądał polski biegun zimna w pierwszych dniach lutego 2026 roku? Był senny. Z kominów w niebo biły kłęby dymu. Na drogach ruch był znikomy. Zjechałem ze wzgórza, korzystając z asystenta zjazdu, który pozwolił mi utrzymać stałą prędkość. Obok trybu „off-road” to bardzo przydatna funkcja w takich warunkach. Zwłaszcza na odcinkach, przy których stały znaki „stromy zjazd 11%”, a droga pokryta była lodem.

Z Rowel pojechałem do Rutki-Tartaku i na rondzie skręciłem w lewo. Jechałem cały czas prosto, aż dotarłem do granicy Polski i Litwy. Wysiadłem z auta na szczycie jednego z polodowcowych wzgórz i zaniemówiłem z wrażenia. Cisza tak gęsta, że można było kroić ją nożem. Dookoła tylko zamrożony świat. Taki piękny koniec świata. Drogi, choć sakramencko śliskie, były w stu procentach przejezdne. Dotarłem we wszystkie moje miejscówki, które odwiedzam zazwyczaj w pozostałych porach roku. Zajrzałem do Ejszeryszek, Olszanki, Potopów, Makowszczyzny i Poszeszupia. Jeżdżąc po tym „końcu świata”, w obniżeniach terenu termometr wskazywał -30 st. C. Wiem, że różnica między -15 a -30 st. C jest trudna do opisania, ale kiedy znajdzie się w takim miejscu, to dosłownie czuje się, jak mróz „szczypie” w nos i policzki. Mnie nie kręciła jednak sama temperatura. Ja uganiałem się za zimowymi pejzażami, których w ostatnich latach nie widziałem nigdzie poza górami. Polski biegun zimna pokryty był szadzią. Szczególnie brzozy w takiej białej szacie wyglądały zjawiskowo.

Piękne „nic”

Taka zimowa podróż na polski biegun zimna i przysłowiowy koniec świata jest ze swojej natury czymś dla koneserów. Ja chciałem doświadczyć prawdziwej zimy, mrozu i trudnych warunków na drodze, ale w planach miałem też zrobienie zdjęć tej mroźnej aury. Wiedziałem jednak, że nie będzie to takie zwiedzanie jak wiosną czy latem. Każde wyjście z auta to małe wyzwanie. Trudno zabiera się ręce z podgrzewanej kierownicy i wstaje z podgrzewanego fotela.

Na tym polskim biegunie zimna znalazłem piękne „nic”. Wiedziałem, że tak będzie, bo już dobre 15 lat temu doświadczyłem czegoś podobnego na Suwalszczyźnie. Nie pojechałem tam zwiedzać, lecz doświadczać. Pojechałem przekonać się, czy Mazda CX-60 da radę. Spędziłem cały dzień na jeżdżeniu wśród morenowych wzgórz i delektowaniu się tym czasem. Kiedy znowu przyjdzie taka zima? Może za rok? A może za kolejne 15 lat?

Zebrałem dużo wspaniałych doświadczeń. Przełamałem strach i obudziłem w sobie radość z podróżowania bez jasnego celu. To droga była moim celem. Mazda wyśmienicie zdała wszystkie „testy”, którym ją poddałem. Nawet kiedy ja wykazywałem się zbyt dużą brawurą, potrafiła wyciągnąć mnie z opałów i bezpiecznie dowiozła mnie do celu. To ważne doświadczenie, bo samochód – obok aparatu – jest moim podstawowym narzędziem pracy i teraz wiem, że potrafi sprostać skrajnie wymagającym warunkom. Przecież to dopiero początek roku, więc jeszcze niejedno slowroadowe wyzwanie przed nami…

Ta przygoda rozpoczęła się w ostatnich dniach tegorocznych wakacji. Przemierzałem Mazdą 6e kręte mazurskie drogi i zaglądałem do nieznanych mi wcześniej miejsc. Żar lał się z nieba, a ja – chcąc złapać chwilę wytchnienia od niemiłosiernego gorąca – postanowiłem zrobić krótką przerwę w Kętrzynie. Kusząca była perspektywa zwiedzania muzeum w chłodnych murach krzyżackiego zamku. Byłem akurat przy śluzie na Kanale Mazurskim w Leśniewie i, ustawiając nawigację na Zamek w Kętrzynie, zobaczyłem w pobliżu intrygującą nazwę: „Konsulat Świętego Mikołaja”. Zaintrygowało mnie to na tyle, że natychmiast postanowiłem sprawdzić, co kryje się pod tym adresem. Posłuchajcie…

Konsulat Świętego Mikołaja

Zaparkowałem Mazdę w pobliżu ceglanego budynku. Już na pierwszy rzut oka świąteczne akcenty mocno kontrastowały z sierpniowym upałem. Po schodkach wszedłem przez drzwi „konsulatu” i spotkałem przesympatyczną panią, która na wstępie zapytała, ile mam czasu na zwiedzanie.

Nie wiedząc, z czym mam do czynienia, bezpiecznie odpowiedziałem, że jestem tu przejazdem i w zasadzie się spieszę. To był błąd! W tym momencie mogłem stracić szansę zobaczenia tego niezwykłego miejsca, bo owa pani uczciwie stwierdziła, że w takim razie lepiej będzie, jeśli wrócę w innym terminie. Uparłem się jednak, że kupię bilet i po prostu „rzucę okiem”. Nie rozumiałem jej zapewnień, że „to się tak nie da”… Doszliśmy do porozumienia, a ja miałem otwartą drogę „odwrotu”. Wyprzedzając fakty – spędziłem w „Konsulacie Świętego Mikołaja” prawie trzy godziny! A przyjechałem przecież przypadkiem, tylko na chwilę.
Ze sklepu, w którym mieści się kasa, poszedłem piętro wyżej. No i przepadłem! Trudno będzie mi słowami opisać klimat tej przestrzeni, bo nigdy wcześniej czegoś takiego nie widziałem. Z jednej strony są tam gabloty z przepięknymi bombkami, ale są tam również liczne stanowiska, przy których własnoręcznie pracuje się nad ozdobami choinkowymi.

Nie brałem udziału w warsztatach, ale mogłem obserwować je z boku, bo równolegle ze mną konsulat zwiedzała rodzinka z dzieciakami. Ileż tam było radości i zabawy przy ozdabianiu! Już na tym pierwszym piętrze zrozumiałem, dlaczego przez Konsulat Świętego Mikołaja nie da się „przebiec”. To nie jest atrakcja typu „instant” – zobacz, zrób zdjęcie i zapomnij. Mnie porwał ten magiczny świat. Dla przypomnienia: za oknem upał i końcówka wakacji, a ja czułem się jak w grudniu!

Przechodząc przez kolejne sale i piętra, mogłem podziwiać bombki i ozdoby produkowane przez firmę Doroszko. Funkcjonuje ona w Kętrzynie od 1992 r., ale czerpie z dużo starszych tradycji – w latach 1955-1979 w mieście działała wytwórnia ozdób choinkowych „Styl”. Zarówno dawniej, jak i teraz, bombki z Kętrzyna są głównie towarem eksportowym. To, dlaczego ten rynek wygląda tak, a nie inaczej, dowiedziałem się znacznie później i wyjaśnię to pod koniec tekstu.

Tym, co najbardziej zaskoczyło mnie w Konsulacie Świętego Mikołaja, był fakt, że bombka to nie tylko kula, szpic czy sopel. Były tam przeróżne kształty – zwierząt, samochodów, jedzenia, roślin, budowli. Dodatkowym atutem jest tam również forma ekspozycji. Wszystko urządzone jest niczym w baśniowej krainie. Sala na samej górze… eh, tego nie da się opowiedzieć, tego nie oddadzą zdjęcia – to trzeba zobaczyć!

BOMBkOWA historia Częstochowy

Po wyjściu na upalną ulicę w Kętrzynie ta historia pozornie dobiegła końca. Konsulat Świętego Mikołaja i bombki firmy Doroszko trwale zapisały się w mojej pamięci, ale nie miałem w planach rozwijać tego tematu. Życie pisze jednak swoje scenariusze.

W połowie listopada natrafiłem na informację, że w Muzeum Częstochowskim zostanie otwarta czasowa wystawa pt. „BOMBkOWA historia Częstochowy”. To przecież moje rodzinne miasto! Naładowałem baterię w Mazdzie 6e i ruszyłem odkrywać historię bombki.

W tym miejscu mały przerywnik narracyjny, bo już wcześniej na slowroadowych trasach miałem styczność z taką tematyką. Odwiedzając Dolinę Baryczy, trafiłem do Muzeum Bombki w Miliczu. Ależ to jest wystawa! Prawie 6000 bombek pochodzących z wzorcowni jednego z największych zakładów tego typu w regionie. Wracamy do Częstochowy, ale zanim koła Mazdy 6e zatrzymają się w centrum Miasta Świętej Wieży, spójrzmy krótko na historię samej bombki.

Dzieje bombki nie są pokryte patyną wielowiekowych tradycji. Jej początków możemy szukać w XIX wieku, zaglądając przez okno do jednej z manufaktur w niemieckiej wiosce Lausche. To właśnie tam, niejako z potrzeby chwili, jeden z pracowników – którego nie było stać na kupno innych ozdób świątecznych – postanowił wydmuchać coś na kształt szklanego jabłka.

Zauważyli to znajomi i sąsiedzi, co przyczyniło się w kolejnych latach do rozwoju tej gałęzi w przemyśle szklanym. Nie były to jednak tak trwałe bombki jak dzisiaj. Wykonane z bardzo cienkiego szkła, swój żywot kończyły po jednym sezonie.

Z 1848 roku pochodzą wzmianki o pierwszym pisemnym zamówieniu na „szklane kule”. Jeśli natomiast chodzi o formy, to tutaj kłania się rok 1870, bo to właśnie wtedy powstać miały pierwsze niekuliste ozdoby, choć już wcześniej wydmuchiwano „szklane winogrona”.

A jak to było w Częstochowie i okolicach? Tutaj sięgnąć trzeba do lat 30. XX w., ale zasadniczo dopiero po II wojnie światowej rozwinęła się właściwa produkcja ozdób choinkowych, które trafiły na cały świat. W latach PRL-u były to oczywiście zakłady państwowe. Po zmianach ustrojowych pałeczkę w sztafecie przejęły firmy prywatne, które, bazując często na doświadczeniach zdobytych w spółdzielniach, zaczęły tworzyć własną historię.

Najbardziej rozpoznawalną z częstochowskich marek jest „Komozja”, której produkty zadebiutowały już w 1946 roku na Międzynarodowych Targach we Francji. W kolejnych latach następne pokolenia kontynuowały te tradycje i w latach 70. XX w. – po czasach upaństwowienia produkcji – firma wróciła do pracy na własny rachunek.

W Częstochowie i jej najbliższych okolicach istniało i istnieje nadal wiele firm produkujących bombki. Świadczą o tym gabloty na muzealnej wystawie, które przekrojowo ukazują najciekawsze wzory z częstochowskich pracowni. Są to prawdziwe perełki.

Wystawa „BOMBkOWA historia Częstochowy” została przygotowana w taki sposób, żeby pokazać nie tylko same produkty końcowe, ale również poszczególne etapy tworzenia bombek.

STOP! A jak to wygląda na żywo?

Rękodzieło przez duże R

Zachwycony wystawą w Muzeum Częstochowskim, postanowiłem zgłębić ten temat. Nie tak dawno, bo jesienią 2025 r., odwiedziłem Miasto Szkła, czyli Krosno, ale tam styczności z bombkami nie miałem. Jak wygląda ich produkcja? Złapałem za telefon i zacząłem szukać takiego miejsca w Częstochowie, w którym ktoś pokazałby mi ten proces krok po kroku.

Do trzech razy sztuka: kiedy już traciłem nadzieję, że to się uda, telefon odebrała pani Agnieszka Zgajewska z firmy Koronex. Nazwa nic mi nie mówiła, ale fakt, że istnieją już prawie 30 lat, przekonał mnie, że zobaczę tam, jak powstają bombki.

Momentów, w których zaniemówiłem z wrażenia podczas mojej wizyty w firmie Koronex, było kilka.

Wzorcownia: Pierwszym było wejście do wzorcowni, która składa się z trzech pomieszczeń, w których ściany wypełnione są… bombkami? To mało powiedziane! To istne cuda, a niektóre bez przesady mogę nazwać dziełami sztuki!

Dmuchanie: Kolejny moment w którym zaniemówiłem, to ten, w którym dmuchacz z niekształtnej, szklanej „kluski”, którą włożył do metalowej formy, wyciągnął bałwanka z latarnią. To trwało kilka sekund! Musiałem obserwować to bacznie kilka razy, żeby nic mi nie umknęło.

Srebrzenie: Następnie pani Agnieszka zabrała mnie do pracowni, w której srebrzy się szklane bombki – tam dopiero działy się cuda! Trudno było mi uwierzyć, jak w zasadzie prosta reakcja chemiczna sprawia, że przezroczysta forma w kilka sekund jest cała srebrna.

Dekoracja: Z tego miejsca poszliśmy do sali, w której siedziały panie dekoratorki. Ależ one muszą być precyzyjne! Każdy ruch pędzelka ma znaczenie i nie ma tu mowy o pośpiechu. Chcąc otrzymać zamierzony efekt finalny, trzeba niekiedy kilkanaście razy brać do ręki tę samą bombkę, aby nakładać na nią kolejne kolory i dekoracje.

Historia firmy Koronex sięga 1996 roku. Założyli ją Agnieszka i Maciej Zgajewscy. To, dlaczego nazwa ich firmy nie była mi znana (mieszkałem w Częstochowie przez 26 lat), wyjaśniło się w trakcie rozmowy: przez wiele lat niemal cała ich produkcja miała odbiorcę zagranicznego. Dopiero dekadę temu otworzyli się na rodzimy rynek.

Dlaczego ich bombki są moim zdaniem wyjątkowe? Chodzi tu o kształty! Kulista bombka jest piękna w swojej prostocie. Można nanieść na nią najpiękniejsze malowidło, ale dalej będzie to kula. Kiedy do gry wchodzą inne formy, zaczyna się robić ciekawie.

Tak naprawdę historia produkowania bombek przez rodzinę Zgajewskich rozpoczęła się od tworzenia form. To metalowe „pudełka”, często złożone z kilku części, do których wkłada się szklaną „kluskę”, a następnie wdmuchuje powietrze. Brzmi prosto? Nic bardziej mylnego!

Tu mówimy przecież o formach w przeróżnych kształtach – owocach, samochodach, kilku postaciach, budowlach… Nim dojdzie się do etapu wdmuchiwania powietrza, trzeba zaprojektować i wykonać formę, która umożliwi wykonanie bombki. Muszą być w niej wykonane grawery i odpowiednie łączenia, bo każda z części formy musi podnieść się w tym samym momencie, żeby uwolnić bombkę po wydmuchaniu. Co więcej, nie ma mowy o tym, żeby zostały jakieś ślady po łączeniach części! Kiedy pani Agnieszka pokazała mi z bliska jedną z takich form złożonych z pięciu części, nie mogłem uwierzyć, że z tej bezkształtnej masy metalu może powstać tak piękne szklane dzieło.

Koronex tworzy Rękodzieło przez duże R. Nie ma tu dróg na skróty, nie ma mowy o „przyspieszaniu” produkcji – Rękodzieło wymaga rąk i czasu. Jeden błąd, jeden zły ruch i szkło pęka. Nie traci się tylko „szkła”, ale przede wszystkim traci się czas poświęcony na pracę. Im bardziej skomplikowana bombka, tym więcej czasu i pracy rąk potrzebne jest do osiągnięcia efektu końcowego. Później trzeba bombkę odpowiednio zapakować, bo kiedy kończy przygodę na produkcji, rozpoczyna podróż… często na drugi koniec świata: USA, Japonia, Niemcy, Australia… A zaczyna się wszystko od szklanej rurki i mocnego oddechu dmuchacza w Częstochowie.

Rozmawiając z panią Agnieszką Zgajewską, zrozumiałem, dlaczego Koronex, ale także wiele innych polskich firm z tej branży, produkują głównie na eksport. Niczym mantra powtarza się ten schemat – piękna bombka powstaje w Polsce i wędruje w świat.

Cena bombki odzwierciedla wkład pracy, który jest ogromny. Nie jest to produkcja masowa, a to doceniają zagraniczni klienci. W Polsce rynek bombki sukcesywnie rośnie, tak jak rośnie ogólna świadomość doceniania rękodzieła. Rozkład procentowy nadal pokazuje jednak, że łatwiej częstochowską bombkę kupić na stoisku z pamiątkami na Hawajach niż na polskich Krupówkach. Zagranicą polskie bombki są doceniane i kolekcjonowane. Chciałbym, żeby ten trend uległ zmianie, bo są to naprawdę wyjątkowe przedmioty. Sam chętnie powiesiłbym na choince bombkę z sylwetką Giewontu czy bryłą schroniska w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. To byłoby coś!

Kruche i piękne

Przygoda na tropie historii bombki z Mazdą 6e była dla mnie wspaniałym doświadczeniem. Dowiedziałem się wielu nowych rzeczy i poznałem zupełnie nieznany mi dotąd świat.

Szczyt produkcji bombek przypada na lato, więc jest dość zabawne, że cała fabryka żyje świętami i klimatem choinki, kiedy ludzie opalają się na plażach i nawet nie myślą o grudniowych dekoracjach.

Bombki są piękne, ale zarazem kruche. Chłoną w siebie rodzinne historie i tradycje. W moim rodzinnym domu są ozdoby, które na choince wieszali jeszcze moi dziadkowie. To jest jakiś niezwykły łącznik pokoleń i rytuał, w którym wyciągamy z szafy pokryte kurzem pudełka z dekoracjami. Są w nich nie tylko szklane przedmioty, ale również nasze wspomnienia.

Myślę, że właśnie w tym zawarty jest największy fenomen bombki.

Są takie podróże, o których tylko się pomyśli, a uśmiech sam wkrada się na usta. Dokładnie tak się stało, kiedy kolejny jesienny weekend zapowiadał się deszczowo, a ja chciałem za wszelką cenę pojechać gdzieś Mazdą MX-5. Prognozy odbierały mi kolejno wszystkie interesujące kierunki, aż w końcu pogodziłem się z faktem, że będzie padać. I co dalej? Można się poddać i zostać w domu, albo spojrzeć na turystyczną mapę Polski pod nieco innym kątem – gdzie warto pojechać nawet wtedy, kiedy pada deszcz? Mój wybór padł na Góry Złote i to był strzał w dziesiątkę! Posłuchajcie…

Dlaczego Góry Złote?

Powodów, żeby pojechać Mazdą MX-5 w Góry Złote, znalazłem kilka. Jest to taki zakątek Dolnego Śląska, w którym pogoda praktycznie nie ma większego znaczenia, bo w najbliższej okolicy jest taka mnogość atrakcji, że nie trzeba się martwić tym, że z nieba spadają krople deszczu.

Poczynając od Paczkowa, gdzie znajduje się fenomenalne Muzeum Gazownictwa, aż po Kłodzko ze słynną Twierdzą, zwiedzać można wyjątkowe zabytki. W tej okolicy występuje również spore zagęszczenie tras podziemnych – kopalnie, trasa miejska i aż dwie sudeckie jaskinie.

Do tego wszystkiego dodać trzeba, że wisienką na torcie są lokalne drogi – górskie i kręte, a przecież to w roadsterze daje najwięcej frajdy. Nie liczy się prędkość, ale frajda z jazdy i zapewniam, że przejazd ze Złotego Stoku do Lądka-Zdroju jest idealną trasą do jazdy Mazdą MX-5. Miałem szczęście, bo kiedy ją pokonywałem, na chwilę przestało padać, więc niespiesznie, z otwartym dachem, delektowałem się górskim powietrzem, przefiltrowanym przez bukowe lasy. To jest naprawdę bajka!

Marzenia o złocie

Pamiętam dokładnie dzień, w którym pierwszy raz odwiedziłem Kopalnię Złota w Złotym Stoku. Był to upalny sierpniowy dzień, a ja Mazdą CX-5 byłem w pierwszej slowroadowej trasie po Polsce. Był rok 2016 i trudno mi dzisiaj uwierzyć, że to już tyle lat minęło. Od tamtej wizyty wielokrotnie odwiedzałem te podziemia i za każdym razem zaskakują mnie czymś innym.

Tym razem z wrażenia zaniemówiłem, podchodząc do jedynego w Polsce podziemnego wodospadu (to mój ulubiony punkt na trasie zwiedzania). Woda z impetem rozbijała się o skałę, a wszystko mieniło się złotem – za sprawą „LED-owej” żyły złota, którą zainstalowano w ścianie. Wyobraźnia ruszyła! Marzenia o złocie stały się żywe! Ależ to musiało być ekscytujące, kiedy górnicy w najróżniejszych zakątkach świata, w nikłym świetle lampki, natrafiali na żyłę złota.

Stałem przy tym wodospadzie dłuższą chwilę i z zapartym tchem myślałem o gorączce złota, która wielu uczyniła bogaczami, ale również wielu doprowadziła do bankructwa. Z ciekawości zajrzałem na polskie podwórko i ze zdziwieniem natrafiłem na informację, że nasz rodzimy KGHM produkuje rocznie ok. 2 do 3 ton złota! Jest to co prawda efekt uboczny ich właściwej działalności, ale mimo wszystko są to gigantyczne ilości. Dla porównania, w 2024 roku w Kanadzie wydobyto ok. 200 ton złota, a w Chinach, które są największym producentem złota na świecie, było to aż 380 ton!

Kopalnia Złota w Złotym Stoku nie jest zwykłą trasą podziemną. To miejsce, w którym ogląda się wydrążone w górach sztolnie, ale dzięki opowieściom przewodników i odpowiednim aranżacjom zwiedzanie przeradza się w niezapomnianą przygodę. Poza standardową trasą polecam też wybrać się na zwiedzanie Sztolni Ochrowej – to jest dopiero przeżycie!

Niezwykła jaskinia

Wspomniałem, że w tych okolicach zwiedzić można aż dwie jaskinie, co jak na sudeckie warunki jest prawdziwym ewenementem. Pierwszą z nich jest bardzo znana Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie, moim zdaniem najpiękniejsza z polskich jaskiń udostępnionych do zwiedzania (z całym szacunkiem dla pięknej Jaskini Raj w Górach Świętokrzyskich). Istnieje jednak druga, mam wrażenie, mniej znana atrakcja tego typu, czyli Jaskinia Radochowska. Zlokalizowana jest na zboczu Góry Bzowiec. Jej charakter jest wyjątkowy, bo żeby odkryć jej piękno, trzeba się trochę pogimnastykować. Wejście na trasę możliwe jest tylko pod opieką przewodnika. Od maja do września jaskinia otwarta jest codziennie, a w pozostałych miesiącach trzeba dokonać wcześniejszej rezerwacji. Zapewniam, że warto, bo w żadnej innej jaskini w Polsce, a mamy ich trochę udostępnionych do zwiedzania, nie przeżyłem takich emocji.

Jaskinia Radochowska emanuje naturalną surowością. Nacieki i formy krasowe tworzą niezwykłą scenerię, którą zwiedzający wydobywają z mroków przy pomocy czołówek lub latarek. W tej jaskini nie ma stałego oświetlenia. Na początku trasy trzeba też przygotować się na to, że będzie trzeba się mocno schylić, żeby pokonać dość niski fragment korytarza. Później zrobi się już przestronniej, ale i tak cała trasa biegnie dość wąskimi korytarzami, więc ruch jest jednokierunkowy. Duże wrażenie zrobiła na mnie pokaźnych rozmiarów sala z niewielkim podziemnym jeziorkiem.

Odwiedziłem tę jaskinię dwa razy. Pierwszy raz w sierpniu, a drugi w październiku 2025 roku. Odstęp czasu był stosunkowo niewielki, ale zachwyt za drugim razem był jeszcze większy. Podziemia zwiedzałem w towarzystwie pani Natalii, która opiekuje się jaskinią i jest odpowiedzialna za ruch turystyczny. Na zewnątrz lało jak z cebra, a my w błogiej ciszy we wnętrzu góry podziwialiśmy niezwykłości tego podziemnego świata.

Ilekroć zwiedzam jakąkolwiek jaskinię, jestem pod ogromnym wrażeniem tego, do czego zdolna jest natura. Choć nikt nie dawał jej wskazówek i wzorów, to potrafiła stworzyć wśród tych ciasnych skał prawdziwe cuda!

Złoty Jar

Na koniec przyznam się, że miałem jeszcze jeden powód wyjazdu w Góry Złote. Po kilku latach prób udało mi się zarezerwować pokój w Złotym Jarze. Być może ta nazwa nie brzmi znajomo, ale sylwetka tego niezwykłego pensjonatu z pewnością jest bardzo rozpoznawalna. Jeśli ktoś interesuje się miejscówkami „slow”, to prędzej czy później musi trafić na Złoty Jar.

Jego dzieje sięgają 1884 roku i są związane z rosnącą popularnością malowniczej doliny, w której jest położony. Najpierw powstała w tym miejscu niewielka leśna gospoda, a już w połowie lat 20. XX wieku otwarto w niej restaurację z prawdziwego zdarzenia. To właśnie jej trójkątny kształt podziwiamy dzisiaj, przyjeżdżając na nocleg do Złotego Jaru. Po II wojnie światowej dolina przestała być tłumnie odwiedzana przez turystów, a w pensjonacie przez wiele lat funkcjonował ośrodek kolonijny dla dzieci. W 2015 roku budynek trafił w ręce Gosi Szumskiej, znanej na Instagramie jako Meg Małgorzata Szumska, która tchnęła w niego nowe życie i nadała jego zabytkowym wnętrzom zupełnie nową jakość.

Prawdziwą gratką była dla mnie noc w tym niezwykłym miejscu. To prawdziwa górska ostoja ciszy z dala od cywilizacji. Góry dookoła działają niczym naturalny filtr – nie ma tam zasięgu telefonicznego (jest Wi-Fi), ale co dla mnie ważniejsze, wieczorem nie słychać niczego poza szumem drzew. A nad głową – miliony gwiazd.
Budynek ma swoje lata, a co za tym idzie, ma również pewne ograniczenia. Są pokoje, których prywatne łazienki znajdują się na korytarzu obok. Coś za coś, ale myślę, że nie są to rzeczy bardzo istotne w tak klimatycznym miejscu.

Atrakcje na każdą porę roku

Góry Złote są niezwykłe i sprawdzą się o każdej porze roku i w każdą pogodę. Lubię zmienność, jaka występuje w tym regionie – natura cudnie koegzystuje tam z architekturą. Na górski szlak zawsze jest blisko. Nie są to miejsca tak popularne, jak Śnieżka czy Szczeliniec Wielki, więc nawet w szczycie sezonu nie napotka się tam tłumów. Doświadczyłem w tych miejscach wielu niezapomnianych przeżyć, a frajda z jazdy Mazdą MX-5 po tych górskich drogach okazała się cenniejsza niż złoto!

Na początku było zdziwienie: „Jak tu jest pięknie!” Po chwili nadeszło rozgoryczenie: „Dlaczego dopiero teraz?” Wiatr z południa, który przefrunął po pierzejach krośnieńskiego rynku, rozwiał moje skrajne uczucia. Przecież lepiej późno niż wcale. Wyrzucałem sobie jeszcze kilka razy, że do Krosna nie zajrzałem wcześniej, bo przecież wielokrotnie przejeżdżałem przez to miasto lub jego najbliższe okolice. Tym razem celem mojej podróży za kierownicą Mazdy MX-5 było Krosno, polska stolica szkła. Po bliższym poznaniu z pewnością stało się jednym z tych miejsc, do których będę z przyjemnością wracał. A zaczęło się wszystko od szkła. Posłuchajcie…

Ślady przeszłości

Zacznę od tego, że ten zakątek Polski, w którym położone jest Krosno, kojarzy mi się głównie z naturą. Być może stąd wynikało moje wielkie zaskoczenie, gdy po zaparkowaniu na jednej z ulic w pobliżu rynku okazało się, że dookoła mnie aż roi się od zabytkowej architektury. I to bynajmniej nie drewnianej, ale murowanej. Na dodatek wiekowej, bo patrząc na bryłę bazyliki kolegiackiej Świętej Trójcy, bez problemu rozpoznałem, że jej mury przesiąknięte są historią. Co ciekawe, to właśnie przy niej pierwszy raz zetknąłem się z postacią Wojciecha Roberta Portiusa, która to jeszcze kilka razy „objawiła” mi się podczas wizyty w Krośnie. Nie planując wcześniej noclegu, w ostatniej chwili zarezerwowałem pokój w… Hotelu Portius. Ten jegomość pochodził ze Szkocji i zapisał się trwale w dziejach miasta. W XVII wieku był on jednym z najbogatszych mieszczan – działał w dziedzinie handlu i gospodarki, a w 1657 roku król Jan Kazimierz mianował go komendantem miasta. Pod jego dowództwem miasto stanęło do obrony przed najazdem Jerzego II Rakoczego. Po tym zasłużonym obrońcy i mecenasie miasta pozostało do dzisiaj sporo śladów – Wieża Portiusa (dzwonnica przy Farze), a także znacząca przebudowa bazyliki po pożarze, to jego zasługi.

Zostawmy na boku źródła i rozejrzyjmy się po Śródmieściu. To na terenie tej dzielnicy skupiona jest większość najważniejszych zabytków i atrakcji turystycznych Krosna. Spacer po mieście zacząłem od Rynku, który już na pierwszy rzut oka zaskoczył mnie swoją architekturą. Szybko zrozumiałem, że porównania do Krakowa są uzasadnione, choć skala i klimat są nieco inne.

W Krośnie (wiem to już po dwóch dniach spędzonych w tym mieście) najbardziej urzekła mnie kameralność i bliskość atrakcji. Mieszczańskie kamienice, które otaczają Rynek, mają gdzieniegdzie oryginalne renesansowe podcienia. Wychodząc z Rynku w którąkolwiek ze stron, bardzo wyraźnie mogłem dostrzec granicę „Starego Miasta”, gdyż zostało ono wybudowane na szczycie skarpy.

Wspomniałem wcześniej o bazylice i dzwonnicy, ale jest jeszcze drugi zabytek sakralny, który warto zobaczyć – to kościół i klasztor franciszkanów. Niestety Kaplica Oświęcimów w czasie mojej wizyty była w remoncie, ale z pewnością wrócę do Krosna, żeby zobaczyć to arcydzieło sztuki renesansowej i barokowej, jakim jest mauzoleum rodowe Oświęcimów.

Im dalej od Rynku, tym robi się coraz większy miszmasz architektoniczny. Widać to bardzo wyraźnie, kiedy wyjdzie się z niego ulicą Sienkiewicza, którą dochodzi się na Plac Konstytucji 3 Maja. Tu ciekawostka: stoi przy nim pomnik Ignacego Łukasiewicza, wielce zasłużonej postaci dla tego regionu, ale to temat na osobny artykuł. Temat wydobycia ropy i biografii Łukasiewicza można najlepiej zgłębiać, udając się do pobliskiej Bóbrki, gdzie funkcjonuje Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego. W każdym razie, kiedy z Placu pójdzie się dalej ulicą Staszica, wyraźnie będzie widać, jak zmienia się architektura.

I tu mała uwaga – odradzam jeżdżenie samochodem po centrum Krosna. Jest tam zawiła sieć jednokierunkowych ulic. Teren nie jest duży i pieszo można naprawdę obejść wszystko w niecałą godzinę. Próbując przemieszczać się autem, straciłem niepotrzebnie dużo czasu i nerwów, a kiedy dotarłem do celu… i tak nie mogłem znaleźć miejsca do zaparkowania. Dość przestronny parking znajduje się m.in. przy ulicy Legionów. Zostawiając tam samochód, mamy przed sobą drzwi do Centrum Dziedzictwa Szkła. A to właśnie ono przyciągnęło mnie do Krosna. Nim przejdę do „kruchej” historii, dodam jeszcze, że jeśli ktoś lubi muzea, to polecam wybrać się do Pałacu Biskupiego, w którym mieści się Muzeum Podkarpackie. Teraz do szkła!

Miasto Szkła

Pierwszy raz na moją listę Krosno trafiło po wizycie u Pati Dubiel, kiedy przygotowywałem trasę „Zakręcony Dolny Śląsk”. Ta artystka, znana na arenie polskiej i międzynarodowej, pochodzi z Krosna i kiedy oglądałem jej prace, to miasto mimochodem przewijało się cały czas w rozmowie. Zapisałem i czekałem…

2 czerwca 2012 roku rozpoczął się nowy rozdział historii Krosna, które postawiło w komunikacji na podkreślanie tego arcyważnego aspektu swoich wielowiekowych dziejów. Początków krośnieńskiego szkła należy szukać w okresie międzywojennym. W 1923 roku powstała huta szkła, która z biegiem lat stała się jednym z największych zakładów przemysłowych w okolicy. Produkcja ruszyła w 1924 roku i pierwsze transporty ruszyły w świat. Krosno sukcesywnie zaczęto kojarzyć z szeroko pojętym „szkłem”. Mieszkańcy, borykający się wcześniej z bezrobociem, znaleźli pracę w nowo powstałej hucie. Wielu z nich musiało nauczyć się fachu i tak, krok po kroku, rosły kolejne pokolenia mieszkańców, których życie zawodowe związane było z produkcją szkła. W mieście funkcjonowały też Zakłady Gumowe „Wudeta” i „Lnianka”. W połączeniu z hutą szkła te zakłady znacząco poprawiły sytuację na rynku pracy, a co za tym idzie, wzrósł też poziom życia mieszkańców.

Niestety, II wojna światowa nie obeszła się łagodnie z krośnieńskim przemysłem. W czasie okupacji produkowano m.in. szkło gospodarcze i oświetleniowe, ale kiedy zbliżał się koniec wojny, wycofujący się Niemcy podpalili hutę, która doszczętnie spłonęła w ciągu dwóch dni. Rozegrało się to jesienią 1944 roku i już po krótkim czasie postanowiono odbudować zakład. Do pozyskania funduszy wykorzystano m.in. to, co ocalało, czyli szklane wyroby. Produkcję udało się wznowić 20 stycznia 1945 roku.

W okresie PRL-u zakład tętnił życiem. Pod koniec lat 50. XX wieku wytwarzano ok. 1833 ton wyrobów rocznie. Szkło z Krosna eksportowano na cały świat – zestawy otrzymali m.in. król Hiszpanii Juan Carlos, prezydent ZSRR Michaił Gorbaczow i Cesarzowa Japonii.

Przemiany ustrojowe nie wpłynęły dobrze na kondycję zakładu. Jego działalność i struktura uległa znacznym przekształceniom. Obecnie w mieście funkcjonuje huta pod nazwą KROSNO GLASS S.A., a także kilkanaście mniejszych hut i pracowni artystycznych.

Centrum Dziedzictwa Szkła

Wraz z nadaniem Krosnu miana „Miasta Szkła” otwarte zostało Centrum Dziedzictwa Szkła (CDS). Nie jest to klasyczne muzeum ani zabytkowa pracownia. To miejsce stworzone z myślą o zachowaniu wielkiego dziedzictwa, jakim jest szklana historia regionu. Zwiedzanie rozpocząłem, wchodząc do niepozornego budynku na rogu Rynku. Towarzyszką mojej podróży przez historię krośnieńskiego szkła była pani Katarzyna. Ku mojemu zaskoczeniu, na samym początku musieliśmy zjechać windą na poziom -4. Wcześniej wspomniałem o parkingu przy ulicy Legionów i drzwiach do CDS. Wchodząc nimi należy udać się schodami ruchomymi na górę do kas, bo to właśnie na tym poziomie rozpoczyna się zwiedzanie, które zawsze odbywa się pod opieką przewodnika.

CDS zaskoczyło mnie niezwykle wciągającą formułą zwiedzania. Na pierwszy ogień (dosłownie) poszło to, co robi chyba największe wrażenie, czyli kontakt z hutnikami, którzy na moich oczach w kilka minut zrobili prawdziwe cuda ze szkła. Z wielką przyjemnością oglądałem, z jaką gracją i profesjonalizmem stworzyli szklaną różę. Najbardziej urzekło mnie to, że mogłem prześledzić cały ten proces, i przyznam, że w pewnym momencie zamrowiło mnie z wrażenia, bo z niekształtnej kulki wyciągniętej z pieca zrobili istne cudo, i to nie przy użyciu gotowych form – wszystko ręcznie! Do tego widać było swobodę, z jaką to robią, bo jednocześnie opowiadali mi o dawnych realiach pracy w krośnieńskiej hucie szkła.

Wszystko ręcznie – to mogłaby być dewiza CDS! Kiedy przeszliśmy na kolejny poziom, mogłem zobaczyć przy pracy artystów/rzemieślników. Każdy przy swoim stanowisku zajęty był swoimi zadaniami, które ja mogłem obserwować jako zwiedzający. Co więcej – to, co oni wytwarzają na moich oczach, później można kupić w sklepie, który działa w budynku kasowym. Kolejne piętro zaskoczyło mnie bogatą kolekcją szkła artystycznego. Przyznam, że jest w tym coś niezwykle fascynującego – to, że ludzie są w stanie nadać tym przedmiotom takie kształty. Ot, niby prosty wazon, a jaka piękna rzecz sama w sobie.

Moje zwiedzanie nie zakończyło się w budynku głównym. Pani Katarzyna zabrała mnie też na drugą stronę Rynku, gdzie weszliśmy do piwnic, w których umieszczona została część ekspozycji. Połączenie starych, surowych murów z wielobarwnym szkłem jeszcze bardziej wzbudziło mój zachwyt.

Krosno – miasto, do którego chcę wrócić

Krosno urzekło i zachwyciło mnie na wielu poziomach. Z jednej strony są to rzeczy wymierne, jak architektura, a z drugiej urzekająca jest dla mnie formuła poznawania historii szkła zaproponowana przez CDS. Spędziłem w Krośnie dwa dni i czuję niedosyt.
Wiem, że chcę wrócić do tego miasta, żeby zobaczyć Kaplicę Oświęcimów, ale również przyjrzeć się innym kartom historii w Muzeum Rzemiosła, które prezentuje m.in. długie tradycje tkactwa w tym regionie. Jest po co wracać!

Od zarania dziejów ludzie stawiali pomniki. Różne były ich motywacje, a i same pomniki przyjmowały przeróżne formy. W kulturze taka forma wyróżnienia zdaje się być zarezerwowana dla najbardziej zasłużonych postaci i wydarzeń trwale wpisanych w dzieje narodu, miasta czy regionu. Kiedy jednak przyjrzeć się bliżej pomnikom, które zdobią nasze rynki i place, a także tym, które upamiętniają niecodzienne wydarzenia, wyraźnie widać, że w sferze stawiania pomników na przestrzeni wieków zaszły ewidentne zmiany.
Zapraszam na mój subiektywny TOP 10 niecodziennych pomników w Polsce. Mam nadzieję, że to dopiero pierwsza część dłuższej serii, bo na każdym kroku spotykam coś zaskakującego…

Pomnik UFO w Emilcinie

10 maja 1978 roku w Emilcinie (województwo lubelskie) pan Jan Wolski spotkał kosmitów. Przynajmniej tak twierdził i wielokrotnie powtarzał swoją historię. Te niecodzienne wydarzenia zostały przedstawione m.in. w dwóch filmach dokumentalnych (z 1978 i 2021 roku) oraz posłużyły jako inspiracja dla twórców miniserialu „Projekt UFO”. W 2005 roku Fundacja Nautilus doprowadziła do powstania w Emilcinie pomnika upamiętniającego wydarzenia z majowego poranka 1978 roku, których bohaterem miał być pan Jan Wolski.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Kaloryfera w Stąporkowie

Jest to prawdopodobnie jedyny i zarazem największy pomnik kaloryfera na świecie. Nie pojawił się w Stąporkowie, „Mieście Grzejników”, przypadkowo. Lokalna Odlewnia Żeliwa w czasach PRL-u dostarczała do wielu polskich domów znane nam doskonale z wyglądu grzejniki o nazwie T-1. Pomnik w skali 4:1 powstał w stąporkowskiej odlewni w 1978 roku i ma 230 cm wysokości, 148 cm szerokości i 55 cm głębokości. Pierwotnie stał przed bramą wjazdową do Odlewni Żeliwa, a obecnie znajduje się na skwerze przy ul. Piłsudskiego. Dookoła niego znajduje się sporo innych „instalacji”, do których wykorzystano kaloryfery standardowej wielkości.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Sękacza w Żytkiejmach

15 sierpnia 2024 roku niewielka wieś Żytkiejmy ożyła z okazji odsłonięcia Pomnika Sękacza. Tego nietypowego zlecenia podjął się artysta Marek Szyszko, który jako jedyny zgłosił się do przetargu ogłoszonego przez gminę. Kilka lat temu miałem przyjemność odwiedzić pana Marka w jego pracowni w Chawszczewie, w okolicach Sokółki, i nie przypuszczałem, że nasze drogi spotkają się ponownie hen na północy Polski przy „posągu sękacza”.
Stworzenie pomnika związane jest z organizacją corocznego Święta Sękacza. A czym jest sękacz? Najprościej opisać go można jako wyrób cukierniczy z ciasta biszkoptowo-tłuszczowego. Oryginalnie sękacze były pieczone nad otwartym ogniem, na którym obracano je na drewnianym wałku. Wyglądem sękacz przypomina pień drzewa z licznymi sękami.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Szymona Giętego

Szymon Gięty to pseudonim Kazimierza Wnuka, który przez lata wpisywał się w panoramę centrum Gorzowa Wielkopolskiego oraz historię miasta. Mieszkańcy znali go jako kloszarda, ekscentryka i żartownisia. Na kartach historii zapisały się zwłaszcza jego wybryki z czasów pochodów pierwszomajowych. Podczas jednego z nich pojawił się w stroju kosmonauty, który wykonał samodzielnie przy użyciu przeróżnych znalezionych przedmiotów. Był też niedoścignionym mistrzem w toczeniu fajerki (prosta gra dziecięca).
Po śmierci w 1998 roku został pochowany na miejscowym cmentarzu. Gorzowianie ufundowali mu nagrobek. 1 maja 2004 roku odsłonięto pomnik Kazimierza Wnuka przy ul. Sikorskiego w samym centrum miasta.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pierwszy Pomnik Tysiąclecia (Pomnik Grzyba XXI)

Minutę po północy 1 stycznia 2001 roku odsłonięty został pomnik w kształcie kamiennego grzyba (wykonano go ze strzegomskiego granitu). Przyjmuje się, że jest to pierwszy pomnik na świecie odsłonięty w trzecim tysiącleciu. Nad przebiegiem wydarzenia czuwało Centrum Badań Kosmicznych PAN, pod którego opieką znajduje się zegar w Obserwatorium Astrogeodynamicznym w Borówcu nieopodal Poznania.
Pomnik ustawiono przy malowniczym punkcie widokowym na obrzeżach wsi Łężeczki. Roztacza się stąd widok na Sierakowski Park Krajobrazowy z Jeziorem Chrzypskim na pierwszym planie. Data odsłonięcia była szczególna, ale nie brakowało też innych okazji do świętowania: 10. rocznicy utworzenia Sierakowskiego PK i 38. rocznicy powstania Akademickiego Klubu Seniora w Poznaniu.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Wagarowicza w Gryfowie Śląskim

W 1908 r. na rynku w Gryfowie Śląskim ustawiono fontannę, która miała upamiętniać otwarcie wodociągów miejskich. Za jej projekt odpowiedzialny był berliński artysta Arnold Kunne. U podstawy kolumny znajdują się cztery gryfy nawiązujące do symboli miasta. Na kolumnie zobaczyć można również dwie postacie z brązu, które przedstawiają młodych uczniów. Miejska legenda głosi, że dwóch chłopców, którzy udali się na wagary przyszli na gryfowski rynek, żeby napić się wody ze studni. Zauważyli w tym momencie pożar jednego z domów i zaalarmowali mieszkańców pracujących na pobliskich polach. Podobno to dzięki wagarowiczom udało się ocalić to urokliwe miasteczko…

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Leszcza w Nowym Warpnie

Nowe Warpno samo w sobie jest miejscem dla koneserów. Trzeba chcieć do niego dotrzeć, bo nie da się trafić do niego po drodze, bowiem droga się w nim kończy. Miasto oblewają wody Zatoki Nowowarpieńskiej i Jeziora Nowowarpieńskiego. Na tym swoistym „końcu świata” znajduje się kilka pomników, a wśród nich obrotowy pomnik Leszcza. Nawiązuje on do lokalnego Święta Leszcza, które odbywa się już od ponad dwóch dekad.
W Nowym Warpnie znajdują się również: pomnik Rybka, pomnik Matki oraz pomnik Hansa Hartiga (przedwojennego malarza).

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Krzysztofa Jarzyny w Szczecinie

Krzysztof Jarzyna ze Szczecina, czyli „szef wszystkich szefów”, to postać z kultowego filmu „Poranek kojota” wyreżyserowanego przez Olafa Lubaszenkę. Na ekranie pojawia się tylko na chwilę, a w jego postać wcielił się Edward Linde-Lubaszenko, ale i tak stał się swojego rodzaju ikoną.
Krzysztof Jarzyna, choć w filmie jest realną osobą, to również synonim wszechwładzy i ktoś, kogo znają wszyscy. I czują przed nim respekt.
Pomnik tak ważnej postaci z popkultury stanął w 2021 roku na rzecznej wyspie Łasztownia w Szczecinie. Na ten pomnik nie da się trafić przypadkiem w czasie spaceru po mieście. Do niego trzeba wybrać się specjalnie, bo jest to miejsce oddalone od słynnych Wałów Chrobrego czy innych znanych zakamarków miasta. Na Łasztowni, która obecnie przyciąga głównie za sprawą nowoczesnego Morskiego Centrum Nauki, znajduje się również Pomnik Paprykarza Szczecińskiego. Jest on jednak ukryty za budynkiem Centrum Kultury Euroregionu Stara Rzeźnia, więc trzeba go nieco poszukać.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Karolinki i Karlika w Gogolinie

„Poszła Karolinka do Gogolina” to jedna z tych pieśni, którą mimochodem słyszał chyba każdy mieszkaniec Polski. Pierwsze słowa tej śląskiej pieśni automatycznie przywołują w głowie dalsze wersy, w których pojawia się postać Karliczka, który udaje się za Karoliną z flaszeczką wina. Wzmianki o tym utworze pojawiają się w spisie pieśni z terenu Górnego Śląska z 1863 roku. Ma ona jednak jeszcze trzy inne wersje. Główny sens jest zachowany, ale w jednej z nich Karolina idzie do Bogumina, a nie do Gogolina.
Idea powstania pomnika Karolinki i Karlika w Gogolinie zrodziła się w latach 60. XX wieku. Uroczyście odsłonięto go 28 maja 1967 roku. Jego autorem jest Tadeusz Wencel, artysta plastyk pochodzący z Opola.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pomnik Kota w Butach z biesiadnikiem w Bytomiu Odrzańskim

Legenda, która w Bytomiu Odrzańskim krąży od kilku pokoleń, głosi, że można w tym mieście balować do białego rana, bo każdego imprezowicza bezpiecznie do domu odprowadzi kot. Rzeźba stojąca w centralnej części rynku ewidentnie podtrzymuje rozbawionego jegomościa, który dzierży w dłoni kufel piwa. Pomnik na rynku postawiono w 2007 roku. Wśród turystów budzi on głównie ciekawość i uśmiech, ale w lokalnych dyskusjach pojawiają się głosy krytyki dla obecności „pomnika pijaka”, bo tak też czasem jest on nazywany.
Bytom Odrzański zaskakuje nie tylko niecodziennym pomnikiem. Miasteczko ma wyjątkowy urok, stąd czasem porównuje się je do nadwiślańskiego Kazimierza Dolnego. Odnowiony rynek otoczony jest kolorowymi kamienicami. Warto również przejść nieco poza centrum nad Odrę, żeby zobaczyć pozostałości mostu z 1907 roku, który wysadzono 10 lutego 1945 roku. Ciekawostką jest fakt, że chcąc przedostać się na drugi brzeg odległy o około 500 metrów, trzeba pokonać samochodem (lub pieszo czy rowerem) aż 26 km!

Dojazd – kliknij TUTAJ

Pamiętam, jak w 2009 roku jechałem nocą z Berlina do Warszawy. Ta trasa była dla mnie prawdziwą gehenną. Nie byłem przecież kierowcą zaprawionym w dalekich wojażach. Karawany TIR-ów, głębokie koleiny, korki na światłach, nieustanny hałas i tłok na stacjach benzynowych — to była norma.
Obecnie podróż z Warszawy w kierunku Poznania wygląda zupełnie inaczej. Autostrada A2 całkowicie zmieniła komfort jazdy na linii wschód–zachód w centralnej Polsce.
A co dzieje się na „starej dwójce”? Wiosną sprawdzałem, jak wygląda dawna droga nr 4 do Zgorzelca, a tym razem, jadąc Mazdą 6e z Warszawy do Poznania, postanowiłem zobaczyć, jak wygląda podróż tą obecną drogą nr 92.

Sztuka zapominania

Nim przejdę do tego, co zobaczyłem na samej trasie, chcę podzielić się kilkoma spostrzeżeniami. To, co uderzyło mnie najbardziej w czasie tej podróży, to fakt, jak szybko człowiek zapomina o dawnej codzienności.
Kiedy wyjechałem z domu, musiałem porzucić nawigację GPS, która usilnie chciała zaprowadzić mnie na obwodnicę Warszawy. Ja uparłem się, że chcę opuścić stolicę ulicą Połczyńską. Tak jak dawniej. Kiedy odstałem swoje na kolejnych światłach, przypomniałem sobie, że niemal każdy wyjazd z miasta wyglądał kiedyś w ten sposób.
Minęło dobrych 40 minut, nim udało mi się wydostać z Warszawy. Godzina była dobra, bo ruszyłem rano, więc teoretycznie jechałem bez korków. Obserwowałem sznur aut ciągnących się kilometrami na dojeździe do obwodnicy. Ja sunąłem drogą nr 92 w kierunku Sochaczewa. Życie jednak szybko sprowadzało mnie na ziemię: ciężarówka skręcająca w lewo, traktor, ktoś na przejściu, światła…
Zapomniałem już, że w czasach przed budową sieci autostrad i ekspresówek tak właśnie jeździło się po Polsce. Ba, są nadal takie regiony, gdzie nie ma alternatywy i trzeba toczyć się wąskimi drogami krajowymi i wojewódzkimi. Minęła dobra godzina, a ja dopiero zobaczyłem tablicę z napisem: „Błonie – stolica polskiej logistyki”. Gdybym pojechał autostradą, dojeżdżałbym już pewnie do Łowicza! A ja przecież byłem dopiero w drodze do Sochaczewa! I to jechałem bez większych przygód – po prostu powoli, bo na tej trasie trudno nawet osiągnąć dozwoloną prędkość. Czułem, że przemieszczam się w zwolnionym tempie.
Po dłuższej refleksji zobaczyłem jednak, że taka jazda ma swoje plusy. Po pierwsze, zupełnie inaczej dostrzega się to, co znajduje się przy drodze. Na autostradach są to zazwyczaj pola, lasy, ekrany i barierki. Pustka i nuda. Na „starej dwójce” od rogatek Warszawy aż po Sochaczew non stop widziałem „coś” po drodze. Niby nic szczególnego, ale zawsze to „coś” lepsze niż nic. Tak minęła mi cała trasa do stolicy Wielkopolski. Kolejna sprawa to łatwość w wyborze miejsca do zatrzymania. Na autostradzie jedyne opcje to MOP, stacja benzynowa lub opuszczenie jej najbliższym zjazdem. Przy zwykłej drodze nie ma problemu ze znalezieniem miejsca do bezpiecznego przystanku – są sklepy, parkingi leśne, stacje benzynowe. Wyraźnie widać też, że kiedyś ta trasa tętniła życiem – ogromne parkingi, przydrożne bary – sporo z nich jest dzisiaj zamkniętych lub opuszczonych. Przechodził tędy przecież szlak wschód–zachód, który pokonywały niezliczone ilości ciężarówek.
To właśnie ich brak jest najbardziej widoczny na „starej dwójce”. Samochodów osobowych, zwłaszcza w miejscach, gdzie autostrada A2 jest płatna, nie brakuje, ale i tak są odcinki, gdzie ruch samochodów nawet w środku dnia był znikomy.

Atrakcje po drodze

Podczas podróży „starą dwójką” z Warszawy do Poznania jest sporo opcji na krótsze lub dłuższe przystanki. Moim zdaniem to świetna odskocznia i reset od jazdy za kółkiem.
Pierwszym przystankiem na trasie może być Sochaczew, którego centrum obecnie omija się obwodnicą. Zjeżdżając z niej do miasta, z pewnością warto zajrzeć do Muzeum Kolei Wąskotorowej, które posiada wyjątkową kolekcję zabytkowych parowozów. W sezonie wiosenno-letnim kursuje pociąg „retro”, pokonujący trasę z Sochaczewa na skraj Puszczy Kampinoskiej w Wilczu Tułowskim. Przy rynku w centrum czekają dwie inne atrakcje: ogólnodostępne ruiny zamku książąt mazowieckich położone na szczycie malowniczej skarpy nad Bzurą oraz Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą.
Droga nr 92 z Sochaczewa biegnie dalej w kierunku Łowicza. O tym mieście i jego mniej znanych obliczach pisałem po wiosennych odwiedzinach Mazdą CX-80. Jadąc dalej, tuż za miastem, warto zrobić przystanek przy zabytkowym moście w okolicach Maurzyc. Jest to pierwszy na świecie spawany most drogowy! Dzisiaj już nieczynny, ale z pewnością godny uwagi. Tuż obok niego przystanek mogą zrobić miłośnicy folkloru i etnografii, ponieważ działa tam Skansen Ziemi Łowickiej.
Kolejny odcinek wiedzie do Kutna. Miasto doczekało się obwodnicy, ale zapewniam, że warto zjechać do centrum na krótki spacer. Ja zaparkowałem Mazdę 6e przy Placu Wolności i przeszedłem ulicą Królewską na rynek. Stoi przy nim charakterystyczny Pałac Saski, w którym funkcjonuje muzeum regionalne.
Następny przystanek zrobiłem w Krośniewicach. Nazwa może nie brzmi znajomo, ale to właśnie w tym mieście krzyżują się drogi nr 91 i 92, czyli „stara dwójka” ze „starą jedynką”. Korki w tym mieście poznał każdy, kto jechał od strony Katowic w kierunku Gdańska. Dzisiaj miasteczko emanuje spokojem i tylko dawne drogowskazy przywołują wspomnienia z czasów, kiedy cały tranzyt przejeżdżał przez rynek. Na jego rogu, w zabytkowej kamienicy, funkcjonuje Muzeum im. J. Dunin-Borkowskiego, które polecam odwiedzić. Mieści się w nim bardzo ciekawa wystawa poświęcona generałowi Władysławowi Andersowi, który urodził się we wsi Błonie nieopodal Krośniewic. Muzeum posiada również dużą kolekcję zegarów i militariów.

Trzy razy K

Kłodawa, Koło i Konin to trio miast z wyjątkowymi atrakcjami. W Kłodawie funkcjonuje Kopalnia Soli z najniżej położoną w Polsce trasą podziemną. Turyści zjeżdżają tam aż 600 m pod ziemię – dla porównania, w Wieliczce trasa ma tylko ok. 135 m! Jadąc do Koła, koniecznie trzeba wybrać się na spacer po starym mieście, które oblane jest wodami Warty. Nieco dalej od centrum znajdują się ruiny zamku królewskiego, położone w pięknej scenerii nad brzegiem rzeki.
Ja w czasie podróży najdłuższy przystanek zrobiłem w Koninie. Z drogi nr 92 nie zjechałem jednak od razu do centrum, bo najpierw udałem się na obrzeża miasta do Muzeum Okręgowego, które funkcjonuje w Gosławicach, północnej dzielnicy Konina. Od dawna chciałem zobaczyć odnalezione szczątki słonia leśnego, które pochodzą z odkrywki Jóźwin pobliskiej Kopalni Węgla Brunatnego. Muzeum funkcjonuje w kilku budynkach, a jednym z nich jest położony nad brzegiem jeziora Zamek w Gosławicach. W jego zabytkowych wnętrzach ulokowano wystawę poświęconą pradziejom Ziemi Konińskiej, a także bardzo ciekawą ekspozycję ukazującą rozwój oświetlenia – od najdawniejszych czasów po współczesność.
Z muzeum pojechałem do centrum i zostawiłem Mazdę 6e na parkingu przy Moście Toruńskim. Przeszedłem nim na drugą stronę Warty i przez rynek udałem się, żeby ponownie zobaczyć najstarszy znak drogowy w Polsce. Datowany jest na połowę XII w. i przyjmuje się, że ustawiono go w połowie drogi między Kruszwicą a Kaliszem. Obecnie stoi przy kościele św. Bartłomieja.

Ostatnia setka

Konin od Poznania dzieli około 100 km. Na tym odcinku wyraźnie widać różnicę w czasie przejazdu autostradą A2 i drogą nr 92, która wynosi dobre 40 minut. Autostradą jedzie się krócej, ale pomija się jeszcze dwa godne uwagi miejsca.
Pierwszym z nich jest Września. To miasto zaskoczyło mnie urokliwym rynkiem i mnogością zabytkowych kamienic. Zatrzymałem się tam dosłownie na godzinę i nie odszedłem dalej od rynku niż do kościoła Wniebowzięcia NMP i św. Stanisława. Wracając na rynek, zajrzałem do Muzeum Regionalnego im. Dzieci Wrzesińskich. Jest kameralne, ale posiada niezwykle ciekawie zaaranżowaną przestrzeń zabytkowej kamienicy.
Z Wrześni do Poznania „stara dwójka” z każdym kilometrem traci swój klimat. Ostatnim akcentem po drodze jest bardzo ciekawy skansen i Muzeum Pszczelarstwa im. prof. R. Kosteckiego. Coś dla koneserów, ale przyznam, że wystawa, a szczególnie kolekcja zabytkowych uli i barci, była dla mnie bardzo interesująca.
Droga nr 92 bez sygnałów ostrzegawczych dociera do Poznania. Mija miasto od północy i biegnie dalej w kierunku granicy z Niemcami. Ja już na opłotkach stolicy Wielkopolski zjechałem w kierunku centrum i na dobre utknąłem w korkach.
Z ulgą dojechałem do węzła autostradowego i przez pierwsze 50 km delektowałem się jazdą po szerokiej autostradzie: bez świateł, rond, przejść dla pieszych, traktorów i samochodów wykonujących niespodziewane manewry bez ostrzeżenia.
Przejazd „starą dwójką” z Warszawy do Poznania zajął mi cały dzień. Ten czas nie był jednak stracony, bo po drodze zobaczyłem sporo ciekawych miejsc. Była to z pewnością bardzo urozmaicona i „inna podróż”. Kiedyś tak się jeździło, bo nie było wyboru. Dzisiaj zjazd z trasy szybkiego ruchu czy autostrady jest świadomym wyborem. Polecam każdemu takie przygody, bo wtedy cel schodzi na drugi plan – liczy się droga.