Kielce oraz otaczające je województwo świętokrzyskie to prawdziwa skarbnica unikatowych atrakcji – w skali Polski, Europy, a nawet świata. To właśnie w tym regionie odnajdziemy jedyne na świecie zachowane kopalnie krzemienia pasiastego z okresu neolitu (Krzemionki Opatowskie) czy Płytę Ornatów – unikatowy zabytek sztuki romańskiej z drugiej połowy XI wieku. Czekają tu na nas „najstarsze” góry w Polsce, autentyczne ślady dinozaurów oraz jaskinia, która w pełni zasłużenie została nazwana Rajem.

Województwo świętokrzyskie wymaga jednak specyficznego podejścia, ponieważ tutejsze atrakcje są rozsiane na dość dużym obszarze. Przez dekadę istnienia projektu Slow Road by Mazda często odwiedzałem ten region Mazdą MX-5. Lokalne drogi w okolicach Kielc (pomijając ekspresową S7) są wręcz stworzone do niespiesznej jazdy z otwartym dachem i uważnego chłonięcia przesuwających się za szybą krajobrazów.

Jaskinia Raj

Jaskinia Raj, usytuowana na zboczu wzgórza Malik, została odkryta przypadkowo w 1963 roku. Choć jako pierwsi do jej wnętrza weszli miejscowi chłopcy, szersze grono geologów dowiedziało się o tym znalezisku rok później, a swoją nazwę jaskinia zawdzięcza niezwykłemu bogactwu i pięknu skrywanych w niej formacji skalnych. Zwiedzanie tej 180-metrowej trasy rozpoczyna się w pawilonie wejściowym, w którym mieści się muzeum prezentujące fascynującą historię tego miejsca; odnalezione tam szczątki dowodzą bowiem, że około 50 tysięcy lat temu jaskinię tę zamieszkiwali neandertalczycy. Aby chronić unikalny mikroklimat wnętrza, turyści przechodzą przez specjalną, 20-metrową śluzę zabezpieczającą, za którą otwiera się zachwycający świat nacieków. Owalna trasa prowadzi kolejno przez Komorę Złomisk, Salę Kolumnową, Salę Stalaktytową oraz Salę Wysoką, podczas gdy Sala Studentów i Korytarz Niedostępny pozostają ukryte przed wzrokiem gości. Największe wrażenie wywiera Sala Stalaktytowa, w której według inwentaryzacji z 2004 roku doliczono się aż 12 886 stalaktytów. Cała wyprawa pod opieką przewodnika trwa około 45 minut i stanowi niezapomniane spotkanie z potęgą natury.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Krzemionki

Krzemionki (właściwie Muzeum Archeologiczne i Rezerwat „Krzemionki”), ukryte w lesie nieopodal Ostrowca Świętokrzyskiego, są jedynym zachowanym miejscem na świecie, gdzie w neolicie wydobywano krzemień pasiasty. Był to niezwykle popularny i pożądany materiał. Służył głównie do wykonywania siekier i dłut. Prace w neolitycznych kopalniach ustały mniej więcej 1600 lat p.n.e., czyli już w epoce brązu. „Krzemionki” to ogromny obszar obejmujący prawie 80 ha. Znajduje się tutaj ok. 4 tys. kopalń, z których najgłębsze sięgają nawet 9 m. Podziemna trasa turystyczna jest wyjątkowa – trudno porównać ją do jakiejkolwiek innej tego typu atrakcji. Widoczne ślady działalności człowieka sprzed kilku tysięcy lat przyprawiają zwiedzających o zawrót głowy. Można tu zobaczyć pozostawiony kilka tysięcy lat temu rysunek wykonany węglem drzewnym. Stanowi niewyjaśnioną do dziś zagadkę. W 2019 r. Krzemionkowski Region Prehistorycznego Górnictwa Krzemienia Pasiastego został wpisany na Listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Geonatura Kielce

Geonatura Kielce to sieć geologicznych atrakcji na terenie stolic województwa świętokrzyskiego. Ich zwiedzanie najlepiej zacząć w Centrum Geoedukacji przy rezerwacie Wietrznia. To interaktywny ośrodek, gdzie dzięki bezpłatnej wystawie (wymagana rezerwacja) dzieci i dorośli mogą wcielić się w badaczy przeszłości Ziemi. Kolejnymi punktami na trasie są rezerwaty Kadzielnia i Ślichowice, zlokalizowane w dawnych wyrobiskach. Kadzielnia przyciąga turystów jaskiniami, malowniczym jeziorkiem z wodospadem oraz tyrolką dostarczającą sporej dawki adrenaliny. Z kolei Ślichowice to geologiczny unikat na skalę kraju – w dawnym kamieniołomie można podziwiać podręcznikowe przykłady form tektonicznych wkomponowane w miejską zabudowę.

Dopełnieniem wyprawy jest Ogród Botaniczny na zboczu Karczówki. To miejsce łączy bogatą roślinność z historią lokalnego górnictwa. Spacerując wśród kwiatów, natkniemy się na pozostałości pól górniczych, gdzie niegdyś wydobywano galenę – ten sam kruszec, z którego wykonano XVII-wieczną figurę św. Barbary w pobliskim kościele. Dodatkową atrakcją ogrodu są odsłonięte skały, których wiek szacuje się na imponujące 360 milionów lat.

Dojazd – Centrum Geoedukacji i rezerwat Wietrznia
Dojazd – Kadzielnia
Dojazd – Rezerwat Skalny Ślichowice
Dojazd – Ogród Botaniczny

Jura Park w Bałtowie

Bałtowski Kompleks Turystyczny to prawdziwy raj dla rodzin, położony w samym sercu województwa świętokrzyskiego. To miejsce o niezwykle bogatej ofercie, w którym turyści w każdym wieku znajdą coś dla siebie. Centralnym punktem wizyty jest JuraPark, którego powstanie zainspirowało odkrycie autentycznego śladu łapy dinozaura na bałtowskiej skale, znanego w lokalnych legendach jako „Czarnia Stopka”. Spacerując alejkami parku, można stanąć oko w oko z niezwykle realistycznymi modelami gadów – od tych najmniejszych, aż po giganty budzące prawdziwy respekt. Tuż obok znajduje się Muzeum Jurajskie z unikalnymi skamieniałościami oraz Adventure Planet – charakterystyczna, ogromna kula, w której można wziąć udział w wirtualnej przygodzie w świecie prehistorycznym.
To jednak zaledwie ułamek tego, co oferuje Bałtów. Na rozległym terenie kompleksu czekają również inne fascynujące miejsca, takie jak Zwierzyniec Bałtowski, Polska w Miniaturze, Słowiańskie Wzgórze czy dający dreszczyk emocji Nawiedzony Młyn.
Więcej informacji o atrakcjach związanych z dinozaurami w tym regionie znajduje się we wpisie „Poszukiwania dinozarów”.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Świętokrzyski Park Narodowy – Chełmowa Góra

W Świętokrzyskim Parku Narodowym do najliczniej odwiedzanych atrakcji zaliczają się Święty Krzyż oraz Łysica. To pierwsze miejsce jest znanym miejscem pielgrzymkowym, do którego w przeszłości przybywali nawet polscy królowie. Na szczycie znajduje się również rozległe gołoborze – charakterystyczne skalne rumowisko w Górach Świętokrzyskich. Na Łysicę szlakiem ze Świętej Katarzyny zmierzają zdobywcy Korony Gór Polski.

Tuż obok tych popularnych miejsc znajduje się prawdziwa przyrodnicza perełka, do której nie dociera zbyt wielu turystów, czyli Chełmowa Góra. Na jej zboczach w 1920 roku utworzony został rezerwat przyrody, który stał się fundamentem dzisiejszego parku narodowego. Obecnie obszar góry stanowi enklawę niepołączoną z innymi częściami ŚPN. Na szczyt prowadzi czarny szlak z Nowej Słupi. Główną atrakcją w tym miejscu są naturalne stanowiska modrzewia polskiego. Ich wiek szacowany jest nawet na 300 lat, a wysokość niektórych z nich sięga nawet 40 m. Inną ciekawostką przyrodniczą są gęsto występujące mrowiska, które spotkać można po drodze na górę. Na szczycie góry ustawiony jest pomnik poświęcony botanikowi Marianowi Raciborskiemu, który wyodrębnił gatunek modrzewia polskiego.

Przy szlaku nie ma wyznaczonego parkingu, dlatego najlepiej zatrzymać się w centrum Nowej Słupi. Przejście czarnym szlakiem na szczyt zajmuje ok. 1 godz. (118 m podejścia).

Parking Nowa Słupia – kliknij TUTAJ
Chełmowa Góra – kliknij TUTAJ
Bilet wstępu do Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach

Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach to jedna z najbardziej znaczących w Polsce placówek gromadzących pamiątki z dziecięcego świata. Bogate zbiory pozwalają prześledzić historię rozrywki na przestrzeni wieków – od rzadkich eksponatów z XVIII i XIX stulecia, aż po doskonale znane wielu pokoleniom zabawki z okresu PRL-u. Ekspozycje w sposób przekrojowy obrazują przemiany i rozwój, jakie dokonały się w branży zabawkarskiej na przestrzeni lat. Szczególną uwagę przyciąga wystawa „Bohaterowie filmów animowanych”, przywołująca kultowe postacie z ulubionych bajek. Muzeum ma swoją siedzibę w samym sercu miasta, w zabytkowym i stylowym, eklektycznym gmachu wzniesionym w 1872 roku, co nadaje każdej wizycie niepowtarzalnego klimatu.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Muzeum Wsi Opolskiej – Park Etnograficzny w Tokarni

Park Etnograficzny w Tokarni, funkcjonujący jako oddział Muzeum Wsi Kieleckiej, to miejsce, w którym dawna architektura wiejska odzyskuje swój dawny blask. Dzięki przemyślanemu podziałowi na sektory, odwiedzający mogą w trakcie jednego spaceru odkryć historię budownictwa z Gór Świętokrzyskich, Ziemi Sandomierskiej, Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej oraz malowniczego Ponidzia. Obiekty zgromadzone w skansenie były niegdyś nieodłącznym elementem lokalnego krajobrazu, a dziś zachwycają swoją autentycznością – mowa tu chociażby o osiemnastowiecznym spichlerzu z Wyszmontowa, chałupie ze Skorzowa z połowy XIX wieku czy zabytkowej organistówce z Bielin.Ciekawym urozmaiceniem są budynki z Wąchocka, w których wnętrzach urządzono dawny zakład fotograficzny oraz małomiasteczkowy sklepik.

W 2021 roku skorzystałem z unikatowej możliwości i spędziłem noc w muzeum! Pokoje przygotowano w klimatycznym Ośmioraku z Rudy Pilczyckiej, datowanym na 1914 rok. To idealna propozycja dla każdego, kto marzy o tym, by w absolutnej ciszy i spokoju zanurzyć się w uroku tego niezwykłego, drewnianego świata. Wieczorny i poranny spacer po skansenie, który miałem tylko dla siebie, to było niezapomniane przeżycie.

Dojazd – kliknij TUTAJ
Nocleg w skansenie – kliknij TUTAJ

Muzeum Archeologiczne w Wiślicy

Wiślica, niewielkie świętokrzyskie miasteczko jest ewenementem – jako jedna z nielicznych miejscowości w Polsce w całości znajduje się pod opieką konserwatorską. Sercem tutejszych odkryć jest Muzeum Archeologiczne (od 2017 roku oddział Muzeum Narodowego w Kielcach), które zaprasza w niezwykłą podróż pod ziemię. Stworzono tu unikatową trasę łączącą pawilon archeologiczny z podziemiami bazyliki mniejszej. Wędrując korytarzami wypełnionymi cennymi znaleziskami, przechodzimy obok fundamentów kościółka pw. św. Mikołaja oraz reliktów dwóch romańskich świątyń. Jednak największym skarbem, który zapiera dech, jest słynna Płyta Orantów z lat 1175–1177. Ta jastrychowa, rytowana posadzka z figuralnymi zdobieniami to jeden z najcenniejszych zabytków sztuki romańskiej, jakie możemy podziwiać w naszym kraju.

Dojazd – kliknij TUTAJ

Góry Pieprzowe

Tuż obok Sandomierza, nad Wisłą, leżą Góry Pieprzowe – unikatowy rezerwat zbudowany z kambryjskich łupków sprzed 500 milionów lat. Nazwę zawdzięczają skałom, które wyglądem przypominają ziarna pieprzu. Przez wzgórza wiedzie ścieżka edukacyjna, a u ich podstawy szlak czerwony. Samochód warto zostawić na parkingu przy Willi Dzika Róża, skąd oznakowana ścieżka prowadzi do płatnego tarasu widokowego na wiślańskiej skarpie. Widok na dolinę rzeki zapiera dech, ale wędrówka po samych wzgórzach wymaga uwagi i dobrych butów – bywa tu stromo, zwłaszcza gdy grunt namoknie.

Dojazd po parkingu – kliknij TUTAJ

Sandomierz

Miasto, które obecnie głównie kojarzone z telewizyjnym serialem „Ojciec Mateusz” w którym sprytny ksiądz proboszcz pomaga miejscowej policji rozwiązywać zagadki kryminalne. Sandomierz to również miasto o bogatej historii, z licznymi zabytkami sakralnymi i świeckimi. Stare Miasto miejscami wyglądem przypomina włoskie miasteczko. Kolorowe fasady kamieniczek, brukowane uliczki i stroma skarpa opadająca w dolinę Wisły. Do najważniejszych punktów na mapie miasta zaliczają się Brama Opatowska, rynek z ratuszem, katedra oraz zamek królewski. Ciekawym sposobem na bliższe poznanie historii Sandomierza jest przejścia Podziemną Trasą Turystyczną. Przebiega ona m.in. pod płytą rynku i otaczającymi go kamienicami. Przechodząc przez nie w klimatycznym półmroku poznaje się krok po kroku dzieje miasta i związane z nim legendy.

Po zwiedzaniu koniecznie trzeba skosztować sandomierskich zapiekanek!

Dojazd – parking blisko rynku – kliknij TUTAJ